Adhyaya 19

Verse 1

राजोवाच । गृहीत्वा दक्षिणां दैत्यान्महाविष्णुर्जनार्दनः । चकार किं ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

రాజు పలికెను—దానవులను దక్షిణగా స్వీకరించిన మహావిష్ణువు జనార్దనుడు ఏమి చేసెను? దయచేసి చెప్పుము; నాకు మహా కుతూహలం కలదు।

Verse 2

सारस्वत उवाच । एवं स्तुतः सुरैर्देवो गृहीत्वा मेदिनीं हरिः । बलिं निर्वासयामास संपूर्णे यज्ञकर्मणि । यज्ञांते दक्षिणां लब्ध्वा संपूर्णोऽभूदथाध्वरः

సారస్వతుడు పలికెను—దేవతల స్తుతితో ప్రసన్నుడైన హరి భూమిని స్వాధీనం చేసుకొని, యజ్ఞకర్మ సంపూర్ణమైనపుడు బలిని నిర్వాసింపజేసెను। యజ్ఞాంతంలో దక్షిణ లభించగానే ఆ అధ్వరం సంపూర్ణమయ్యెను।

Verse 3

भगवानप्यसंपूर्णे तृतीये तु क्रमे विभुः । समभ्येत्य बलिं प्राह ईषत्प्रस्फुरिताधरः

మూడవ అడుగు ఇంకా అపూర్ణమైనప్పటికీ, సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువు బలియొద్దకు చేరి పలికెను; ఆయన అధరాలు స్వల్పంగా కంపించుచుండెను।

Verse 4

ऋणे भवति दैत्येन्द्र बंधनं घोरदर्शनम् । त्वं पूरय पदं तन्मे नोचेद्बन्धं प्रतीच्छ भोः

హే దైత్యేంద్రా! ఋణం మిగిలితే ఘోరమైన బంధనం కలుగును। నా ఆ అడుగును నెరవేర్చుము; లేకపోతే, ఓ మహానుభావా, బంధనాన్ని స్వీకరించుము।

Verse 5

तन्मुरारिवचः श्रुत्वा पुरो भूत्वा बलेः सुतः । बाणो वामनमाचष्टे तदा तं विश्वरूपिणम्

మురారి వచనములు విని బలిపుత్రుడు బాణుడు ముందుకు వచ్చి, ఆ సమయంలో విశ్వరూపుడై నిలిచిన వామనుని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 6

कृत्वा महीमल्पतरां वपुः कृत्वा तु वामनम् । पदत्रयं याचयित्वा विश्वरूपमगाः कथम्

భూమిని చిన్నదిగా చేసి వామనదేహం ధరించి నీవు మూడు అడుగులు యాచించావు; అప్పుడు నీవు విశ్వరూపుడిగా ఎలా అయ్యావు?

Verse 7

यदि तृतीयं क्रमणं याचसे जगदीश्वर । पुनर्वामनतां याहि बलिर्दास्यति तत्पदम्

ఓ జగదీశ్వరా, నీవు మూడవ అడుగు యాచిస్తే, మళ్లీ వామనరూపానికి రా; బలి ఆ వామనునికే ఆ అడుగును ఇస్తాడు.

Verse 8

यादृग्विधाय बलिना वामनायोदकं कृतम् । तत्तादृशाय दातव्यमथ किं विश्वरूपिणे

బలి వామనునికి చేసినట్లు ఏ విధంగా ఉదకదానం చేశాడో, అదే విధమైనవాడికే అది ఇవ్వాలి; విశ్వరూపునికి ఇవ్వడం ఏ న్యాయం?

Verse 9

भवत्कृतमिदं विश्वं विश्वस्मिन्वर्तते बलिः । छद्मना नैव गृह्णन्ति साधवो ये महेश्वर

ఓ మహేశ్వరా, ఈ విశ్వం నీ సృష్టి; బలి ఈ విశ్వంలోనే ఉన్నాడు. సద్గుణులు మోసంతో ఏదీ స్వీకరించరు.

Verse 10

जगदेतज्जगन्नाथ तावकं यदि मन्यसे । ज्ञात्वा बलिममर्यादं भवद्भक्तिपराङ्मुखम्

ఓ జగన్నాథా, ఈ సమస్త జగత్తు నీదేనని నీవు భావిస్తే, బలిని మర్యాదల్ని అతిక్రమించినవాడిగా, నీ భక్తికి విముఖుడిగా తెలుసుకొని…

Verse 11

कंठपाशेन निष्कास्य केन वै वार्यते भवान् । गोपालमन्यं कुरुते रक्षणाय च गोपतिः । सुतृणं चारयन्पूर्वो गोपः किं कुरुते तदा

నీవు కంఠపాశముతో అతనిని వెలివేస్తే, నిన్నెవడు నిజంగా ఆపగలడు? గోపతి రక్షణార్థం మరొక గోపాలుని నియమించినప్పుడు, పూర్వ గోపాలుడు—మంచి గడ్డిని మేయుచూ—ఆ సమయంలో ఏమి చేయగలడు?

Verse 12

इत्येवमुक्ते तेनाथ वचने बलिसूनुना । प्रोवाच भगवान्वाक्यमादिकर्ता जनार्दनः

బలిపుత్రుడు ఇలా పలికిన తరువాత, ఆదికర్త అయిన భగవాన్ జనార్దనుడు ఈ వాక్యాలతో ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 13

यान्युक्तानि वचांसीत्थं त्वया बालेन सांप्रतम् । तेषां त्वं हेतुसंयुक्तं शृणु प्रत्युत्तरं मम

ఓ బాలకా! నీవు ఇప్పుడే ఈ విధంగా పలికిన మాటలకు, కారణసహితమైన నా ప్రత్యుత్తరాన్ని ఇప్పుడు వినుము.

Verse 14

पूर्वमुक्तस्तव पिता मया बाण पदत्रयम् । देहि मह्यं प्रमाणेन तदेतत्समनुष्ठितम्

హే బాణా! పూర్వం నేను నీ తండ్రిని ‘మూడు అడుగుల’ భూమిని అడిగితిని; అది నిజంగా విధివిధానంగా నెరవేరిందని తగిన ప్రమాణంతో చూపుము.

Verse 15

किं न वेत्ति प्रमाणं मे बलिस्तव पिता सुत । बलेरपि हितार्थाय कृतमेतत्पदत्रयम्

ఓ కుమారా! నీ తండ్రి బలి నా నిజమైన ప్రమాణాన్ని తెలియదా? ఈ ‘మూడు అడుగుల’ కార్యం బలికే మేలుకోసమే చేయబడింది.

Verse 16

तस्माद्यन्मम बालेय त्वत्पित्रांऽबु करे महत् । दत्तं तेनास्य सुतले कल्पं यावद्वसिष्यति

కాబట్టి, ప్రియ బాలకా, నీ తండ్రి జలార్ఘ్యంతో నా చేతిలో మహాదానాన్ని సమర్పించినందున, అతడు కల్పాంతం వరకు సుతలలో నివసించును.

Verse 17

गते मन्वन्तरे बाण श्राद्धदेवस्य साम्प्रतम् । सावर्णिके त्वागते च बलिरिन्द्रो भविष्यति

హే బాణా, శ్రాద్ధదేవుని ప్రస్తుత మన్వంతరం గడిచిపోయి, సావర్ణిక మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు బలి ఇంద్రుడగును.

Verse 18

इति प्रोक्त्वा बलिसुतं बाणं देवस्त्रिविक्रमः । प्रोवाच बलिमभ्येत्य वचनं मधुराक्षरम्

ఇలా బలిపుత్రుడైన బాణునితో చెప్పిన త్రివిక్రమ దేవుడు, బలిని సమీపించి మధురమైన, సౌమ్యమైన వాక్యాలతో పలికెను.

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । अपूर्णदक्षिणे यागे गच्छ राजन्महातलम् । सुतलंनाम पातालं वस तत्र निरामयः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే రాజా, యజ్ఞదక్షిణ అపూర్ణమైయెను; కావున మహాతలానికి వెళ్లు. ‘సుతల’ అనే పాతాళలోకంలో అక్కడ నిరామయుడై నివసించు.

Verse 20

बलिरुवाच । सुतलस्थस्य मे नाथ कथं चरणयोस्तव । दर्शनं पूजनं भोगो निवसामि यथासुखम्

బలి పలికెను—హే నాథా, నేను సుతలలో నివసించవలసి ఉంటే, మీ పాదదర్శనం, పూజ మరియు మీ సాన్నిధ్యానుభవం నాకు ఎలా కలుగును, తద్వారా నేను సుఖంగా నివసించగలను?

Verse 21

श्रीभगवानुवाच । दैत्येन्द्र हदये नित्यं तावके निवसाम्यहम् । अतस्ते दर्शनं प्राप्तः पुनः स्थास्ये तवान्तिकम्

శ్రీభగవానుడు పలికెను— హే దైత్యేంద్రా! నేను నిత్యం నీ హృదయంలో నివసిస్తాను. అందువల్ల నీకు నా దర్శనం లభించింది; మరల నేను నీ సమీపంలోనే నిలిచెదను.

Verse 22

तथान्यमुत्सवं पुण्यं वृत्ते शक्रमहोत्सवे । दीपप्रतिपन्नामाऽसौ तत्र भावी महोत्सवः

శక్ర (ఇంద్ర) మహోత్సవం ముగిసిన తరువాత అక్కడ మరొక పుణ్యోత్సవం ఉద్భవిస్తుంది. ‘దీప-ప్రతిపన్నా’ అనే నామంతో ఆ మహోత్సవం భవిష్యత్తులో జరుగును.

Verse 23

तत्र त्वां नरशार्दूला हृष्टाः पुष्टाः स्वलंकृताः । पुष्पदीपप्रदानेन अर्चयिष्यंति यत्नतः

అక్కడ, హే నరశార్దూలా! ప్రజలు హర్షితులై, సమృద్ధులై, సుసజ్జితులై పుష్పదీపాలను సమర్పించి యత్నపూర్వకంగా నిన్ను ఆరాధిస్తారు.

Verse 24

तत्रोत्सवः पुण्यतमो भविष्यति धरातले । तव नामांकितो दैत्य तेन त्वं वत्सरं सुखी

అక్కడి ఉత్సవం భూమిపై అత్యంత పుణ్యప్రదమైనదిగా ఉంటుంది. హే దైత్యా! అది నీ నామంతో గుర్తింపబడుతుంది; దాని వల్ల నీవు ఒక సంవత్సరం సుఖంగా ఉంటావు.

Verse 25

भविष्यसि नरा ये तु दृढभक्तिसहा न्विताः । त्वामर्चयन्ति विधिवत्तेऽपि स्युः सुखभागिनः

దృఢభక్తితో యుక్తులై విధివిధానంగా నిన్ను ఆరాధించే వారు కూడా సుఖభాగ్యులు అవుతారు.

Verse 26

यथैव राज्यं भवतस्तु सांप्रतं तथैव सा भाव्यथ कौमुदीति । इत्येवमुक्त्वा मधुमदितीश्वरं निवासयित्वा सुतलं सभार्यकम्

“నీ రాజ్యం యథావిధిగా ఇప్పుడున్నట్లే, ‘కౌముదీ’ అనే ఆ పర్వమూ అలాగే భవిష్యత్తులో ఏర్పడును.” అని చెప్పి మధుమర్దనుని ప్రభువు ఆ దైత్యేంద్రుని భార్యతో కూడ సుతలలో నివసింపజేశెను।

Verse 27

उर्वी समादाय जगाम तूर्णं स शक्रसद्मामरसंघजुष्टम् । दत्त्वा मघोने मधुजित्त्रिविष्टपं कृत्वा तु देवान्मखभागभोगिनः

భూమి భారాన్ని స్వీకరించి ఆయన వేగంగా అమరసంఘాలు సేవించే శక్రధామానికి వెళ్లెను. తరువాత మధుజితుడు పొందిన త్రివిష్టపాన్ని మఘవాన్ (ఇంద్రుడు) కు దానమిచ్చి, దేవులను యజ్ఞభాగభోగులుగా చేసెను।

Verse 28

अन्तर्दधे विश्वपतिर्महेशः संपश्यतां वै वसुधाधिपानाम्

భూవిపతులు చూస్తుండగానే విశ్వపతి మహేశుడు అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 29

गृहीत्वेति बले राज्यं मनुपुत्रे नियोजितम् । द्वीपांतरे च ते दैत्याः प्रेषिताश्चाज्ञया स्वयम्

ఇలా బలినుండి రాజ్యాన్ని తిరిగి తీసుకొని మనుపుత్రునికి నియమించెను. ఆ దైత్యులు కూడా స్వయంగా ఆజ్ఞచే మరొక ద్వీపాంతరానికి పంపబడిరి।

Verse 30

पातालनिलया ये तु ते तत्रैव निवेशिताः । देवानां परमो हर्षः संजातो बलिनिग्रहे

పాతాళనివాసులైన వారు అక్కడే నివసింపబడిరి. బలినిగ్రహమున దేవతలకు పరమ హర్షము కలిగెను।

Verse 31

निवासाय पुनश्चक्रे वामनो वामनो मनः । तत्र क्षेत्रे स्वनगरे वामनः स न्युवास ह

అప్పుడు భగవాన్ వామనుడు మళ్లీ అక్కడే నివసించాలనే సంకల్పంతో మనస్సు మళ్లించాడు. ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో, తన స్వనగరంలోనిలా, వామనుడు నిశ్చయంగా నివసించాడు।

Verse 32

सारस्वत उवाच । प्रादुर्भावस्ते कथितो नरेन्द्र पुण्यः शुचिर्वामनस्याघहारी । स्मृते यस्मिन्संश्रुते कीर्तिते च पापं यायात्संक्षयं पुण्यमेति

సారస్వతుడు అన్నాడు—ఓ నరేంద్రా! పాపహారి వామన భగవానుని పుణ్యమైన, పవిత్రమైన ప్రాదుర్భావాన్ని నేను నీకు వివరించాను. దీనిని స్మరించినా, విన్నా, కీర్తించినా పాపం క్షయమై పుణ్యం లభిస్తుంది।

Verse 33

ईश्वर उवाच । इति सारस्वतवचः श्रुत्वा भोजः स भूपतिः । नमस्कृत्य मुनिश्रेष्ठं पूजयामास भक्तितः

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—ఇలా సారస్వతుని వచనాలను విని, రాజు భోజుడు మునిశ్రేష్ఠునికి నమస్కరించి భక్తితో పూజించాడు।

Verse 34

ततो यथोक्तविधिना स भोजो नृपसत्तमः । वस्त्रापथक्षेत्र यात्रां परिवारजनैः सह । कृत्वा कृतार्थतां प्राप्तो जगामान्ते परं पदम्

తర్వాత నృపశ్రేష్ఠుడైన భోజుడు చెప్పబడిన విధానానుసారం తన పరివారజనులతో కలిసి వస్త్రాపథక్షేత్ర యాత్రను నిర్వహించాడు. అలా కృతార్థుడై చివరికి పరమపదాన్ని పొందాడు।

Verse 35

एतन्मया पुण्यतमं प्रभासक्षेत्रे च वस्रापथमीरितं ते । श्रुत्वा पठित्वा परया समेतो भक्त्या तु विष्णोः पदमभ्युपैति

ప్రభాసక్షేత్రంలోని వస్త్రాపథ మహాత్మ్యాన్ని, అత్యంత పుణ్యప్రదమైనదిగా, నేను నీకు ప్రకటించాను. ఎవడు దీనిని పరమభక్తితో విని పఠిస్తాడో, వాడు విష్ణుపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 36

यथा पापानि धूयंते गंगावारिविगाहनात् । तथा पुराणश्रवणाद्दुरितानां विना शनम्

గంగాజలంలో స్నానం చేయుటవలన పాపములు కడుగబడినట్లు, పురాణశ్రవణమువలన దురితకర్మల నాశము క్రమంగా కలుగును।

Verse 37

इदं रहस्यं परमं तवोक्तं न वाच्यमेतद्धरिभक्तिवर्जिते । द्विजस्य निन्दानिरतेऽतिपापे गुरावभक्ते कृतपापबुद्धौ

ఇది పరమ రహస్యమని మీరు ఉపదేశించారు; హరిభక్తి లేనివానికి ఇది చెప్పరాదు। బ్రాహ్మణనిందలో రతుడైన అతిపాపికి, గురుభక్తి లేనివానికి, పాపబుద్ధి కలవానికి కూడా చెప్పకూడదు।

Verse 38

इदं पठेद्यो नियतं मनुष्यः कृतभावनः । तस्य भक्तिः शिवे कृष्णे निश्चला जायते धुवम्

ఎవడు నియమంతో, ఏకాగ్రభావంతో, దీనిని నిత్యం పఠించునో—అతనికి శివుని మరియు కృష్ణుని పట్ల నిశ్చల భక్తి నిశ్చయంగా కలుగును।

Verse 39

तद्भक्त्या सकलानर्थान्प्राप्नोति पुरुषोत्तमः । पुराणवाचिने दद्याद्गोभूस्वर्णविभूषणम्

ఆ భక్తివలన పురుషోత్తముడు సమస్త ఇష్టఫలములను పొందును. పురాణవాచకునకు గోవులు, భూమి, స్వర్ణము, ఆభరణములు మొదలైన దానములు ఇవ్వవలెను।

Verse 40

वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं कुर्वन्दारिद्र्यमाप्नुयात् । त्रिःकृत्वा प्रपठञ्छृण्वंन्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ధనములో కృపణత్వం చేయరాదు; అలా చేస్తే దారిద్ర్యము కలుగును. అయితే దీనిని మూడుసార్లు పఠించి, శ్రవణం చేసినవాడు సమస్త కోరికలను పొందును।