Srimad Bhagavatam — Navama Skandha, Shloka 40
Śrī Rāmacandra-avatāra — Vow, Exile, Laṅkā-vijaya, and Rāma-rājya
Concise Bhāgavata Account
पादुके न्यस्य पुरत: प्राञ्जलिर्बाष्पलोचन: । तमाश्लिष्य चिरं दोर्भ्यां स्नापयन् नेत्रजैर्जलै: ॥ ३९ ॥ रामो लक्ष्मणसीताभ्यां विप्रेभ्यो येऽर्हसत्तमा: । तेभ्य: स्वयं नमश्चक्रे प्रजाभिश्च नमस्कृत: ॥ ४० ॥
pāduke nyasya purataḥ prāñjalir bāṣpa-locanaḥ tam āśliṣya ciraṁ dorbhyāṁ snāpayan netrajair jalaiḥ
ภรตะวางปาทุกาไม้ของพระรามจันทราไว้เบื้องหน้า แล้วประนมมือ น้ำตาคลอเต็มดวงตา พระรามโอบกอดเขาเนิ่นนานด้วยสองกร และชโลมภรตะด้วยหยาดน้ำตาของพระองค์ ต่อมา พระรามพร้อมพระนางสีตาและพระลักษมณ์ถวายความเคารพแก่พราหมณ์ผู้รู้และผู้เฒ่าในตระกูล ชาวอโยธยาทั้งปวงก็กราบนอบน้อมแด่พระผู้เป็นเจ้า
FAQs
This verse shows Bharata’s intense bhakti: he places Rama’s sandals before him, folds his hands, embraces Rama, and his tears become an offering—revealing devotion expressed through humility and heartfelt emotion.
Rama demonstrates maryādā (ideal conduct): honoring the most worthy brāhmaṇas and accepting the citizens’ respect, showing that true leadership is grounded in dharma and reverence for spiritual authority.
Practice humility and gratitude: respect spiritually mature people, honor teachers and elders, and let devotion be expressed through sincere service and heartfelt prayer rather than mere formality.