Vamana Purana — Manifestation of Katyayani, Shloka 22

The Manifestation of Katyayani (Durga) and the Humbling of the Vindhya by Agastya

Devanagari script

नारद उवाच किर्मथमद्रिं भगवानगस्त्यस्तं निम्नशृङ्गं कृतवान् महर्षिः कस्मै कृते केन च कारणेन एतद् वदस्वामलसत्त्ववृत्ते

Transliteration

nārada uvāca kirmathamadriṃ bhagavānagastyastaṃ nimnaśṛṅgaṃ kṛtavān maharṣiḥ kasmai kṛte kena ca kāraṇena etad vadasvāmalasattvavṛtte

Translation

నారదుడు అన్నాడు—భగవాన్ మహర్షి అగస్త్యుడు కిర్మథ (అంటే వింధ్య) పర్వతాన్ని నిమ్నశిఖరంగా ఎలా చేశాడు? ఎవరి కోసం, ఏ కారణంతో ఆయన అలా చేశాడు? ఓ నిర్మలసత్త్వాచారుడా, ఇది చెప్పుము.

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• किम्: how?/why?
• किम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोग (interrogative particle)

• मथम्: in what manner
• मथम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: मथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, interrogative adverb (कथम्-समार्थक)

• अद्रिम्: the mountain
• अद्रिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भगवान्: the venerable/lordly
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम्

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• तम्: that (mountain)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• निम्नशृङ्गम्: with lowered peaks
• निम्नशृङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निम्न-शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (निम्नं शृङ्गं यस्य)

• कृतवान्: made/has made
• कृतवान्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु) + कृतवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्तवत्, perfect participle active), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; finite sense with implied ‘अस्ति’

• महर्षिः: the great sage
• महर्षिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (महान् ऋषिः)

• कस्मै: for whom
• कस्मै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4/सम्प्रदान), एकवचन; प्रश्न

• कृते: for the sake (of)
• कृते: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन; ‘कृते’ = ‘for the sake of’ (हेतु-अर्थे)

• केन: by what/with what
• केन: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, तृतीया (3/करण), एकवचन; प्रश्न

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, conjunction (समुच्चय)

• कारणेन: for what reason
• कारणेन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• वदस्व: tell (me)
• वदस्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vad (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन, आत्मनेपद

• अमलसत्त्ववृत्ते: O one of pure nature/character
• अमलसत्त्ववृत्ते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अमल-सत्त्व-वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; बहु-तत्पुरुषः (अमलं सत्त्वं यस्य, तस्य वृत्तिः/स्वभावः) — संबोधन-विशेषणम्

Speakers

• Nārada to Pulastya

Key Themes

• Sacred Geography
• Dharma and cosmic order
• Rishi as restorer of balance

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse frames a classic Purāṇic ethic: when pride (here, a mountain’s hubris) disrupts ṛta (cosmic order), a realized sage acts selflessly to restore balance. Inquiry into ‘for whose sake’ highlights that true power is exercised for loka-saṅgraha (the welfare of the world), not for personal display.

How does this fit the Pancalakshana?

Primarily within Vamśānucarita/Carita-type narration (accounts of sages and cosmic events) and indirectly Sarga-related cosmological maintenance: the sun’s ordained course is part of cosmic functioning, and the story explains its preservation.

What is the symbolic significance?

Vindhya/Kirmatha symbolizes inflated ego that ‘rises’ beyond measure; Agastya symbolizes tapas and discernment that ‘lowers the peak’—bringing excess back into proportion so the divine order (e.g., the sun’s movement) proceeds unobstructed.