Adhyaya 214
मन्त्रमाहात्म्यकथनम् (Account of the Greatness of Mantras)
เมื่อจบเรื่องทานที่ดินแล้ว พระอัคนีทรงหันจากบุญภายนอกของทานไปสู่การฝึกภายในคือมนตร์และปราณ ทรงอธิบายนาฑีจักระที่เกิดจาก “กัณฑะ” ใต้สะดือ กล่าวถึงนาฑี 72,000 เส้น และนาฑีหลักสิบเส้น เช่น อิฑา ปิṅคลา สุษุมณา เป็นต้น จากนั้นทรงจำแนกลมชีวิตสิบประการ: ห้าหลัก (ปราณ อปาน สมาน อุทาน วยาน) และห้ารอง (นาค กูรม กฤกร เทวทัต ธนัญชัย) พร้อมหน้าที่ของกายและความเป็นคู่กลางวัน–กลางคืนของปราณกับอปาน ทรงเชื่อมสัญลักษณ์กาลเวลา เช่น สังกรานติ วิษุวะ อายนะ อธิมาส ฤณะ อูนราตระ ธนะ เข้ากับอาการทางกายและสัญญาณลมหายใจ ชี้ว่ากาลจักรวาลอ่านได้ผ่านลมหายใจ แนวปฏิบัติปราณายามะกล่าวด้วยปูรกะ กุมภกะ และการปล่อยลมขึ้นสู่เบื้องบน จนถึงอชปา-ชปะ (คายตรีเป็นมนตร์ที่สวดเองโดยธรรมชาติ) และการภาวนาหังสะ ต่อมาขยายสู่เทววิทยากายละเอียด: กุณฑลินีในบริเวณหัวใจ การเพ่งอมฤต และที่สถิตของเทพในกาย—พรหมาในหัวใจ วิษณุที่ลำคอ รุทรที่เพดานปาก มเหศวรที่หน้าผาก ท้ายบทถือมนตร์เป็น “ปราสาท” แห่งเสียง มีมาตราสั้น-ยาว-ปลุต การใช้พิธีกรรม (คำว่า ผัฏ เพื่อมารณะ; มนตร์หัวใจเพื่ออากฤษฏิ) จำนวนชปะ-โหมะ หลักตรีศูนยะ และคุณสมบัติอาจารย์/คุรุผู้ชำนาญโอม คายตรี และความรู้แห่งรุทร
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A structured subtle-physiology: 72,000 nāḍīs from the kanda below the navel; ten principal nāḍīs (including iḍā, piṅgalā, suṣumṇā); and ten vāyus with precise functional definitions, integrated with prāṇāyāma steps (pūraka–kumbhaka–release).
It internalizes dharma through disciplined breath and mantra: ajapā-japa and haṃsa contemplation purify the practitioner, establish deity-awareness within the body via nyāsa, and present mantra as a ‘prāsāda’ whose correct phonetics and method lead to siddhi and, through tri-śūnya insight, liberation.
Gāyatrī is called Ajapā (spontaneous, unforced repetition), identified as embodying Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara; repeating it is said to end rebirth.
An ācārya must be endowed with the thirty-eight kalās; a true guru is described as one who knows Oṁkāra, Gāyatrī, and the Rudra-deities and their principles.