Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 1
Kāla-cakra and the Motions of the Sun, Moon, Stars, and Grahas
Bhāgavata Jyotiṣa Framework
राजोवाच यदेतद्भगवत आदित्यस्य मेरुं ध्रुवं च प्रदक्षिणेन परिक्रामतो राशीनामभिमुखं प्रचलितं चाप्रदक्षिणं भगवतोपवर्णितममुष्य वयं कथमनुमिमीमहीति ॥ १ ॥
rājovāca yad etad bhagavata ādityasya meruṁ dhruvaṁ ca pradakṣiṇena parikrāmato rāśīnām abhimukhaṁ pracalitaṁ cāpradakṣiṇaṁ bhagavatopavarṇitam amuṣya vayaṁ katham anumimīmahīti.
พระราชาตรัสว่า “ข้าแต่ท่านผู้เป็นที่เคารพ ท่านได้ยืนยันแล้วว่าพระอาทิตย์โคจรรอบธรุวโลกโดยมีเขาพระสุเมรุและธรุวอยู่ทางขวา แต่ในเวลาเดียวกันพระองค์กลับหันหน้าไปยังราศีทั้งหลายและดูราวกับมีสุเมรุและธรุวอยู่ทางซ้าย เราจะยอมรับได้อย่างไรว่าอยู่ทั้งขวาและซ้ายพร้อมกัน?”
FAQs
In this verse, King Parīkṣit highlights the Bhagavatam’s description that the Sun circumambulates Meru and Dhruvaloka clockwise, yet appears to have a counterclockwise motion relative to the zodiacal signs—prompting a request for clarification.
Because the cosmological description seems paradoxical: the Sun is said to circle Meru and Dhruva clockwise, but its observed relation to the rāśis (zodiacal signs) appears opposite; Parīkṣit asks the sage to reconcile these viewpoints.
It encourages intellectual humility: complex truths may look contradictory from different reference points, so one should inquire carefully, seek proper explanation, and avoid hasty conclusions.