Adhyaya 23

ఈ అధ్యాయంలో శ్రీనారాయణుడు మూడవ, నాలుగవ ఆశ్రమాలైన వానప్రస్థం మరియు సన్న్యాసం/యతి ధర్మాలను విధివిధానంగా నిర్ధారిస్తాడు. వానప్రస్థం మూడవ జీవనదశ అని చెప్పి, ప్రవేశ నియమాలు వివరిస్తాడు: భార్య ఆధ్యాత్మికంగా అనుకూలమైతే తోడుగా రావాలి; లేకపోతే ఆమె పోషణ‑రక్షణ ఏర్పాట్లు చేసి అరణ్యవాసం స్వీకరించాలి. తరువాత అరణ్య తపస్సులు, నిర్భయత‑జాగ్రత్త, సరళ ఆశ్రయం, ఋతుచర్యలు (గ్రీష్మంలో తాపతపస్సు, శీతంలో శీతసహనం, వర్షాకాల నియమాలు), చెట్టు తొక్క/చర్మం/ఆకుల వస్త్రధారణ, అరణ్య ఫలమూలాలు మరియు ఋషిధాన్యాలతో జీవనం, ఆహార సేకరణ‑వంట సమయ నియమాలు, అవసరం లేకుండా పండించిన ధాన్యాన్ని తీసుకోకూడదనే నియమం వివరించబడుతుంది. దండం‑కమండలువు‑అగ్నిహోత్ర సామగ్రి సంరక్షణ, అల్ప అలంకారం, నేలపై నిద్ర, దేశ‑కాల‑శరీరబలానికి తగిన తపస్సు సర్దుబాటు కూడా చెప్పబడుతుంది. వానప్రస్థులకు నాలుగు భేదాలు—ఫేనప, ఔదుంబర, వాలఖిల్య, వైఖానస—మరియు ఎంతకాలం తరువాత సన్న్యాసం తీసుకోవాలో ఎంపికలు చెప్పి, తీవ్రమైన వైరాగ్యం ఉంటే వెంటనే సన్న్యాసం అనుమతిస్తాడు. తరువాత యతి ధర్మంలో అల్ప వస్త్రధారణ, నియత భిక్షాటనం, రుచాసక్తి నివారణ, శుద్ధి నియమాలు, నిత్య విష్ణుపూజ, ద్వాదశాక్షర/అష్టాక్షర మంత్రజపం, అసత్యవాక్యాలు మరియు జీవిక కోసం కథనాలు వదలడం, బంధ‑మోక్ష విషయక శాస్త్రాధ్యయనం, అపరిగ్రహం (మఠాలనూ స్వంతమని భావించకూడదు), అహంకార‑మమకార త్యాగం బోధిస్తాడు. స్త్రీసంగం, ధనం, అలంకారాలు, సుగంధాలు, ఇంద్రియవిషయాల పట్ల కఠిన హెచ్చరికలు ఇచ్చి, కామం, లోభం, రసాస్వాదం, స్నేహం, మానం, క్రోధం—ఈ ఆరు దోషాలు సంసారకారణమని త్యజించమని చెప్పబడుతుంది. చివరగా, భక్తితో శ్రీవిష్ణువును ఆశ్రయించి ఈ నియమాలు ఆచరించేవారు మరణానంతరం విష్ణులోకాన్ని పొందుతారని ప్రకటించబడుతుంది.