Verse 5

Aitreya

Sanskrit (Devanagari)

तदुक्तमृषिणा— गर्भे नु सन्नन्वेषामवेदमहं देवानां जनिमानि विश्वा। शतं मा पुर आयसीररक्षन्नधः श्येनो जवसा निरदीयम् इति। गर्भ एवैतच्छयानो वामदेव एवमुवाच॥५॥

Padapatha (Word Split)

तत् । उक्तम् । ऋषिणा । गर्भे । नु । सन् । अन्वेषाम् । अवेदम् । अहम् । देवानाम् । जनिमानि । विश्वा । शतम् । मा । पुरः । आयसीः । अरक्षन् । अधः । श्येनः । जवसा । निर्-अदीयम् । इति । गर्भे । एव । एतत् । शयानः । वामदेवः । एवम् । उवाच ।

IAST Transliteration

tad uktam ṛṣiṇā— garbhe nu san anv eṣām avedam ahaṃ devānāṃ janimāni viśvā | śataṃ mā pura āyasīr arakṣann adhaḥ śyeno javasā niradīyam iti | garbha evaitac chayāno vāmadeva evam uvāca ||5||

Translation

ఋషి ఇలా అన్నాడు— ‘గర్భంలోనే ఉండగా నేను దేవతల సమస్త జన్మాలను తెలిసికొన్నాను. ఇనుప వంద కోటలు నన్ను కాపాడాయి; ఆపై నేను గద్దలాగా వేగంతో క్రిందికి చీల్చుకొని (బయటకు) దూసుకొచ్చాను.’ గర్భంలోనే శయనించి ఉన్న వామదేవుడు ఇలా పలికాడు॥५॥

Academic Translation

This was said by the seer: ‘While still in the womb, I, being there, came to know all the births of the gods. A hundred iron fortresses guarded me; then, like a hawk, I swiftly burst downward (and out).’ Thus Vāmadeva spoke while lying in the womb.

Verse Context

• Jñāna as prior to bodily birth; ṛṣi’s realization; continuity of consciousness beyond embodiment
• Mahavakya: Supportive/anticipatory: aligns with the Upaniṣadic move to identify the true Self with knowing (prajñā), culminating later in Aitareya’s mahāvākya-like teaching (prajñānam brahma).
• Rig
• Śākala (Aitareya tradition of the Ṛgveda) Shakha
• Chandas: Tr̥ṣṭubh (quoted Ṛgvedic verse); surrounding prose