Adhyaya 26
रुक्मिणी-हरणम्, विरोधि-राजगणः, रुक्मी-प्रतिज्ञा-पराजयः, प्रद्युम्न-जन्म
పరాశరుడు చెప్పెను—విదర్భదేశంలోని కుండినిలో భీష్మకుడు రాజు; అతని కుమారుడు రుక్మి, కుమార్తె రుక్మిణి. శ్రీకృష్ణుడు రుక్మిణిని కోరెను, ఆమె కూడా ఆయననే; కాని చక్రధారిపై ద్వేషంతో రుక్మి వివాహానికి ఒప్పుకోలేదు. జరాసంధుని ప్రేరణతో భీష్మకుడు రుక్మిణిని శిశుపాలునికి ఇచ్చుట నిశ్చయించెను; వివాహార్థం జరాసంధముఖ రాజులు కుండినికి వచ్చిరి. కృష్ణుడు బలరామాది యాదవులతో వచ్చెను; వివాహానికి మరునాడు హరి రుక్మిణిని హరించెను, యుద్ధభారాన్ని రామాదిబంధువులపై ఉంచెను. పౌండ్రక, దంతవక్ర, విదూరథ, శిశుపాల, జరాసంధ, శాల్వాదులు కోపించి యుద్ధానికి దిగిరి, కాని యదుపుంగవుల చేత పరాజితులయ్యిరి. రుక్మి ‘కేశవుని సంహరించి మాత్రమే కుండినిలో ప్రవేశిస్తాను’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి దూకెను; చక్రి లీలగా అతని బలాన్ని చూర్ణం చేసి పడగొట్టెను. అనంతరం మధుసూదనుడు రుక్మిణిని రాక్షసవివాహరీతిగా స్వీకరించెను; ఆమెకు మదనాంశుడైన ప్రద్యుమ్నుడు జన్మించెను—ఇది శంబరప్రసంగానికి బీజమయ్యెను।
Shlokas
Verse 1
भीष्मकः कुण्डिने राजा विदर्भविषये ऽभवत् रुक्मी तस्याभवत् पुत्रो रुक्मिणी च वराङ्गना
విదర్భదేశంలోని కుండిన నగరంలో భీష్మకుడు అనే రాజు ఉండెను. అతనికి రుక్మీ అనే కుమారుడు, అలాగే అతి సుందరి రుక్మిణీ అనే కుమార్తె జన్మించింది।
Verse 2
रुक्मिणीं चकमे कृष्णः सा च तं चारुहासिनी न ददौ याचते चैनां रुक्मी द्वेषेण चक्रिणे
కృష్ణుడు రుక్మిణిని కోరెను; ఆ చారుహాసిని కూడా ఆయననే హృదయమున కోరెను. కాని ప్రభువు ఆమెను యాచించగా, చక్రధారి కృష్ణునిపై ద్వేషముతో రుక్మీ ఆమెను ఇవ్వలేదు।
Verse 3
ददौ च शिशुपालाय जरासंधप्रचोदितः भीष्मको रुक्मिणा सार्धं रुक्मिणीम् उरुविक्रमः
జరాసంధుని ప్రేరణతో ఉరువిక్రముడైన భీష్మకుడు రుక్మితో కలిసి రుక్మిణిని శిశుపాలునికి వివాహార్థం అప్పగించాడు।
Verse 4
विवाहार्थं ततः सर्वे जरासंधमुखा नृपाः भीष्मकस्य पुरीं जग्मुः शिशुपालप्रियैषिणः
ఆపై వివాహార్థముగా, జరాసంధుని నాయకత్వముతో ఆ రాజులందరూ భీష్మకుని నగరికి వెళ్లిరి—శిశుపాలునికి ప్రియమైనది సాధించి అతని కోరిక నెరవేర్చుటకు।
Verse 5
कृष्णो ऽपि बलभद्राद्यैर् यादवैर् बहुभिर् वृतः प्रययौ कुण्डिनं द्रष्टुं विवाहं चेदिभूभृतः
కృష్ణుడు కూడా బలభద్రాది అనేక యాదవులతో చుట్టుముట్టబడి, చేది రాజుని వివాహాన్ని దర్శించుటకు కుండిన నగరమునకు బయలుదేరెను।
Verse 6
श्वोभाविनि विवाहे तु तां कन्यां हृतवान् हरिः विपक्षभारम् आसज्य रामाद्येष्व् अथ बन्धुषु
కాని మరునాడు వివాహం జరగబోతుండగా, హరి ఆ కన్యను అపహరించాడు; మరియు ప్రత్యర్థుల భారాన్ని రామాది బంధువులపై మోపి, పోరాటం వారి పక్షాన పడునట్లు చేసెను।
Verse 7
ततश् च पौण्ड्रकः श्रीमान् दन्तवक्रो विदूरथः शिशुपालजरासंधशाल्वाद्याश् च महीभृतः
ఆ తరువాత శ్రీమాన్ పౌండ్రకుడు, దంతవక్రుడు, విదూరథుడు, అలాగే శిశుపాలుడు, జరాసంధుడు, శాల్వుడు మొదలైన భూపతులు ప్రభువు నియమించిన సార్వభౌమాధికారానికి విరోధంగా తమ రాజబలాన్ని సమీకరించారు।
Verse 8
कुपितास् ते हरिं हन्तुं चक्रुर् उद्योगम् उत्तमम् निर्जिताश् च समागम्य रामाद्यैर् यदुपुंगवैः
కోపంతో వారు హరిని సంహరించుటకు అత్యుత్తమ ఏర్పాట్లు చేశారు; కానీ ఓడిపోయి తిరిగి వచ్చి బలరాముడు మొదలైన యదుశ్రేష్ఠుల ఎదుట సమవేతులయ్యారు।
Verse 9
कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि अहत्वा युधि केशवम् कृत्वा प्रतिज्ञां रुक्मी च हन्तुं कृष्णम् अभिद्रुतः
రుక్మీ ఘోర ప్రతిజ్ఞ చేశాడు—“యుద్ధంలో కేశవుణ్ని సంహరించకుండా నేను కుండినలో అడుగుపెట్టను।” అని చెప్పి కృష్ణుణ్ని చంపుటకు దూసుకెళ్లాడు।
Verse 10
हत्वा बलं सनागाश्वं पत्तिस्यन्दनसंकुलम् निर्जितः पातितश् चोर्व्यां लीलयैव स चक्रिणा
ఏనుగులు, గుర్రాలు తోడుగా, పాదసేన మరియు రథాలతో కిక్కిరిసిన దళాన్ని సంహరించినప్పటికీ, చక్రధారి ప్రభువు అతనిని లీలగా జయించి భూమిపై పడేసాడు।
Verse 11
निर्जित्य रुक्मिणं सम्यग् उपयेमे स रुक्मिणीम् राक्षसेन विवाहेन संप्राप्तां मधुसूदनः
రుక్మీని సమ్యకంగా జయించిన మధుసూదనుడు, రాక్షస వివాహ విధానంలో (బలాత్కార అపహరణ ద్వారా) పొందిన రుక్మిణీని విధివిధానంగా భార్యగా స్వీకరించాడు।
Verse 12
तस्यां जज्ञे ऽथ प्रद्युम्नो मदनांशः स वीर्यवान् जहार शम्बरो यं वै यो जघान च शम्बरम्
ఆమె నుండి ప్రద్యుమ్నుడు జన్మించాడు—వీరుడు, మన్మథాంశస్వరూపుడు. శంబరుడు అపహరించిన ఆ బాలుడే తరువాత శంబరుని సంహరించాడు.
Frequently Asked Questions
It classifies the mode as ‘carrying away by force’ in dharmaśāstra taxonomy, while the Purana simultaneously presents it as divinely ordained restoration of mutual consent (Kṛṣṇa–Rukmiṇī) against adharma-backed political coercion.
To emphasize the asymmetry between human/royal power and Bhagavān’s aiśvarya: the Lord’s actions are effortless, revealing His sovereignty over outcomes while remaining within narrative history.
Read Vishnu Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.