Shloka 9

सदाचार-नियमाः: शील, संयम, संग-निषेध, शुचिता, वाणी-नीति, परोपकारः

Devanagari script

न कुर्याद् दन्तसंघर्षं न कुष्णीयाच् च नासिकाम् नासंवृतमुखो जृम्भेच् श्वासकासौ च वर्जयेत्

Transliteration

na kuryād dantasaṃgharṣaṃ na kuṣṇīyāc ca nāsikām nāsaṃvṛtamukho jṛmbhec śvāsakāsau ca varjayet

Translation

పళ్లను రుద్దకూడదు; ముక్కును కొరకకూడదు; నోరు కప్పకుండా జంభించకూడదు; గట్టిగా శ్వాస తీసుకోవడం, దగ్గు చేయడం కూడా నివారించాలి. ఇలా ధర్మానుసారం దేహసంయమం మరియు శిష్టాచారాన్ని కాపాడాలి।

Word by Word

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘should do’

• दन्तसंघर्षम्: grinding the teeth
• दन्तसंघर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक) + संघर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘दन्तानां संघर्षः’ = grinding of teeth

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• कुष्णीयात्: should blow
• कुष्णीयात्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कुष्णी/√कुष्ण (धातु; ‘to blow/clean the nose’)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘should blow (the nose)’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• नासिकाम्: the nose
• नासिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन

• नासंवृतमुखः: one with mouth not covered
• नासंवृतमुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: न (अव्यय) + संवृत (कृदन्त; √वृ धातु) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘यस्य मुखं न संवृतम्’ = whose mouth is not covered/closed

• जृम्भेत्: should yawn
• जृम्भेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जृम्भ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘should yawn’

• श्वासकासौ: breathing hard and coughing
• श्वासकासौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वास (प्रातिपदिक) + कास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: श्वासश्च कासश्च

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• वर्जयेत्: should avoid
• वर्जयेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘should avoid’

Speaker

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya)

FAQs

What is the significance of bodily discipline in the Vishnu Purana?

This verse treats small bodily habits as part of dharma, showing that righteousness includes everyday self-restraint and cleanliness, not only ritual or philosophy.

How does Sage Parāśara explain proper conduct here?

Parāśara presents concrete prohibitions—gnashing teeth, nose-picking, yawning with an uncovered mouth, and noisy breathing/coughing—to model cultured, disciplined behavior.

The theological importance of Lord Vishnu in this context?

Though Vishnu is not named in the verse, the teaching aligns with Vaishnava dharma: orderly conduct supports purity of mind and steadiness for devotion to the Supreme Lord.