Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Kṛṣṇa Leads Kālayavana to Mucukunda; The Yavana Is Burned; Mucukunda’s Prayers and Boon of Bhakti

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

śrī-śuka uvāca taṁ vilokya viniṣkrāntam ujjihānam ivoḍupam darśanīyatamaṁ śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam

ศรีศุกเทว โคสวามี กล่าวว่า กาลยวนนเห็นพระผู้เป็นเจ้าเสด็จออกจากมถุรา ประหนึ่งจันทร์กำลังขึ้น พระองค์งดงามยิ่งนัก ผิวกายสีน้ำเงินเข้ม ทรงอาภรณ์ไหมสีเหลือง ที่พระอุระมีเครื่องหมายศรีวัตสะ และที่พระศอประดับแก้วเกาสตุภะ พระกรทั้งสี่แข็งแรงและยาว พระเนตรแดงเรื่อดุจดอกบัวอ่อน พระพักตร์ดุจบัว มีแก้มผ่องรัศมี รอยยิ้มบริสุทธิ์ และตุ้มหูรูปมกรส่องประกาย ชาวยวนนคิดว่า “ผู้นี้ต้องเป็นวาสุเทวแน่ เพราะมีลักษณะที่นารทกล่าวไว้—ศรีวัตสะ จตุรภุช ดวงตาดุจบัว สวมวนมาลา และงามเหนือใคร เขาเดินเท้าไร้อาวุธ ฉะนั้นเราจะสู้โดยไร้อาวุธเช่นกัน” ครั้นตัดสินใจแล้ว เขาก็วิ่งไล่ตามพระผู้เป็นเจ้าผู้หันหลังวิ่งหนี หวังจะจับพระศรีกฤษณะ ผู้ซึ่งแม้โยคีผู้ยิ่งใหญ่ก็ยากจะเข้าถึง

श्री-शुकःŚrī Śuka
श्री-शुकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootश्रीशुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (श्री + शुक)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परस्मैपद), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
विलोक्यhaving seen
विलोक्य:
Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootवि + लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
विनिष्क्रान्तम्having come out
विनिष्क्रान्तम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + नि + √क्रम् (धातु)
Formक्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तम्)
उज्जिहानम्rising up / emerging
उज्जिहानम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootउद् + √जिहा/हā? (धातु; ‘उज्जिहान’ = ‘उद्-जिहान’ PPP/participle sense ‘rising/coming forth’)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle-like usage), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तम्)
इवas if, like
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
उडुपम्the moon (lit. ‘boat of the sky’)
उडुपम्:
Upamana (उपमान/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootउडुप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
दर्शनीयतमम्most beautiful to behold
दर्शनीयतमम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootदर्शनीय (प्रातिपदिक; √दृश् + अनीय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative) विशेषण (तम्)
श्यामम्dark-complexioned
श्यामम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootश्याम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तम्)
पीत-कौशेय-वाससम्wearing yellow silk garments
पीत-कौशेय-वाससम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootपीत (प्रातिपदिक) + कौशेय (प्रातिपदिक) + वासस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पीतं कौशेयं वासः यस्य/पीत-कौशेय-वासस्) विशेषण (तम्)

Although Kālayavana was seeing Lord Kṛṣṇa with his own eyes, he could not adequately appreciate the beautiful Lord. Thus instead of worshiping Kṛṣṇa, he attacked Him. Similarly, it is not uncommon for modern men to attack Kṛṣṇa in the name of philosophy, “law and order” and even religion.

K
Kālayavana
Ś
Śrī Kṛṣṇa (Vāsudeva)

FAQs

He misjudged Kṛṣṇa as an ordinary opponent and, thinking he could capture Him, pursued Him—unaware that the Lord is beyond the reach of material strength.

It means the Lord is “difficult to attain even for yogīs”—emphasizing that mere mystic practice cannot grasp Him without His grace and devotion (bhakti).

It teaches humility: spiritual advancement is not only about power or technique; sincere devotion and surrender are essential to truly approach the Divine.