Shloka 28

Devanagari script

अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥

Transliteration

adarśanaṁ sva-śirasaḥ pratirūpe ca saty api asaty api dvitīye ca dvai-rūpyaṁ jyotiṣāṁ tathā

Translation

เมื่อมองเงาสะท้อน เขากลับไม่เห็นศีรษะของตน; ทั้งที่ไร้เหตุผล ดวงจันทร์และดวงดาวกลับเห็นเป็นสอง. เขาเห็นเหมือนมีรูในเงาของตน; ไม่ได้ยินเสียงลมหายใจแห่งชีวิต; ต้นไม้ดูราวถูกเคลือบด้วยประกายทอง; และไม่เห็นรอยเท้าของตน. ในความฝัน เขาถูกผีโอบกอด ขี่ลา และดื่มยาพิษ; อีกทั้งเห็นชายเปลือยทาน้ำมัน สวมพวงมาลัยดอกนลทาเดินผ่าน. เมื่อเห็นลางร้ายเช่นนี้ทั้งยามฝันและยามตื่น กังสะหวาดผวาต่อความตาย และด้วยความกังวลจึงนอนไม่หลับ

Synonyms

• अदर्शनम्: non-appearance
• अदर्शनम्: कर्म/विषय (Object/phenomenon listed)
• Type: Noun
• Root: अ-दर्शन (प्रातिपदिक; √दृश् धातोः ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; भाववाचक (state: non-seeing)

• स्वशिरसः: of one’s own head
• स्वशिरसः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: स्व + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; समासः कर्मधारयः (स्वं शिरः)

• प्रतिरूपे: in a reflection
• प्रतिरूपे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: प्रतिरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• सति: being present
• सति: सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute member)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक; √अस् धातोः शतृ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present participle)

• अपि: even/though
• अपि: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-निपात (particle: even/although)

• असति: being absent
• असति: सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute member)
• Type: Adjective
• Root: असत् (प्रातिपदिक; √अस् धातोः शतृ, नञ्-पूर्वक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त; नञ्-समास (not being present)

• अपि: even/also
• अपि: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (even/also)

• द्वितीये: in the second (place/instance)
• द्वितीये: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifies प्रतिरूपे understood/another place)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• द्वैरूप्यम्: double-form/duplicity
• द्वैरूप्यम्: कर्म/विषय (Object/phenomenon listed)
• Type: Noun
• Root: द्वि + रूप्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे रूपे यस्य/द्विरूपता)

• ज्योतिषाम्: of the luminaries (stars/lights)
• ज्योतिषाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/so)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about illusion (māyā) and perception?

This verse explains that perception can be unreliable—one may not perceive what is present or may perceive what is absent—illustrating how illusion can distort experience.

Why does Śukadeva Gosvāmī give examples like reflection and double lights?

He uses everyday perceptual errors to show that appearances can mislead, preparing the listener to understand deeper truths beyond surface perception.

Practical application of this teaching in modern life?

Pause before reacting to appearances; verify with discernment and śāstra-guided understanding, especially when emotions or fear amplify misperception.