Shloka 1

प्रचेतसां तपः तथा विष्णु-स्तुतिः

The Pracetases’ Ocean Tapas and Hymn to Vishnu

Devanagari script

पृथोः पुत्रौ महावीर्यौ जज्ञाते ऽन्तर्धिवादिनौ शिखण्डिनी हविर्धानम् अन्तर्धानाद् व्यजायत

Transliteration

pṛthoḥ putrau mahāvīryau jajñāte 'ntardhivādinau śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānād vyajāyata

Translation

పృథువుకు మహావీర్యశాలులైన ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు—అంతర్ధి మరియు వాదిన్. అంతర్ధానుని ద్వారా శిఖండినీ హవిర్ధానుని ప్రసవించింది.

Word by Word

• पृथोः: of Pṛthu
• पृथोः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पृथु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पुत्रौ: two sons
• पुत्रौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• महावीर्यौ: of great valor
• महावीर्यौ: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; कर्मधारयः (महद् वीर्यम् यस्य) विशेषणम् (पुत्रौ)

• जज्ञाते: were born
• जज्ञाते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), प्रथम-पुरुष, द्विवचन, आत्मनेपद

• अन्तर्धिवादिनौ: Antardhivādin (two persons named thus)
• अन्तर्धिवादिनौ: Apposition (नाम/सम्बोधन-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्धि (प्रातिपदिक) + वादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अन्तर्धेः वादिनौ) नामधेयम्

• शिखण्डिनी: Śikhaṇḍinī
• शिखण्डिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिखण्डिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्

• हविर्धानम्: Havirdhāna (name)
• हविर्धानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक) + धान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हविषः धानः) नामधेयम्

• अन्तर्धानात्: from Antardhāna
• अन्तर्धानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्धान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• व्यजायत: was born
• व्यजायत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; उपसर्ग: वि

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Dynasty & Genealogy

Key Kings: Pṛthu, Antardhi, Vādin, Antardhāna, Havirdhāna

Characters & Entities

• Pṛthu
• Antardhi
• Vādin
• Antardhāna
• Śikhaṇḍinī
• Havirdhāna

FAQs

What is the significance of Pṛthu’s lineage in the Vishnu Purana?

This verse advances the royal genealogy from Pṛthu, showing the orderly transmission of kingship that upholds dharma within Vishnu’s cosmic governance.

How does Sage Parāśara explain dynastic continuity here?

Parāśara lists successive births—sons of Pṛthu, then the child of Antardhāna—using genealogy as a narrative structure to map history and moral-political order.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when Vishnu is not named, the Purāṇic framework treats righteous kingship and lineage as operating under Vishnu’s supreme sovereignty, sustaining the world’s order.