Shloka 67

आत्यन्तिक-लयहेतुः: तापत्रय-विवेचनम् तथा ‘भगवान्/वासुदेव’ शब्दार्थः

Threefold Suffering and the Path to Final Liberation; Meaning of Bhagavān and Vāsudeva

Devanagari script

विभुं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम् व्याप्य् अव्याप्तं यतः सर्वं तं वै पश्यन्ति सूरयः

Transliteration

vibhuṃ sarvagataṃ nityaṃ bhūtayonim akāraṇam vyāpy avyāptaṃ yataḥ sarvaṃ taṃ vai paśyanti sūrayaḥ

Translation

జ్ఞానులు ఆయననే దర్శిస్తారు—సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువును, సర్వత్ర వ్యాపించి నిత్యుడైనవాడిని; సమస్త భూతాలకు యోనిగా ఉండి కూడా తానే అ కారణుడు. ఆయన అన్నింటిని వ్యాపిస్తాడు, కాని వాటిలో పరిమితుడవడు; ఆయన నుంచే జగత్తు ఉద్భవించి నిలుస్తుంది.

Word by Word

• विभुम्: all-pervading, mighty
• विभुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण/नामवत्

• सर्वगतम्: present everywhere
• सर्वगतम्: Visheshana (to विभुम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त; √गम् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुष-समास (सर्वं गतः/गतम् = ‘gone everywhere’), क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• नित्यम्: eternal
• नित्यम्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण

• भूतयोनिम्: source of beings
• भूतयोनिम्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूतानां योनिḥ = ‘source/womb of beings’)

• अकारणम्: causeless (without a cause)
• अकारणम्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: अकारण (प्रातिपदिक; अ- + कारण)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण

• व्याप्य: having pervaded
• व्याप्य: Kriya-visheshana (Adverbial to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: √व्याप् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभावार्थ/क्त्वान्त-समकक्ष)
• Form: क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययार्थ), ‘having pervaded/after pervading’

• अव्याप्तम्: unpervaded (not pervaded by anything)
• अव्याप्तम्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: अव्याप्त (प्रातिपदिक; अ- + व्याप्त, √व्याप् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• यतः: from which; because
• यतः: Hetu (Cause marker/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय; यद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (relative adverb), ‘from which/wherefrom/because’

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (of implied ‘is/exists’ within clause)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनामसदृश-विशेष्य

• तम्: him/that (Supreme)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• पश्यन्ति: see
• पश्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; धातु: √पश् ‘to see’

• सूरयः: sages, the wise
• सूरयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the significance of Vishnu being described as both all-pervading and yet not limited by the world in the Vishnu Purana?

This verse teaches that Vishnu permeates everything (immanence) while remaining beyond material limitation (transcendence), establishing Him as the Supreme Reality rather than a product of the cosmos.

How does Sage Parāśara explain the concept of the causeless cause (akāraṇa) here?

Parāśara presents Vishnu as the ultimate source (bhūtayoni) who has no prior cause—everything proceeds from Him, but He is not dependent on anything else.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is affirmed as Para Brahman: eternal, sovereign, the ground of all existence—seen and realized by sages through insight and disciplined contemplation.