Adhyaya 9

స్కందుడు కాలబల ప్రభావంతో ధర్మవిపర్యాసం ఏర్పడిన కాలాన్ని వివరిస్తాడు. ఆ సమయంలో త్రిలోకాల నుండి శ్రీ (సమృద్ధి) ఉపసంహరించుకొని వెళ్లిపోవడంతో దేవలోకములు కూడా క్షీణించినట్లుగా కనిపించాయి. అన్నం, ఔషధాలు, పాలు, ధనరత్నాలు, సౌఖ్యసాధనాలు తగ్గిపోవడంతో క్షామం, సామాజిక అస్తవ్యస్తత ఏర్పడ్డాయి. ఆకలితో అనేకులు పశువధ చేసి మాంసాహారం చేయగా, కొందరు సద్ధర్మనిష్ఠ మునులు మరణసన్నిహితంలోనూ అటువంటి ఆహారాన్ని స్వీకరించలేదు. వృద్ధ ఋషులు వేదప్రామాణ్యంతో “ఆపద్ధర్మం” బోధించినా, అర్థభ్రాంతి ఎలా కలుగుతుందో కథ చూపిస్తుంది—అస్పష్ట పదాలు, పరోక్ష వేదవాక్యాలు అక్షరార్థంగా పట్టుకోవడంతో హింసాత్మక యజ్ఞం సాధారణమైపోతుంది. పశుబలి విస్తరిస్తుంది; “మహాయాగ” వంటి పెద్ద కర్మలు కూడా జరుగుతాయి; యజ్ఞశిష్టాన్ని ఆహార న్యాయంగా చూపించి, ప్రేరణ ధనం, గృహస్థలక్ష్యాలు, జీవనరక్షణ వైపు మళ్లుతుంది. దీని ఫలితంగా సామాజిక నియమాలు క్షీణిస్తాయి, పేదరికం-అశాంతితో మిశ్ర వివాహాలు పెరుగుతాయి, అధర్మం విస్తరిస్తుంది; తరువాతి గ్రంథాలు పరంపర పేరుతో ఈ సంకటధర్మాన్నే ప్రామాణికంగా నిలుపుతాయి. చాలా కాలానికి దేవేంద్రుడు వాసుదేవారాధనచేత మళ్లీ శ్రీని పొందుతాడు; హరి కృపతో సద్ధర్మం పునఃస్థాపితమవుతుంది, అయినా కొందరు పాత అత్యవసర నియమాన్నే ప్రాధాన్యంగా భావిస్తారు. హింసాత్మక యజ్ఞప్రసారం విపత్తుకాలానికి బద్ధమైన చారిత్రక పరిణామమని కథ ముగుస్తుంది.