Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 50
Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode
विजृम्भणं पुत्र तथैव तापमुन्मादमुग्रं मदनप्रणुन्नम् नान्यः पुमान् धारयितुं हि शक्तो मुक्त्वा भवन्तं हि ततः प्रतीच्छ // वम्प्_6.49 पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन यक्षः प्रतीच्छत् स विजृम्भणादीन् तोषं जगामाशु ततस्त्रिशूली तुष्टस्तदैवं वचनं बभाषे
vijṛmbhaṇaṃ putra tathaiva tāpamunmādamugraṃ madanapraṇunnam nānyaḥ pumān dhārayituṃ hi śakto muktvā bhavantaṃ hi tataḥ pratīccha // VamP_6.49 pulastya uvāca ityevamukto vṛṣabhadhvajena yakṣaḥ pratīcchat sa vijṛmbhaṇādīn toṣaṃ jagāmāśu tatastriśūlī tuṣṭastadaivaṃ vacanaṃ babhāṣe
“కుమారా, ఈ జంభణజనిత స్థబ్ధతను, అలాగే దహనతాపాన్ని, కామదేవప్రేరితమైన ఉగ్ర ఉన్మాదాన్ని స్వీకరించు. నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ వీటిని భరించలేరు; కనుక నీవే గ్రహించు.” పులస్త్యుడు అన్నాడు—వృషభధ్వజుడైన శివుడు ఇలా చెప్పగా ఆ యక్షుడు విజృంభణ మొదలైన బాధలను స్వీకరించాడు; అప్పుడు త్రిశూలధారి తక్షణమే తృప్తి పొంది మరల ఇలా పలికెను।
{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
The episode valorizes capacity (adhikāra) and willing acceptance: some burdens—symbolizing intense inner afflictions—are bearable only by a prepared, devoted recipient. Service to the Lord includes taking on difficult responsibilities for the restoration of balance.
Carita/Vamśānucarita narrative material, explicitly marked by the Pulastya framing. It is not a cosmological sarga/pratisarga passage but an episode within the Purāṇic instruction-through-story mode.
The ‘transfer’ of vijṛmbhaṇa–tāpa–unmāda externalizes psychological/ascetic realities: a yogically strong or divinely tasked being can ‘contain’ forces that would destabilize others. Śiva’s satisfaction indicates restoration of equilibrium when disruptive energies are properly held.