Home›Vamana Purana›Adh. 12›Shloka 50
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Karmic Causes of Narakas, Shloka 50

Karmic Causes of Narakas and the Irremediability of Ingratitude (Kṛtaghna-doṣa)

Devanagari script

धान्येषु शलिर्द्विपदेषु विप्रः चतुष्पदे गौः श्वपदां मृगेन्द्रः पुष्पेषु जाती नगरेषु काञ्ची नारीषु रम्भा श्रमीणां गृहस्थः

Transliteration

dhānyeṣu śalirdvipadeṣu vipraḥ catuṣpade gauḥ śvapadāṃ mṛgendraḥ puṣpeṣu jātī nagareṣu kāñcī nārīṣu rambhā śramīṇāṃ gṛhasthaḥ

Translation

ధాన్యాలలో శాలి (బియ్యం) శ్రేష్ఠం; ద్విపదులలో విప్రుడు (బ్రాహ్మణుడు) శ్రేష్ఠుడు; చతుష్పదులలో గోవు శ్రేష్ఠం; శ్వాపదాలలో మృగేంద్రుడు సింహం శ్రేష్ఠం. పుష్పాలలో జాతి, నగరాలలో కాంచీ, స్త్రీలలో రంభ, మరియు ఆశ్రమాలలో శ్రమించువారికి గృహస్థాశ్రమం ప్రవరమని చెప్పబడింది।

Word by Word
धान्येषुamong grains
धान्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधान्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
शलिःrice (śāli)
शलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
द्विपदेषुamong bipeds
द्विपदेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्विपद (प्रातिपदिक: द्वि + पद)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन; द्विगु-समास (two-footed beings)
विप्रःbrāhmaṇa / learned man
विप्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
चतुष्पदेamong quadrupeds
चतुष्पदे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुष्पद (प्रातिपदिक: चतुर् + पद)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (collective/genre); द्विगु-समास
गौःcow
गौः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
श्वपदाम्of beasts/animals (lit. dog-footed)
श्वपदाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्वपद (प्रातिपदिक: श्वन् + पद)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन; तत्पुरुष: 'श्ववत् पदं येषाम्' (beasts of prey/animals)
मृगेन्द्रःlion (lord of beasts)
मृगेन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'मृगाणाम् इन्द्रः'
पुष्पेषुamong flowers
पुष्पेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
जातीjasmine (jātī)
जाती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजाती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
नगरेषुamong cities
नगरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
काञ्चीKāñcī (Kanchipuram)
काञ्ची:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाञ्ची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
नारीषुamong women
नारीषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
रम्भाRambhā (apsaras)
रम्भा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरम्भा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
श्रमिणाम्of the toilers/strivers
श्रमिणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्रमिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
गृहस्थःhouseholder
गृहस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगृहस्थ (प्रातिपदिक: गृह + स्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: 'गृहे तिष्ठति' (householder)
Speakers
Likely Pulastya to Nārada (dialogue framework typical of the Vāmana Purāṇa; not explicit in the provided excerpt)
Key Themes
DharmaSocial-ethical hierarchy (varṇa/āśrama)Sacred geography (city praise)Didactic enumeration
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The verse teaches a dharma-oriented valuation of the world: nourishment (rice), learning and ritual stewardship (brāhmaṇa), non-violence and sustenance (cow), natural sovereignty (lion), refinement (jasmine), cultured sacred urbanity (Kāñcī), idealized beauty (Rambhā), and the social-spiritual centrality of gārhasthya, which supports other āśramas through hospitality, charity, and progeny.

Primarily didactic/ācāra material rather than strict cosmology or genealogy; it aligns most closely with Dharma/Ācāra instruction embedded within Purāṇic narration (often catalogued under ancillary teaching within Vamśānucarita-era discourse rather than Sarga/Pratisarga proper).

The ‘best-of’ list encodes Purāṇic cultural ideals: the cow symbolizes abundance and ahiṃsā; the brāhmaṇa symbolizes śruti-smṛti preservation; the householder symbolizes the economic and ritual foundation of society; Kāñcī symbolizes a civilizational center; Rambhā symbolizes aesthetic excellence used as a benchmark in kāvya and Purāṇic diction.

←Previous Verse
Next Verse→