HomeVamana PuranaAdh. 22Shloka 54
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Kurukshetra & Prithudaka Tirtha, Shloka 54

Kurukshetra, Pṛthūdaka Tīrtha, and the Marriage of Saṃvaraṇa with Tapatī

द्वाभ्यां च शुक्लः सुराभिश्चतुर्भिः दृश्यन्ति पद्मानि दशैव चास्य वृतः स भर्ता भगवान् हि पूर्वं तं राजपुत्रं भुवि संविचिन्त्य // वम्प्_22.53 ददस्व मां नाथ तपस्विने ऽस्मै गुणोपपन्नाय समीहिताय नेहान्यकामां प्रवदन्ति सन्तो दातुं तथान्यस्य विभो क्षमस्व

dvābhyāṃ ca śuklaḥ surābhiścaturbhiḥ dṛśyanti padmāni daśaiva cāsya vṛtaḥ sa bhartā bhagavān hi pūrvaṃ taṃ rājaputraṃ bhuvi saṃvicintya // VamP_22.53 dadasva māṃ nātha tapasvine 'smai guṇopapannāya samīhitāya nehānyakāmāṃ pravadanti santo dātuṃ tathānyasya vibho kṣamasva

హే నాథా, గుణసంపన్నుడై నన్ను కోరుతున్న ఈ తపస్వికి నన్ను దయచేసి ఇవ్వండి. సజ్జనులు ఇక్కడ ఎవరినీ ‘అనవసరం’ అని చెప్పరు; కాబట్టి హే విభో, నన్ను మరొకరికి ఇవ్వడానికి అనుమతించండి.

dvābhyāmwith two
dvābhyām:
Karaṇa (करण/instrument)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन; संख्यावाचक विशेषण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
śuklaḥwhite
śuklaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśukla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
surābhiḥwith fragrances/perfumes
surābhiḥ:
Karaṇa (करण/instrument)
TypeNoun
Rootsurābhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
caturbhiḥwith four
caturbhiḥ:
Karaṇa (करण/instrument)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
dṛśyantiare seen/appear
dṛśyanti:
Kriyā (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद/परस्मैपद—रूपं: परस्मैपद
padmānilotuses
padmāni:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootpadma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन
daśaten
daśa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (counting)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
asyaof him
asya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
vṛtaḥchosen/accepted
vṛtaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण/predicative)
TypeVerb
Rootvṛ (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (PPP)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
bhartāhusband/lord
bhartā:
Karta (कर्ता/subject/apposition)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता/subject/apposition)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (particle: for/indeed)
pūrvamformerly/before
pūrvam:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
tamthat (one)/him
tam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
rājaputramthe prince
rājaputram:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootrāja-putra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः पुत्रः)
bhuvion earth
bhuvi:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootbhū (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
saṃvicintyahaving considered
saṃvicintya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ-vi-cint (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having reflected/considered’
A supplicant speaking to ‘Nātha/Vibhu’ (exact identities not explicit in the excerpt); consistent with dana/permission rhetoric found in Vamana–Bali related passages
Dana-dharma (ethics of giving)Virtue of the recipient (guṇa-upapanna)Consent/permission in transferAscetic ideal (tapasvin)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Giving (dāna) is framed as dharmic when directed toward a worthy recipient (guṇa-upapanna, tapasvin) and when done without contempt or dismissal; the verse also highlights the ethical necessity of permission/authorization (kṣamā) in acts of transfer.

This belongs to narrative conduct-ethics within carita/vamśānucarita contexts (behavioral instruction embedded in story), rather than the five primary cosmological topics themselves.

The ‘worthy ascetic’ symbolizes the field of merit (puṇya-kṣetra) for gifts; the request for permission emphasizes that dharma is not merely the act (giving) but the right relational order—consent, propriety, and recognition of virtue.