Shloka 66

दुर्वासाशापः, क्षीरसागरमन्थनम्, श्रीः (लक्ष्मी) उद्भवः तथा श्रीस्तुतिः

Devanagari script

तं दृष्ट्वा ते तदा देवाः शङ्खचक्रगदाधरम् अपूर्वरूपसंस्थानं तेजसां राशिम् ऊर्जितम्

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā te tadā devāḥ śaṅkhacakragadādharam apūrvarūpasaṃsthānaṃ tejasāṃ rāśim ūrjitam

Translation

ఆయనను చూచిన దేవతలు శంఖ-చక్ర-గదాధారిని దర్శించారు—అపూర్వమైన రూపసంస్థానం, పరిపూర్ణ సమతుల్యత, తేజస్సు ఘనరాశి, అజేయ శక్తితో నిండినవాడు।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्ता

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (Time adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तृवाचक

• शङ्खचक्रगदाधरम्: bearing conch, discus, and mace
• शङ्खचक्रगदाधरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शङ्ख + चक्र + गदा + धर (धृ धातु, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (उपपद-तत्पुरुष): शङ्खं च चक्रं च गदां च धरति इति; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (तम् इति विशेष्यस्य)

• अपूर्वरूपसंस्थानम्: of unprecedented form and structure
• अपूर्वरूपसंस्थानम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपूर्व + रूप + संस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (बहुपद): अपूर्वं रूपं यस्य तत्/अपूर्वं रूपसंस्थानम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• तेजसाम्: of splendors, of energies
• तेजसाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सम्बन्ध

• राशिम्: a mass, heap
• राशिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म/उपमानार्थक

• ऊर्जितम्: mighty, powerful
• ऊर्जितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ज् (धातु) → ऊर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Parashara-Maitreya Dialogue

Speaker: Parasara

Teaching: Devotional

Quality: revealing

Vaishnava Theology

Vishnu Form: Narayana (cosmic)

Bhakti Type: Shanta (peaceful)

Characters & Entities

• Devas
• Vishnu

FAQs

What is the significance of Vishnu being described as holding the conch, discus, and mace in the Vishnu Purana?

It marks Vishnu’s sovereign, protective presence: the iconic weapons signal divine authority over cosmic order and the power to preserve dharma.

How does Sage Parāśara explain the Lord’s form in this context?

Parāśara frames the vision as a theophany—Vishnu appearing in an unparalleled, perfectly ordered form, not merely beautiful but as concentrated divine splendour (tejas).

What is the theological importance of Lord Vishnu here?

The verse presents Vishnu as the Supreme Reality who can manifest a perceivable form for the devas, embodying both transcendence (radiance beyond measure) and immanence (visible protector within creation).