Shloka 61

ध्रुवस्य तपः — देवमायाविघ्नाः, विष्णोर्दर्शनम्, स्तुतिः, ध्रुवस्थानप्रदानम्

Devanagari script

त्वद्रूपधारिणश् चान्तः सर्वभूतम् इदं जगत् त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर् द्विधा

Transliteration

tvadrūpadhāriṇaś cāntaḥ sarvabhūtam idaṃ jagat tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśur dvidhā

Translation

ఈ సమస్త భూతజగత్తు నీ రూపమునే ధరించి ఉంది; నీవు అంతర్యామిగా దీనిలో అంతర్భూతుడవై ఉన్నావు. నీ నుండే యజ్ఞము పుట్టింది—సర్వహుతము, దధి-ఘృతమిశ్రిత హవిస్సు, మరియు ద్వివిధ పశువు (యాగ్య) కూడా।

Word by Word

• त्वद्रूपधारिणः: those who bear your form
• त्वद्रूपधारिणः: Karta (Subject)
• Type: Adjective
• Root: त्वद् + रूप + धारिन् (प्रातिपदिक; √धृ (धातु) + इन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘त्वद्रूपं धारयन्ति’ (those bearing your form)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अन्तः: within
• अन्तः: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक/क्रियाविशेषण (inside/within)

• सर्वभूतम्: all beings
• सर्वभूतम्: Karta (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (कृदन्त; √भू (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘all beings’ (collective)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• जगत्: world
• जगत्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्वत्तः: from you
• त्वत्तः: Apadana (Source)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादान

• यज्ञः: sacrifice
• यज्ञः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वहुतः: with all offerings / all-offered
• सर्वहुतः: Visheshana (Adjective of यज्ञः)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + हुत (कृदन्त; √हु (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्तान्त विशेषण—‘in which everything is offered’

• पृषदाज्यम्: curds and ghee (mixture)
• पृषदाज्यम्: Karta/Padartha (Item)
• Type: Noun
• Root: पृषद् + आज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्रव्यवाचक

• पशुः: the sacrificial animal
• पशुः: Karta/Padartha (Item)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• द्विधा: in two ways
• द्विधा: Kriya-visheshana (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

Speaker

Sage Parāśara (in a theological exposition/hymnic passage addressed to Vishnu, spoken to Maitreya in the broader dialogue)

Characters & Entities

• Vishnu
• All beings (sarvabhūta)
• Yajna (sacrifice)

FAQs

What is the significance of sacrifice (yajña) being said to arise from Vishnu in the Vishnu Purana?

This verse frames yajña as a divine expression: the ritual, its oblations, and even its components are rooted in Vishnu, making sacrifice a cosmic principle rather than a merely human act.

How does Sage Parāśara explain Vishnu’s presence within the universe here?

He presents Vishnu as both the form of the world (everything ‘bears His form’) and the inner presence (antaḥ), expressing a theology of immanence while retaining Vishnu as the supreme source.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is portrayed as the supreme reality behind both creation and sacred order: the universe and the means of sustaining dharma (yajña) are ultimately grounded in Him.