Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 54

The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage

Devanagari script

इहस्थां त्वां समाभाष्य गमिष्यामि पृथूदकम् पृच्छामि यदहं त्वां वै तत्र न क्रोद्धुमर्हसि

Transliteration

ihasthāṃ tvāṃ samābhāṣya gamiṣyāmi pṛthūdakam pṛcchāmi yadahaṃ tvāṃ vai tatra na kroddhumarhasi

Translation

ఇక్కడ నిన్ను సంభాషించి నేను పృథూదకానికి వెళ్తాను. అక్కడ నేను నిన్ను ఏది అడిగినా, దాని కారణంగా నాపై కోపపడకుము.

Word by Word

• इहस्थाम्: (you) staying here
• इहस्थाम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Adjective
• Root: इह-स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (इह + स्थ) = 'here-situated'; त्वाम् इति विशेषणम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• समाभाष्य: having spoken to/addressed
• समाभाष्य: पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-भाष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); उपसर्गौ: सम्-, आ-; 'having addressed'

• गमिष्यामि: I will go
• गमिष्यामि: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पृथूदकम्: to the abundant waters / Pṛthūdaka (place)
• पृथूदकम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: पृथु-उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः—पृथुं (बहु) उदकम्

• पृच्छामि: I ask
• पृच्छामि: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ्/पृच्छ् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: that (which)
• यत्: सम्बन्ध (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक (conjunctive particle: 'that/which' introducing clause)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (अव्ययार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'there')

• न: not
• न: सम्बन्ध (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• क्रोद्धुम्: to be angry
• क्रोद्धुम्: कर्म (अनुज्ञा/निषेधविषय)
• Type: Verb
• Root: क्रुध् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमन्त (infinitive/तुमुन्); 'to be angry'

• अर्हसि: you ought/are fit
• अर्हसि: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speakers

• Unspecified in input (dialogue voice addressing a woman/ascetic: ‘bhavatī’
• ‘kṛśodari’ appears in following verses)

Key Themes

• Tirtha Mahatmya (place-name occurs)
• Ethics of dialogue (non-anger, respectful inquiry)
• Tapas / ascetic discipline (context continues into next verses)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse frames inquiry as a disciplined act: one should ask even sensitive questions without provoking anger, and the hearer should restrain krodha. This reflects Purāṇic ethics where truth-seeking is paired with śānti (forbearance).

How does this fit the Pancalakshana?

This is best classified under ākhyāna / vaṃśānucarita-adjacent narrative material rather than cosmological sarga/pratisarga. It functions as didactic dialogue embedded in the Purāṇic narrative layer.

What is the symbolic significance?

Going to a tīrtha (Pṛthūdaka) before posing a question suggests that sacred space and inner purity support right questioning and right hearing—knowledge is sought in an atmosphere of restraint and sanctity.