Vamana Purana — Chanda & Munda Discover Katyayani, Shloka 24

Chanda and Munda Discover Katyayani; Mahishasura’s Proposal and the Vishnu-Panjara Protection

Devanagari script

तथोक्तवाक्ये दितिजः शिवायास्तयज्याम्बरं भूमितले निषण्णः सुखोपविष्टः परमासने च रम्भात्मजेनोक्तमुवाच वाक्यम्

Transliteration

tathoktavākye ditijaḥ śivāyāstayajyāmbaraṃ bhūmitale niṣaṇṇaḥ sukhopaviṣṭaḥ paramāsane ca rambhātmajenoktamuvāca vākyam

Translation

ఆమె అలా పలికిన తరువాత దితిపుత్రుడైన దానవుడు దేవి శివా సన్నిధిలో వస్త్రాన్ని విడిచి నేలపై కూర్చున్నాడు; ఆపై పరమాసనంపై సుఖంగా ఆసీనుడై రంభాపుత్రుడు చెప్పిన మాటలనే పలికాడు।

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), क्रियाविशेषण (adverb)

• उक्त-वाक्ये: in the spoken statement/words
• उक्त-वाक्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उक्त (√वच् धातु, क्त कृदन्त) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• दितिजः: the Daitya (son of Diti)
• दितिजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दितिज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता

• शिवायाः: of Śivā (Pārvatī)
• शिवायाः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)

• यज्य: worthy of worship
• यज्य: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यज्य (प्रातिपदिक; ‘यजनीय/पूज्य’ अर्थे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• अम्बरम्: garment/cloth
• अम्बरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• भूमि-तले: on the ground (surface of the earth)
• भूमि-तले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• निषण्णः: seated
• निषण्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √सद् (धातु) + नि उपसर्ग, क्त कृदन्त (निषण्ण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले (past participle), कर्तरि प्रयोगे ‘seated’

• सुख-उपविष्टः: sitting comfortably
• सुख-उपविष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + उपविष्ट (√विश् धातु, उप उपसर्ग, क्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• परम-आसने: on the highest seat/throne
• परम-आसने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• रम्भा-आत्मजेन: by Rambhā’s son
• रम्भा-आत्मजेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: रम्भा (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/सहायक (instrument/agent in passive sense)

• उक्तम्: spoken/said
• उक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु) क्त कृदन्त (उक्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies ‘वाक्यम्’)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

Speakers

• Narration describing Dundubhi’s posture and speech (Dundubhi prepares to speak before the Goddess)

Primary Deities

• Śivā/Devī (Kātyāyanī)

Key Themes

• Ritualized humility
• Audience with the Goddess
• Power dynamics (Daitya before Devī)
• Speech-act as consequential (vāk)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even the adversary must adopt discipline and restraint before divine authority. The verse frames speech as accountable: one must ‘take a seat’—i.e., become steady—before making claims.

How does this fit the Pancalakshana?

It is narrative conduct-description within Vamśānucarita/carita. It supports the plot mechanics (who speaks, under what conditions) rather than cosmological enumeration.

What is the symbolic significance?

The shift between sitting on the ground and the ‘highest seat’ signals a tension between submission and asserted status—typical of Daitya characterization. Before Devī, worldly rank is relativized; true ‘seat’ is granted by divine sanction, not self-claim.