Adhyaya 33

Verse 1

बाणो ऽपि प्रणिपत्याग्रे मैत्रेयाह त्रिलोचनम् देव बाहुसहस्रेण निर्विण्णो ऽहं विनाहवम्

బాణుడూ ముందుగా నమస్కరించి మైత్రేయునితో చెప్పాడు—త్రినేత్ర దేవునికి: “ఓ దేవా! వెయ్యి భుజాలు ఉన్నా నేను విసిగిపోయాను; యుద్ధం లేక నా మనసుకు విశ్రాంతి లేదు.”

Verse 2

कच्चिन् ममैषां बाहूनां साफल्यजनको रणः भविष्यति विना युद्धं भाराय मम किं भुजैः

నా ఈ భుజాలకు సార్థకతనిచ్చే యుద్ధం నిజంగా వస్తుందా? యుద్ధం లేకపోతే నా భుజాలు నాకు భారమే కదా।

Verse 3

मयूरध्वजभङ्गस् ते यदा बाण भविष्यति पिशिताशिजनानन्दं प्राप्स्यसे त्वं तदा रणम्

ఓ బాణా! మయూరధ్వజాన్ని భంగం చేసే బాణం నీదైనప్పుడు, మాంసభక్షక గణాలకు ఆనందమిచ్చే ఆ యుద్ధరంగాన్ని నీవు పొందుతావు।

Verse 4

ततः प्रणम्य मुदितः शम्भुम् अभ्यागतो गृहम् भग्नं च ध्वजम् आलोक्य हृष्टो हर्षान्तरं ययौ

అనంతరం ఆనందభరిత హృదయంతో శంభువుకు నమస్కరించి అతడు ఇంటికి తిరిగివచ్చెను. విరిగిన ధ్వజాన్ని చూచి అతడు పరమ హర్షితుడై, ఆ హర్షం అంతరంగాన మరింత పెరిగెను.

Verse 5

एतस्मिन्न् एव काले तु योगविद्याबलेन तम् अनिरुद्धम् अथानिन्ये चित्रलेखा वराप्सराः

అదే సమయంలో యోగవిద్యాబలంతో శ్రేష్ఠ అప్సరసైన చిత్రలేఖ అనిరుద్ధుని అక్కడికి తీసుకొచ్చెను.

Verse 6

कन्यान्तःपुरमध्ये तं रममाणं सहोषया विज्ञाय रक्षिणो गत्वा शशंसुर् दैत्यभूपतेः

కన్యల అంతఃపురమధ్యలో అతడు ఊషతో కలిసి క్రీడించుచున్నాడని తెలిసి, రక్షకులు వెంటనే వెళ్లి దైత్యరాజుకు ఆ వార్త తెలియజేశారు.

Verse 7

व्यादिष्टं किंकराणां तु सैन्यं तेन महात्मना जघान परिघं लोहम् आदाय परवीरहा

ఆజ్ఞతో పంపబడిన సేవకసైన్యాన్ని ఆ మహాత్ముడు, పరవీరహంత, ఇనుప పరీఘాన్ని ఎత్తుకొని కొట్టి సంహరించెను.

Verse 8

हतेषु तेषु बाणो ऽपि रथस्थस् तद्वधोद्यतः युध्यमानो यथाशक्ति यदा वीर्येण निर्जितः

వారు హతులైన తరువాత బాణుడు కూడా రథస్థుడై వారి సంహారానికి ఉత్సుకుడై యథాశక్తి యుద్ధం చేసెను; కాని చివరికి అధిక పరాక్రమంతో ఓడిపోయెను.

Verse 9

मायया युयुधे तेन स तदा मन्त्रिचोदितः ततस् तं पन्नगास्त्रेण बबन्ध यदुनन्दनम्

ఆ సమయంలో మంత్రుల ప్రేరణతో అతడు మాయాబలంతో యుద్ధం చేశాడు; తరువాత పన్నగాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి యదునందనుణ్ని బంధించాడు।

Verse 10

द्वारवत्यां क्व यातो ऽसाव् अनिरुद्धेति जल्पताम् यदूनाम् आचचक्षे तं बद्धं बाणेन नारदः

ద్వారవతిలో యాదవులు పరస్పరం “అనిరుద్ధుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు?” అని అడుగుతుండగా, నారదముని బాణుడు అతనిని బంధించి పట్టుకున్నాడని తెలియజేశాడు।

Verse 11

तं शोणितपुरे श्रुत्वा नीतं विद्याविदग्धया योषिता प्रत्ययं जग्मुर् यादवा नामरैर् इति

మాయావిద్యల్లో నిపుణమైన ఒక యువతి అతనిని శోణితపురానికి తీసుకెళ్లిందని విని, యాదవులు—అని వార్త—విషయంపై నిశ్చయానికి వచ్చారు।

Verse 12

ततो गरुडम् आरुह्य स्मृतमात्रागतं हरिः बलप्रद्युम्नसहितो बाणस्य प्रययौ पुरम्

అప్పుడు స్మరణమాత్రాన ప్రత్యక్షమయ్యే హరి గరుడుని అధిరోహించి, బలరాముడు మరియు ప్రద్యుమ్నుడితో కలిసి బాణుని నగరానికి బయలుదేరాడు।

Verse 13

पुरीप्रवेशे प्रमथैर् युद्धम् आसीन् महात्मनः ययौ बाणपुराभ्याशं नीत्वा तान् संक्षयं हरिः

నగరప్రవేశద్వారంలో ఆ మహాత్మునికి ప్రమథులతో యుద్ధం జరిగింది; హరి వారిని నాశనానికి నెట్టివేసి బాణపుర సమీపానికి చేరాడు।

Verse 14

ततस् त्रिपादस् त्रिशिरा ज्वरो माहेश्वरो महान् बाणरक्षार्थम् अत्यर्थं युयुधे शार्ङ्गधन्वना

అప్పుడు మూడు పాదాలు, మూడు శిరస్సులు గల మహామాహేశ్వర జ్వరము ఉద్భవించి, బాణుని రక్షించుటకై అత్యంత దృఢసంకల్పంతో శార్ఙ్గధారి భగవాన్ విష్ణు (కృష్ణుడు)తో యుద్ధం చేసెను।

Verse 15

तद्भस्मस्पर्शसंभूततापः कृष्णाङ्गसंगमात् अवाप बलदेवो ऽपि श्रमम् आमीलितेक्षणः

ఆ భస్మస్పర్శమున జనించిన తాపము—కృష్ణదేహసాన్నిధ్యముచేత మరింత పెరిగి—బలదేవునికూడా శ్రమకు లోనుచేసెను; ఆయన నేత్రాలు భారమై అర్ధముగా మూసుకొనెను।

Verse 16

ततः स युद्ध्यमानस् तु सहदेवेन शार्ङ्गिणा वैष्णवेन ज्वरेणाशु कृष्णदेहान् निराकृतः

అప్పుడు యుద్ధముచేస్తూనే ఉన్నప్పటికీ, అతడు కృష్ణుని సన్నిధి నుండి వెంటనే తొలగింపబడెను; శార్ఙ్గధారి సహదేవుడు వైష్ణవ జ్వరముచేత—ప్రభువు దేహాన్ని కాపాడే పరమశక్తిచేత—అతనిని ప్రతిహతం చేసెను।

Verse 17

नारायणभुजाघातपरिपीडनविह्वलम् तं वीक्ष्य क्षम्यताम् अस्येत्य् आह देवः पितामहः

నారాయణుని భుజాఘాతముచేత పీడింపబడి వ్యాకులమై ఉన్న అతనిని చూచి దేవపితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు ఇలా పలికెను: “ఇతనికి క్షమ కలుగుగాక।”

Verse 18

ततश् च क्षान्तम् एवेति प्रोक्त्वा तं वैष्णवं ज्वरम् आत्मन्य् एव लयं निन्ये भगवान् मधुसूदनः

అప్పుడు “క్షమించబడుగాక—అలానే” అని ప్రకటించి భగవాన్ మధుసూదనుడు ఆ వైష్ణవ జ్వరమును తనలోనికే లయముచేసి, తన స్వరూపములోనే విలీనమయ్యేలా చేసెను।

Verse 19

मम त्वया समं युद्धं ये स्मरिष्यन्ति मानवाः विज्वरास् ते भविष्यन्तीत्य् उक्त्वा चैनं ययौ ज्वरः

“నీతో నాతో జరిగిన ఈ యుద్ధాన్ని ఎవరు స్మరిస్తారో, ఆ మానవులు జ్వరరహితులవుతారు.” అని చెప్పి జ్వరుడు అతనిని విడిచి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 20

ततो ऽग्नीन् भगवान् पञ्च जित्वा नीत्वा तथा क्षयम् दानवानां बलं विष्णुश् चूर्णयाम् आस लीलया

ఆపై భగవంతుడు ఐదు అగ్నులను జయించి వాటిని శాంతింపజేశాడు; విష్ణువు దానవుల బలాన్ని లీలగా ధూళిగా చేసెను।

Verse 21

ततः समस्तसैन्येन दैतेयानां बलेः सुतः युयुधे शंकरश् चैव कार्तिकेयश् च शौरिणा

అప్పుడు దైత్యులలో శ్రేష్ఠుడైన బలి కుమారుడు తన సమస్త సైన్యంతో యుద్ధానికి దిగెను; శంకరుడు మరియు కార్తికేయుడు కూడా శౌరి (కృష్ణుడు)తో యుద్ధం చేసిరి।

Verse 22

हरिशंकरयोर् युद्धम् अतीवासीत् सुदारुणम् चुक्षुभुः सकला लोकाः यत्रास्त्रांशुप्रतापिताः

హరి మరియు శంకరుల యుద్ధం అత్యంత ఘోరంగా మారెను; అక్కడ విడిచిన అస్త్రాల కాంతి-తాపంతో సమస్త లోకాలు కలవరపడ్డాయి।

Verse 23

प्रलयो ऽयम् अशेषस्य जगतो नूनम् आगतः मेनिरे त्रिदशा यत्र वर्तमाने महाहवे

“నిశ్చయంగా సమస్త జగత్తుకు ప్రళయం వచ్చేసింది,” అని దేవతలు భావించారు, ఆ మహాసమరం కొనసాగుతుండగా।

Verse 24

जृम्भणास्त्रेण गोविन्दो जृम्भयाम् आस शंकरम् ततः प्रणेशुर् दैतेयाः प्रमथाश् च समन्ततः

అప్పుడు గోవిందుడు జృంభణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి శంకరునికే జంభం కలిగించి స్థబ్ధుడిని చేశాడు; ప్రభువు పరాక్రమంతో దైత్యులు, ప్రమథులు చుట్టూ మూర్ఛించి పడిపోయారు.

Verse 25

जृम्भाभिभूतस् तु हरो रथोपस्थ उपाविशत् न शशाक तदा योद्धुं कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

జృంభా మరియు మోహంతో అధీనుడైన హరుడు (శివుడు) రథాసనంపై కూర్చున్నాడు; ఆ సమయంలో అక్లిష్టకర్ముడైన కృష్ణునితో యుద్ధం కొనసాగించలేకపోయాడు.

Verse 26

गरुडक्षतवाहश् च प्रद्युम्नास्त्रनिपीडितः कृष्णहुंकारनिर्धूतशक्तिश् चापययौ गुहः

గరుడుని దెబ్బలతో వాహనం గాయపడినవాడూ, ప్రద్యుమ్నాస్త్రంతో నలిగినవాడూ, కృష్ణుని హుంకారంతో తన శక్తి చెదరిపోయినవాడూ అయిన గుహ యుద్ధరంగం నుంచి వెనుదిరిగి పారిపోయాడు.

Verse 27

जृम्भिते शंकरे नष्टे दैत्यसैन्ये गुहे जिते नीते प्रमथसैन्ये च संक्षयं शार्ङ्गधन्वना

శంకరుడు జృంభంతో అశక్తుడై, దైత్యసైన్యం నశించి, గుహ ఓడిపోయి, ప్రమథసైన్యమూ సంపూర్ణ క్షయానికి నెట్టబడినప్పుడు—శార్ఙ్గధన్వి అన్ని ప్రత్యర్థి బలాలను సంహరించాడు.

Verse 28

नन्दीशसंगृहीताश्वम् अधिरूढो महारथम् बाणस् तत्राययौ योद्धुं कृष्णकार्ष्णिबलैः सह

నందీశుడు కట్టిన గుర్రాలున్న మహారథాన్ని అధిరోహించి బాణుడు అక్కడికి యుద్ధానికి వచ్చాడు—కృష్ణుడి మరియు వృష్ణిబలాలపై దాడికి ముందుకు సాగాడు.

Verse 29

बलभद्रो महावीर्यो बाणसैन्यम् अनेकधा विव्याध बाणैः प्रभ्रश्य धर्मतश् चापलायत

అప్పుడు మహావీరుడు బలభద్రుడు బాణుని సైన్యాన్ని అనేక విధాలుగా బాణాలతో ఛేదించాడు; ఆ సేన ధర్మబలానికి లోబడి చెదిరి పారిపోయింది।

Verse 30

आकृष्य लाङ्गलाग्रेण मुसलेनावपोथितम् बलं बलेन ददृशे बाणो बाणैश् च चक्रिणा

లాంగలాగ్రంతో లాగి తెచ్చి, ముసలంతో నేలకూల్చి బలభద్రుడు శత్రుబలము బలంతోనే చిద్రమవుతుండటం చూశాడు; చక్రధారి కృష్ణుడు బాణునిపై బాణవర్షం కురిపించి బాణాన్ని బాణంతోనే ఎదుర్కొన్నాడు।

Verse 31

ततः कृष्णस्य बाणेन युद्धम् आसीत् समन्ततः

ఆపై కృష్ణుని బాణబలంతో యుద్ధం అన్ని వైపులా ఉద్ధృతమై, సమస్త దిశలలో వ్యాపించింది।

Verse 32

परस्परम् इषून् दीप्तान् कायत्राणविभेदकान् कृष्णश् चिच्छेद बाणैस् तान् बाणेन प्रहितान् शरान् बिभेद केशवं बाणो बाणं विव्याध चक्रभृत्

ఇద్దరూ పరస్పరం జ్వలించే, కవచాన్ని ఛేదించే బాణాలను విసిరారు. కృష్ణుడు వాటిని తన బాణాలతో నరికివేశాడు; అయితే బాణుని బాణాలు కేశవుని బాణప్రవాహాన్ని కూడా చీల్చాయి, మరల చక్రధారి కృష్ణుడు బాణుని బాణంతోనే గాయపరిచాడు।

Verse 33

मुमुचाते तथास्त्राणि बाणकृष्णौ जिगीषया परस्परं क्षतिपरौ परमामर्षिणौ द्विज

ఆపై విజయం కోరి బాణుడు, కృష్ణుడు పరస్పరం అస్త్రాలను సంధించారు; ఇద్దరూ పరస్పర హానిలో నిమగ్నులు, పరమ కోపంతో మండుచున్నారు, ఓ ద్విజా।

Verse 34

छिद्यमानेष्व् अशेषेषु शरेष्व् अस्त्रे च सीदति प्राचुर्येण हरिर् बाणं हन्तुं चक्रे ततो मनः

అతని సమస్త శరాలు ఛేదింపబడుతుండగా, అతని దివ్యాస్త్రాలు కూడా ఆ దాడిలో శక్తిహీనమవుతుండగా, హరి అపార సామర్థ్య ప్రాచుర్యంతో బాణుని సంహరించాలనే సంకల్పాన్ని మనసులో పెట్టుకున్నాడు।

Verse 35

ततो ऽर्कशतसंघाततेजसः सदृशद्युतिः जग्राह दैत्यचक्रारिर् हरिश् चक्रं सुदर्शनम्

అప్పుడు దైత్యచక్రారైన హరి—నూరుసూర్యుల సమూహ తేజస్సుతో సమానమైన కాంతిగలవాడు—దివ్యాధికార చక్రమైన సుదర్శనాన్ని గ్రహించాడు।

Verse 36

मुञ्चतो बाणनाशाय तच् चक्रं मधुविद्विषः नग्ना दैतेयविद्याभूत् कोटवी पुरतो हरेः

బాణుని నాశనం చేయుటకు మధువిద్వేషి చక్రాన్ని విసిరిన వేళ, దైత్యమాయాబలంతో కోటవీ నగ్నగా హరి ముందరే, ఆయన మార్గంలో, ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 37

ताम् अग्रतो हरिर् दृष्ट्वा मीलिताक्षः सुदर्शनम् मुमोच बाणम् उद्दिश्य छेत्तुं बाहुवनं रिपोः

ఆమె ముందర నిలిచినదాన్ని చూచి హరి—అర్ధనిమీలిత నేత్రాలతో అచల ధ్యానంలో—సుదర్శనాన్ని బాణంలా విడిచాడు, శత్రువు అరణ్యంలాంటి అనేక భుజాలను ఛేదించుటకు।

Verse 38

क्रमेण तत् तु बाहूनां बाणस्याच्युतचोदितम् छेदं चक्रे ऽसुरापास्तशस्त्रौघक्षपणादृतम्

అప్పుడు అచ్యుతుని ప్రేరణతో ఆ చక్రం క్రమక్రమంగా బాణుని భుజాలను ఛేదించసాగింది—ఆ అసురుడు విసురుతున్న ఆయుధ ప్రవాహాన్ని శమింపజేయుటకై।

Verse 39

छिन्ने बाहुवने तत् तु करस्थं मधुसूदनः मुमुक्षुर् बाणनाशाय विज्ञातस् त्रिपुरद्विषा

అతని భుజవనం ఛేదింపబడినప్పుడు మధుసూదనుడు అతనిని తన కరగ్రహంలో దృఢంగా పట్టుకున్నాడు—బాణుని దాడిని నిర్మూలించుటకు సంకల్పించి; ఇది త్రిపురద్విషుడు (శివుడు) గ్రహించాడు.

Verse 40

स उपेत्याह गोविन्दं सामपूर्वम् उमापतिः विलोक्य बाणं दोर्दण्डच्छेदासृक्स्राववर्षिणम्

అప్పుడు ఉమాపతి (శివుడు) సామస్వరంతో గోవిందుని సమీపించి, బాణుని చూచెను—కత్తిరించిన భుజమూలాల నుండి రక్తవర్షం కురుస్తుండగా—అతనితో పలికెను.

Verse 41

कृष्ण कृष्ण जगन्नाथ जाने त्वां पुरुषोत्तमम् परेशं परमात्मानम् अनादिनिधनं परम्

కృష్ణా, కృష్ణా—జగన్నాథా! నిన్ను పురుషోత్తముడిగా నేను తెలుసుకొనుచున్నాను; నీవే పరేశుడు, పరమాత్మ, అనాది-అనంతమైన పరమ తత్త్వము.

Verse 42

देवतिर्यङ्मनुष्येषु शरीरग्रहणात्मिका लीलेयं सर्वभूतस्य तव चेष्टोपलक्षणा

దేవులు, త్ర్యక్ (జంతువులు), మనుష్యులలో శరీరధారణ చేయుట నీ లీలే; సమస్త భూతముల అంతర్యామివైన నీ స్వతంత్ర, సార్వభౌమ చేష్టకు ఇది బాహ్య సూచన.

Verse 43

तत् प्रसीदाभयं दत्तं बाणस्यास्य मया प्रभो तत् त्वया नानृतं कार्यं यन् मया व्याहृतं वचः

కాబట్టి ప్రసన్నుడవు, ప్రభో. ఈ బాణునికి నేను అభయదానం ఇచ్చితిని; నేను పలికిన వాక్యం నీ వల్ల అసత్యముగా కాకూడదు.

Verse 44

अस्मत्संश्रयवृद्धो ऽयं नापराध्यस् तवाव्यय मया दत्तवरो दैत्यस् ततस् त्वां क्षमयाम्य् अहम्

హే అవ్యయ ప్రభూ, ఈ దైత్యుడు నా ఆశ్రయంతో బలవంతుడయ్యాడు; అందువల్ల అతడు అపరాధి కాడు. వరం నేను ఇచ్చాను కాబట్టి, నేనే నీ క్షమను యాచిస్తున్నాను।

Verse 45

इत्य् उक्तः प्राह गोविन्दः शूलपाणिम् उमापतिम् प्रसन्नवदनो भूत्वा गतामर्षो ऽसुरं प्रति

ఇట్లు పలికిన తరువాత గోవిందుడు ఉమాపతి శూలపాణితో మాట్లాడెను. ప్రసన్నవదనుడై, కోపం విడిచి, అసురుని వైపు దృష్టి మళ్లించాడు.

Verse 46

युष्मद्दत्तवरो बाणो जीवताम् एष शंकर त्वद्वाक्यगौरवाद् एतन् मया चक्रं निवर्तितम्

హే శంకరా! నీచే వరప్రదత్తమైన ఈ బాణము జీవించి ప్రాణరక్షణ చేయుగాక. నీ వాక్యగౌరవంతో నేను నా చక్రాన్ని ఉపసంహరించితిని.

Verse 47

त्वया यद् अभयं दत्तं तद् दत्तम् अखिलं मया मत्तो ऽविभिन्नम् आत्मानं द्रष्टुम् अर्हसि शंकर

నీవు ఇచ్చిన అభయము నిజముగా సమస్తమూ నాద్వారానే ఇచ్చబడినది. హే శంకరా, నన్ను విడిచి వేరుకాని నీ ఆత్మస్వరూపాన్ని దర్శించవలెను.

Verse 49

इत्य् उक्त्वा प्रययौ कृष्णः प्राद्युम्निर् यत्र तिष्ठति तद्बन्धफणिनो नेशुर् गरुडानिलशोषिताः

ఇట్లు చెప్పి శ్రీకృష్ణుడు ప్రద్యుమ్నుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లెను. అతని బంధనమైన సర్పఫణాలు గరుడప్రేరిత వాయువుతో ఎండిపోయి ఇక ఫుసఫుసలాడలేకపోయెను.

Verse 50

ततो ऽनिरुद्धम् आरोप्य सपत्नीकं गरुत्मति आजग्मुर् द्वारकां रामकार्ष्णिदामोदराः पुरीम्

అప్పుడు వారు అనిరుద్ధుని అతని భార్యతో కలిసి గరుడునిపై ఎక్కించి, రామ, కార్ష్ణి (కృష్ణ) మరియు దామోదరుల మహిమగల నగరమైన ద్వారకకు చేరుకున్నారు।