Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Trikūṭa Mountain, Ṛtumat Garden, and the Beginning of Gajendra’s Crisis

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

tasya droṇyāṁ bhagavato varuṇasya mahātmanaḥ udyānam ṛtuman nāma ākrīḍaṁ sura-yoṣitām

ในหุบเขาแห่งภูเขาตริกูฏะมีสวนชื่อ ‘ฤตุมต’ เป็นของท่านวรุณะผู้เป็นมหาตมะและภักตะอันยิ่งใหญ่ เป็นสถานที่สำราญของนางฟ้าเหล่าเทวะ สวนนี้ประดับด้วยไม้ทิพย์ที่ออกดอกออกผลตลอดกาล—มันทาระ ปาริชาตะ ปาฏละ อโศก จัมปกะ; จูตะ ปิยาละ ปนสะ มะม่วง อามราตกะ กรมุกะ มะพร้าว อินทผลัม ทับทิม; มธุคะ ศาละ ตาละ ตมาละ อสนะ อรชุนะ อริษฏะ อุฑุมพะระ ปลักษะ ไทร กิงศุกะ จันทน์; และยังมีพิจุมรรท โกวิทาระ สรละ เทวดารุ องุ่น อ้อย กล้วย ชมพู่ บทรี อักษะ อภัยา และอามลกี

तस्यof him/of that
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
द्रोण्याम्in the valley
द्रोण्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootद्रोणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
भगवतःof the Lord
भगवतः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
सम्बन्ध-विशेषण (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; विशेषणम् (वरुणस्य)
उद्यानम्garden
उद्यानम्:
कर्म/विशेष्य (Karma or appositive noun)
TypeNoun
Rootउद्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र विशेष्यं—आक्रीडम् इत्यस्य समानाधिकरणम् (apposition)
ऋतुमत्seasonal/abounding in seasons
ऋतुमत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootऋतुमत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (उद्यानम्/आक्रीडम्)
नामnamed
नाम:
सम्बोधन/नामनिर्देश (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable particle meaning ‘by name/called’)
आक्रीडम्pleasure-grove/sporting ground
आक्रीडम्:
विशेष्य (Appositive head noun)
TypeNoun
Rootआक्रीड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘उद्यानम्’ इत्यस्य समानाधिकरणम्
सुर-योषिताम्of the celestial women
सुर-योषिताम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (सुराणां योषितः)
V
Varuṇa

FAQs

Ṛtumat is described as a famous pleasure-garden in a valley belonging to Lord Varuṇa, where the wives of the demigods would sport.

He sets the scene for the events leading to Gajendra’s crisis—describing the divine environment where the elephant later enters and encounters danger.

Even the most beautiful, comfortable surroundings can change suddenly; lasting shelter is found through remembrance and surrender to the Supreme.