Adhyaya 285

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगो नाम चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कल्पसागरः धन्वन्तरिर् उवाच कल्पाम्मृत्युञ्चयान्वक्ष्ये ह्य् आयुर्दान्रोगसर्दनान् त्रिशती रोगहा सेव्या मध्वाज्यत्रिफलामृता

ดังนี้ ในอัคนีมหาปุราณะ บทที่ 284 ชื่อ ‘สิทธโยคะอันเป็นน้ำยาชุบชีวิตผู้ตาย’ ได้สิ้นสุดลงแล้ว. บัดนี้เริ่มบทที่ 285 ชื่อ ‘กัลปสาคร (มหาสมุทรแห่งตำรับยา)’. ธันวันตริกล่าวว่า: “เราจักสอนกัลปะมฤตยูญชัย อันประทานอายุยืนและทำลายโรค. ‘ตรีศตี’ ควรใช้เป็นยาขจัดโรค โดยปรุงด้วยน้ำผึ้ง เนยใส และตรีผลา ให้ประหนึ่งอมฤต.”

Verse 2

पलं पलार्धं कर्षं वा त्रिफलां सकलां तथा बिल्वतैलस्य नस्यञ्च मासं पञ्चशती कविः

ควรรับประทานตรีผลาในปริมาณเต็ม โดยกำหนดขนาดยาเป็น ๑ ปละ ครึ่งปละ หรือ ๑ กรรษะ และควรทำการหยอดจมูก (นัสยะ) ด้วยน้ำมันบิลวะต่อเนื่องหนึ่งเดือน; ปราชญ์กล่าวว่าได้สอนไว้ในห้าร้อยโศลกะ

Verse 3

रोगापमृत्युबलिजित् तिलं भल्लातकं तथा पञ्चाङ्गं वाकूचीचूणं षण्मासं खदिरोदकैः

ควรรับประทานงา ภัลลาตกะ และตำรับห้าส่วน พร้อมผงวากูจี ร่วมกับน้ำต้ม/น้ำชงจากคะทิระติดต่อกันหกเดือน; กล่าวกันว่าสามารถพิชิตโรค ความตายก่อนวัย และความเสื่อมแห่งกำลังได้

Verse 4

क्वाथैः कुष्ठञ्जयेत् सेव्यं चूर्णं नीलकुरुण्टजम् क्षिरेण मधुना वापि शतायुः खण्डदुग्धभुक्

พึงใช้ยาต้ม (กวาถะ) เพื่อปราบกุษฐะ/โรคผิวหนัง ผงเสวยะ (รากหญ้าแฝก) และนีละกุรุณฏชะ รับประทานกับนมหรือกับน้ำผึ้ง ทำให้อายุยืนถึงร้อยปี; โดยเฉพาะผู้ที่บริโภคนมผสมน้ำตาล

Verse 5

मध्वाज्यशुण्ठीं संसेव्य पलं प्रातः समृद्युजित् बलीपलितजिज्जीवेन्माण्डकीचूर्णदुग्धपाः

ยามเช้าควรรับประทานขิงแห้ง (ศุณฺฐี) หนึ่งปละผสมน้ำผึ้งและเนยใสเป็นนิตย์ ผู้มีความสมบูรณ์จะชนะริ้วรอยและผมหงอก มีชีวิตยืนยาวและมีกำลัง อีกทั้งควรดื่มนมผสมผงมาณฑกี

Verse 6

उच्चटामधुना कर्षं पयःपा मृत्युजिन्नरः मध्वाज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित्

ผู้ที่ดื่มนมผสมอุจจฏา ๑ กรรษะร่วมกับน้ำผึ้ง ย่อมเป็นผู้พิชิตความตาย และการรับประทานนิรคุณฑีร่วมกับน้ำผึ้งและเนยใส หรือรับกับนม ก็พิชิตโรคและความตายได้

Verse 7

तैलमिति ञ पलाशतैलं कर्षैकं षण्मासं मधुना पिवेत् दुग्धभोजी पञ्चशती सहस्रायुर्भवेन्नरः

จงรู้ว่านี่คือ ‘น้ำมัน’: ควรดื่มน้ำมันปาลาศะขนาดหนึ่งกรษะผสมน้ำผึ้งติดต่อกันหกเดือน และดำรงชีพด้วยน้ำนมเป็นอาหาร บุรุษย่อมได้กำลังวรรณะดุจห้าร้อยปีและมีอายุยืนถึงพันปี.

Verse 8

ज्योतिष्मतीपत्ररसं पयसा त्रिफलां पिवेत् मधुनाज्यन्ततस्तद्वत् शतावर्या रजः पलं

ควรดื่มน้ำคั้นจากใบโชติษมตีร่วมกับน้ำนม และรับประทานตรีผลาเป็นเครื่องดื่มด้วย จากนั้นให้รับผงศตาวรีหนึ่งปละ โดยผสมน้ำผึ้งและเนยใสเช่นเดียวกัน.

Verse 9

क्षौद्राज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित् पञ्चाङ्गं निम्बचूर्णस्य खदिरक्वाथभावितं

นิรคุนฑีเมื่อรับประทานร่วมกับน้ำผึ้งและเนยใส หรือรับกับน้ำนม ย่อมเป็นผู้พิชิตโรคและ (มรณะก่อนวัย) ได้ อีกทั้งส่วนทั้งห้าของต้นสะเดา เมื่อคลุกด้วยผงสะเดาและอบชุบด้วยน้ำต้มคทิระ ย่อมเป็นโอสถอันแรงกล้า.

Verse 10

कर्षं भृङ्गरसेनापि रोगजिच्चामरो भवेत् रुदन्तिकाज्यमधुभुक् दुग्धभोजी च मृत्युजित्

แม้เพียงรับหนึ่งกรษะร่วมกับน้ำคั้นภฤงคะ ก็ย่อมพิชิตโรคและเป็นดุจไร้ชรา ผู้บริโภครุทันติกาพร้อมเนยใสและน้ำผึ้ง และดำรงชีพด้วยน้ำนมเป็นอาหาร ย่อมพิชิตมรณะ (ได้อายุยืน).

Verse 11

कर्षचूर्णं हरीतक्या भावितं भृङ्गराड्रसैः घृतेन मधुना सेव्य त्रिशतायुश् च रोगजित्

ผงหรีตะกีหนึ่งกรษะ เมื่ออบชุบด้วยน้ำคั้นภฤงคราชแล้ว ควรรับประทานร่วมกับเนยใสและน้ำผึ้ง ย่อมประทานอายุสามร้อยปีและพิชิตโรคทั้งปวง.

Verse 12

वाराहिका भृङ्गरसं लोहचूर्णं शतावरी साज्यं कर्षं पञ्चशती कर्तचूर्णं शतावरी

วาราหิกา น้ำคั้นภฤงคราช ผงเหล็ก และศตาวรี—ร่วมกับเนยใส—ให้ใช้ขนาดหนึ่งกรษะ; อีกทั้งปัญจศตีและผงกรตะก็ให้ใช้ร่วมกับศตาวรีตามคัมภีร์กำหนด.

Verse 13

भावितं भृङ्गराजेन मध्वाज्यन्त्रिशती भवेत् ताम्रं मृतं सृततुल्यं गन्धकञ्च कुमारिका

เมื่อทำการบดชุบซ้ำ ๆ ด้วยภฤงคราช ก็เป็นตำรับผสมน้ำผึ้งและเนยใสในปริมาณตรีศตี. ทองแดงย่อมเป็น ‘มฤต’ (เผาแปรสภาพสมบูรณ์) เสมอด้วยของที่หลอมชำระแล้ว; และกำมะถันก็ให้ใช้ร่วมกับกุมาริกา (ว่านหางจระเข้).

Verse 14

रसैर् विमृज्य द्वे गुञ्जे साज्यं पञ्चशताब्दवान् अश्वगन्धा पलं तैलं साज्यं खण्डं शताब्दवान्

เมื่อถูคลุกด้วยน้ำคั้นต่าง ๆ แล้วใช้ขนาดสองกุญชา พร้อมเนยใส เรียกว่าเป็นตำรับยืดอายุ ‘ห้าร้อยปี’. อีกประการหนึ่ง อัศวคันธา ขนาดหนึ่งปละ ปรุงด้วยน้ำมัน เนยใส และน้ำตาล เป็นตำรับอายุ ‘หนึ่งร้อยปี’.

Verse 15

पलम्पुनर् नवाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवम् अशोकचूर्णस्य पलं मध्वाज्यं पयसार्तिनुत्

อีกครั้ง ให้ดื่มผงปุณรนวาสด ขนาดหนึ่งปละ ผสมน้ำผึ้ง เนยใส และนม. เช่นเดียวกัน ผงอโศก ขนาดหนึ่งปละ รับประทานในนมพร้อมน้ำผึ้งและเนยใส ย่อมบรรเทาความทุกข์/อาการเจ็บป่วย.

Verse 16

तिलस्य तैलं समधु नस्यात् कृष्णकचः शती कर्षमक्षं समध्वाज्यं शतायुः पयसा पिवन्

น้ำมันงาผสมน้ำผึ้งควรให้เป็นนัสยะ; ด้วยนั้นผมย่อมดำและมีอายุหนึ่งร้อยปี. อีกทั้งดื่มอักษะ (วิภีตกะ) ขนาดหนึ่งกรษะ ผสมน้ำผึ้งและเนยใสกับนม ย่อมเป็นผู้มีอายุร้อยปี.

Verse 17

रोगनुच्चामरो भवेदिति ञ साज्यं सर्वमिति ख ताम्रामृतमिति ख सुरतुस्यमिति ज , ञ च अभयं सगुडञ्चग्ध्वा घृतेन मधुरादिभिः दुग्धान्नभुक् कृष्णकेशो ऽरोगी पञ्चशताब्दवान्

เมื่อรับประทานอภัยา (หรีตะกี) ร่วมกับน้ำตาลอ้อย แล้วตามด้วยเนยใสและหมวดวัตถุรสหวาน และดำรงอาหารเป็นข้าวกับนม ผู้นั้นย่อมปราศจากโรค มีผมดำ และมีอายุถึงห้าร้อยปี.

Verse 18

पलङ्कुष्माण्डिकाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवन् मासं दुग्धान्नभोजी च सहस्रायुर्विरोगवान्

ดื่มผงปละและกุษมาณฑิกา ผสมกับน้ำผึ้ง เนยใส และนม ติดต่อกันหนึ่งเดือน และบริโภคข้าวกับนมเป็นอาหาร ผู้นั้นย่อมปราศจากโรคและได้อายุหนึ่งพันปี.

Verse 19

शालूकचूर्णं भृङ्गाज्यं समध्वाज्यं शताब्दकृत् कटुतुम्बीतैलनस्यं कर्षं शतद्वयाब्दवान्

ผงศาลูกะ; และเนยใสที่ปรุงด้วยภฤงคราชะ รับร่วมกับน้ำผึ้งและเนยใส กล่าวกันว่าเกื้อหนุนอายุหนึ่งร้อยปี ส่วนการหยอดจมูก (นัสยะ) ด้วยน้ำมันกฏุตุมพี ปริมาณหนึ่งกรษะ กล่าวว่าทำให้อายุถึงสองร้อยปี.

Verse 20

त्रिफला पिप्पली शुण्ठी सेविता त्रिशताब्दकृत् शतावर्याः पूर्वयोगः सहस्रायुर्बलातिकृत्

ตรีผลา ปิปปลี และสุณฐี เมื่อรับประทานเป็นนิตย์ กล่าวว่าก่อผลแห่งอายุสามร้อยปี ส่วนตำรับศตาวรีที่กล่าวไว้ก่อนหน้า กล่าวว่าประทานอายุหนึ่งพันปีและกำลังอันยิ่งใหญ่.

Verse 21

चित्रकेन तथा पुर्वस् तथा शुण्ठीविडङ्गतः लोहेन भृङ्गराजेन बलया निम्बपञ्चकैः

เช่นเดียวกันให้ประกอบร่วมกับจิตรกะและตัวยาที่กล่าวไว้ก่อนหน้า อีกทั้งสุณฐีและวิฑังคะ; พร้อมด้วยตำรับเหล็ก (เลาหะ) ภฤงคราชะ พละ และส่วนทั้งห้าของสะเดา (นิมพะปัญจกะ).

Verse 22

खदिरेण च निर्गुण्ड्या कण्टकार्याथ वासकात् वर्षाभुवा तद्रसैर् वा भावितो वटिकाकृतः

ปรุงด้วยคะทิระ (khadira), นิรคุณฑี (nirguṇḍī), กันฏการี (kaṇṭakārī) และวาสกะ (vāsaka)—หรือบดคลุกให้ซึมด้วยน้ำคั้นของวรรษาภู (varṣābhū) และสมุนไพรเหล่านั้น—แล้วปั้นเป็นเม็ดยา (วฏิกา, vaṭikā)

Verse 23

चूर्णङ्घृतैर् वा मधुना गुडाद्यैर् वारिणा तथा ॐ ह्रूं स इतिमन्त्रेण मन्त्रतो योगराजकः

ตำรับที่เรียกว่า ‘โยคราชกะ’ ควรรับประทานร่วมกับผงยา หรือกับเนยใส (ฆฤตะ) หรือกับน้ำผึ้ง หรือกับน้ำตาลอ้อย/กากน้ำตาลและสิ่งคล้ายกัน หรือกับน้ำ; พร้อมทั้งปลุกเสกด้วยมนต์ว่า “โอม หรูṃ สะ”

Verse 24

मृतसञ्जीवनीकल्पो रोगमृत्युञ्जयो भवेत् सुरासुरैश् च मुनिभिः सेविताः कल्पसागराः गजायुर्वेदं प्रोवाच पालकाप्ये ऽङ्गराजकं

ตำรับที่เรียกว่า ‘มฤตสัญชีวนี’ เป็นดุจผู้ชุบชีวิตจากความตาย และเป็นผู้พิชิตโรคกับมฤตยู ‘กัลปสาคร’ คือมหาสมุทรแห่งวิธีปรุงยา เป็นที่พึ่งพาแก่เทวดา อสูร และฤๅษีทั้งหลาย ในสายธรรมนี้ ปาลกาปยะได้สอนคชอายุรเวทแก่พระราชาแห่งอังคะ