Shloka 28

ऋभु–निदाघ-संवादः—अद्वैत-उपदेशः, समता, वासुदेव-स्वरूप-एकत्वम्

Devanagari script

अमृष्टं जायते मृष्टं मृष्टाद् उद्विजते जनः आदिमध्यावसानेषु किम् अन्नं रुचिकारकम्

Transliteration

amṛṣṭaṃ jāyate mṛṣṭaṃ mṛṣṭād udvijate janaḥ ādimadhyāvasāneṣu kim annaṃ rucikārakam

Translation

రుచిలేనిదానినుంచి రుచికరమైనది పుడుతుంది; అయినా రుచికరమైనదానినుంచీ జనులు విసుగెత్తి దూరమవుతారు. చెప్పండి—ఆది, మధ్య, అంత్యాలలో నిజంగా ఏ ఆహారం సదా రుచికరం?

Word by Word

• अमृष्टम्: unclean
• अमृष्टम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ-मृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• जायते: becomes/is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मृष्टम्: clean
• मृष्टम्: Karma (Result/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; predicate complement

• मृष्टात्: from the clean (state)
• मृष्टात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative (from the clean)

• उद्विजते: is disturbed/shrinks back
• उद्विजते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + विज् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जनः: a person/people
• जनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• आदि-मध्य-अवसानेषु: in the beginning, middle, and end
• आदि-मध्य-अवसानेषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि + मध्य + अवसान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (in beginnings, middles, and ends)

• किम्: what
• किम्: Visheshana (Interrogative qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; interrogative

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• रुचिकारकम्: taste-producing/pleasing
• रुचिकारकम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुचि + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रुचेः कारकम्)

Speaker

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya, illustrating the fickleness of sense-taste and desire)

FAQs

What is the significance of changing taste (ruci) in the Vishnu Purana?

This verse uses food as a metaphor to show that sensory pleasure is unreliable: even what seems delightful quickly becomes tiresome, prompting the seeker to value steadier, dharmic aims.

How does Sage Parāśara explain dissatisfaction through everyday experience?

He points to a universal pattern—people move from plain to refined tastes, then still feel aversion—demonstrating that the mind’s craving, not the object, drives dissatisfaction.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

By exposing the limits of sense-enjoyment, the teaching implicitly redirects the listener toward Vishnu as the stable Supreme Reality and true refuge beyond fluctuating pleasures.