Verse 21

Yagyavalkya

Sanskrit (Devanagari)

जन्मपल्वलमत्स्यानां चित्तकर्दमचारिणाम् । पुंसां दुर्वासनारज्जुर्नारीबडिशपिण्डिका ॥२१॥

Padapatha (Word Split)

जन्म-पल्वल-मत्स्यानाम् । चित्त-कर्दम-चारिणाम् । पुंसाम् । दुर्वासना-रज्जुः । नारी-बडिश-पिण्डिका ॥२१॥

IAST Transliteration

janmapalvalamatsyānāṃ cittakardamacāriṇām | puṃsāṃ durvāsanārajjur nārībaḍiśapiṇḍikā ||21||

Translation

జన్మరూప చెరువులోని చేపలు చిత్తరూప బురదలో సంచరిస్తాయి—పురుషులకు దుర్వాసనలే తాడు; స్త్రీ ఆమిషంతో కూడిన గాలపు ముద్దవంటిది॥२१॥

Academic Translation

For the fish in the pond of birth, moving about in the mud of mind, for men the rope is evil latent tendencies; woman is the baited hook-lump.

Verse Context

• Saṃsāra driven by vāsanā (latent impressions) and the need for citta-śuddhi leading to Mokṣa
• Mahavakya: Indirect: identifies vāsanā and citta-mala as obstacles to steady abidance in Self-knowledge taught by mahāvākyas; points to the necessity of nididhyāsana free from vāsanā-driven distraction.
• Yajur
• Śukla (Vājasaneyin) Shakha
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)