Adhyaya 11

Verse 1

ईश्वर उवाच । सारस्वतस्य विप्रस्य श्रुत्वा भोजनृपो वचः । विवर्णवदनो भूत्वा प्रगृह्यांघ्री वचोऽब्रवीत्

ఈశ్వరుడు పలికెను—విప్రుడు సారస్వతుని వచనాలు విని భోజరాజు ముఖవర్ణం మారి పాండురమయ్యాడు; ముని పాదాలను పట్టుకొని ఇలా పలికాడు।

Verse 2

मुने नैवं त्वया वाच्यं गंतव्यं निश्चितं मया । नराणां पुण्यदा यात्रा कथयस्व कथं भवेत्

ఓ మునీ, మీరు ఇలా అనకూడదు; నేను వెళ్లాలని నిశ్చయించుకున్నాను. మనుష్యులకు యాత్ర పుణ్యప్రదంగా ఎలా అవుతుందో నాకు చెప్పండి।

Verse 3

किं ग्राह्यं किं च मोक्तव्यं किं देयं किं न दीयते । तीर्थोपवासः स्नानं च संध्यास्नानविधिक्रमः । पूजा निद्रा जपो रात्रौ सर्वं संक्षेपतो वद

ఏది గ్రహించాలి, ఏది త్యజించాలి? ఏది దానం చేయాలి, ఏది చేయకూడదు? తీర్థంలో ఉపవాసం, స్నానం, సంధ్యా-స్నాన విధిక్రమం, పూజ, నిద్ర, రాత్రి జపం—ఇవన్నీ సంక్షేపంగా చెప్పండి।

Verse 4

सारस्वत उवाच । सुराष्ट्रदेशे गन्तव्यं गिरौ रैवतके यदि । नृप यात्राविधिं वक्ष्ये त्वमेकाग्रमनाः शृणु

సారస్వతుడు అన్నాడు—ఓ రాజా! నీవు సురాష్ట్రదేశానికి, రైవతక పర్వతానికి వెళ్లదలచితే, నేను తీర్థయాత్రా విధిని వివరిస్తాను; ఏకాగ్రచిత్తంతో విను।

Verse 5

बृहस्पतिबलं गृह्य सूर्यं संतर्प्य चोत्तमम् । वामतः पृष्ठतः सर्वं वृत्वा संशोध्य वासरम्

బృహస్పతి బలాన్ని పరిగణించి, ఉత్తమ సూర్యదేవునికి సంతర్పణ-పూజ చేసి, పవిత్రాన్ని ఎడమవైపు ఉంచి సమస్తంగా ప్రదక్షిణ చేసి, తరువాత తగిన వాసరాన్ని (దినాన్ని) జాగ్రత్తగా నిర్ణయించాలి।

Verse 6

चंद्रलग्नं ग्रहाज्ज्ञात्वा बलिष्ठाज्जन्मराशितः । शकुनं च शुभं लब्ध्वा प्रस्थातव्यं नृपैर्नृप

గ్రహాల ద్వారా చంద్రలగ్నాన్ని తెలుసుకొని—ప్రత్యేకంగా తన బలిష్ఠ జన్మరాశిని ఆధారంగా—శుభ శకునం పొందిన తరువాత, ఓ రాజా, రాజులు (నాయకులు) ప్రయాణం ప్రారంభించాలి।

Verse 7

तीर्थे सदैव गंतव्यं सर्वे मासाश्च शोभनाः । तिथयश्चोत्तमाः सर्वाः स्नानदानार्चनादिषु

తీర్థానికి ఎల్లప్పుడూ వెళ్లవచ్చు; అన్ని మాసాలు శుభకరమైనవే, మరియు స్నానం, దానం, అర్చన మొదలైన కర్మలలో అన్ని తిథులూ ఉత్తమమైనవే।

Verse 8

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां मासांते पूर्णिमादिने । संक्रांतौ ग्रहणे काला एते प्रोक्ता भवार्चने

అష్టమి, చతుర్దశి, మాసాంతం, పౌర్ణమి, సంక్రాంతి మరియు గ్రహణకాలం—ఇవి భవుడు (శివుడు) ఆరాధనకు విశేషకాలములని చెప్పబడినవి।

Verse 9

कैलासं पर्वतं त्यक्त्वा देवीं देवांश्च संगतान् । वैशाखे पंचदश्यां तु भूमिं भित्त्वा भवोऽभवत्

కైలాస పర్వతాన్ని విడిచి, దేవి మరియు సమవేత దేవతలతో కలిసి, వైశాఖ మాస పంచదశి నాడు భవుడు (శివుడు) భూమిని చీల్చి అవతరించాడు।

Verse 10

तस्मिन्नेव दिने देवी स्वर्णरेखा नदी तलात् । पंथानं वासुकिं प्राप्य सर्वपापप्रणाशनी

అదే రోజున దేవి స్వర్ణరేఖా నదిరూపమై, క్రింద నుండి ఉద్భవించి ‘వాసుకి’ అనే మార్గాన్ని చేరింది; ఆమె సమస్త పాపనాశిని।

Verse 11

ऐरावतपदाक्रांत उज्जयन्तो महागिरिः । सुस्राव तोयं बहुधा गजपादोद्भवं शुचि

ఐరావత పాదాక్రమణంతో నలిగిన ఉజ్జయంత మహాగిరి నుండి, గజపాదచిహ్నం నుంచి పుట్టిన పవిత్ర జలం అనేక ధారలుగా ప్రవహించింది।

Verse 12

देवा ब्रह्मादयः सर्वे गंगाद्याः सरितस्तथा । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवभावेन संगताः

బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు, గంగాద్య నదులు కూడా, భవుడు (శివుడు) పట్ల భక్తిభావంతో ఏకమై వస్త్రాపథ మహాక్షేత్రంలో సమవేతమయ్యారు।

Verse 13

वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रमाणं शृणु भूपते । हरस्य त्यजतो भूमौ पतितं वस्त्रभूषणम्

ఓ భూపతే, వస్త్రాపథ పుణ్యక్షేత్ర పరిమాణాన్ని వినుము. హరుడు (శివుడు) దానిని విడిచినప్పుడు ఆయన వస్త్ర-భూషణము భూమిపై పడిపోయెను.

Verse 14

तावन्मात्रं स्मृतं क्षेत्रं देवैर्वस्त्रापथं कृतम् । उत्तरेण नदी भद्रा पूर्वस्यां योजनद्वयम्

ఇంతమాత్రమే క్షేత్రమని స్మృతిలో ఉంది; దేవతలు దీనిని ‘వస్త్రాపథ’ముగా స్థాపించారు. ఉత్తరాన భద్రా నది, తూర్పున రెండు యోజనాల విస్తీర్ణము.

Verse 15

दक्षिणेन बलेः स्थानमुज्जयन्तो नदीमनु । अपरस्यां परं नद्यो संगमं वामनात्पुरात्

దక్షిణాన ఉజ్జయంతీ నది తీరాన బలి యొక్క పావనస్థానం ఉంది. పశ్చిమాన నదుల పరస్పర సంగమము ఉంది; అది వామనుని పురాతన కీర్తి వల్ల ప్రసిద్ధం.

Verse 16

एतद्वस्त्रापथं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । क्षेत्रस्य विस्तरो ज्ञेयो योजनानां चतुष्टयम्

ఈ వస్త్రాపథ పుణ్యక్షేత్రము భోగమును మరియు మోక్షమును ప్రసాదించును. ఈ క్షేత్ర విస్తీర్ణము నాలుగు యోజనలని తెలిసికొనవలెను.

Verse 17

वैशाखपंचदश्यां तु भवो भावेन भूपते । पूज्यते शिवलोके तु स्थीयते ब्रह्मवासरम्

ఓ భూపతే, వైశాఖ పంచదశి నాడు భవుడు (శివుడు) భక్తిభావంతో పూజింపబడును; శివలోకంలో ‘బ్రహ్మదినం’ అంత కాలం నివాసము లభించును.

Verse 18

अतो वसंते संप्राप्ते प्रयाणं कुरु भूपते । निगृह्य नियमान्भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

కాబట్టి వసంతం వచ్చినప్పుడు, ఓ భూపతే, నీవు యాత్రకు బయలుదేరు. నియమాలను దృఢంగా ఆచరించి, శుచిగా ఉండి, స్నానం చేసి, ఇంద్రియనిగ్రహంతో సాగు.

Verse 19

गजवाजिरथांस्त्यक्ता पदाभ्यां याति यो नरः । पुष्पकेण विमानेन स याति शिवमंदिरम्

ఏ మనిషి ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలను విడిచి కాలినడకన వెళ్తాడో, అతడు పుష్పక విమానంలో అధిరోహించి శివమందిరధామాన్ని చేరుతాడు.

Verse 20

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । भिक्षाहारेण तोयेन फलाहारेण वा यदि

ఎవరైనా ఒక్కసారే భోజనం చేసి, లేదా రాత్రివేళ మాత్రమే భుజించి; అలాగే ప్రత్యేకంగా అడగకుండా, భిక్షాహారంతో, లేదా నీటితో మాత్రమే, లేక ఫలాహారంతో (యాత్ర చేస్తే)—

Verse 21

उपवासेन कृच्छ्रेण शाकाहारेण याति यः । स याति सुन्दरीवृन्दैर्वीज्यमानो गणैर्दिवि

ఎవడు ఉపవాసం, కృచ్ఛ్రవ్రతం లేదా శాకాహారాన్ని పాటిస్తూ యాత్ర చేస్తాడో, అతడు స్వర్గంలో సుందరీవృందాల చేత వీచబడుతూ, శివగణాలతో కూడి గమనం చేస్తాడు.

Verse 22

मलस्नानं विना मार्गे पादाभ्यंगविवर्जितः । मलधारी क्षीणतनुर्यष्टिहस्तो जितेन्द्रियः

మార్గమధ్యంలో శుద్ధిస్నానం చేయకుండా, పాదాభ్యంగం లేకుండా; ధూళి-మలినం ధరించి, శరీరం క్షీణించి, చేతిలో దండం పట్టుకొని, ఇంద్రియనిగ్రహంతో—

Verse 23

शीतातपजलक्लिष्टः शिवस्मरणतत्परः । यदि याति नरो याति स भित्त्वा सूर्यमंडलम्

చలి, వేడి, వర్షంతో బాధపడినా శివస్మరణలో నిమగ్నుడై ఉన్న మనిషి ఇలా సాగితే, అతడు గమ్యాన్ని పొందుతాడు—సూర్యమండలాన్నికూడా ఛేదించినట్లుగా.

Verse 24

नरकस्थानपि पितॄन्मातृतः पितृतो नृप । अक्षयं सप्त सप्तैव नयेदेवं शिवालये

ఓ రాజా, తల్లి వైపు మరియు తండ్రి వైపు నరకస్థులైన పితృదేవతలకూడా అక్కడి నుంచి ముందుకు నడిపబడతారు—ఏడూ ఏడూ, అక్షయ ఫలంతో—ఇలా శివాలయాన్ని చేరినప్పుడు.

Verse 25

लुण्ठन्भूमौ यदा याति मृगचर्मावगुंठितः । दण्डप्रमाणभूमेर्वा संख्यां कुर्वन्नरो यदि

ఒక మనిషి జింకచర్మం కప్పుకొని నేలపై గోర్లాడుతూ సాగినా, లేదా దండప్రమాణంతో భూమిని కొలుస్తూ కొలుస్తూ సంఖ్యను లెక్కిస్తూ (తపస్సు/యాత్రగా) నడిచినా…

Verse 26

अरण्ये निर्जले स्थाने जलांतःपरिपीडितः । शरण्यं शंकरं कृत्वा मनो निश्चलमात्मनः

అరణ్యంలో, నీరు లేని చోట, లోపల దాహంతో బాధపడుతున్నా శంకరుణ్ణి శరణంగా చేసుకొని తన మనస్సును చలించనిదిగా స్థిరపరచాలి.

Verse 27

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं समुद्रवसनां नृप । स लब्ध्वा बहुभिर्यज्ञैर्यज्ञे दत्त्वा च मेदिनीम्

ఓ నృపా, సముద్రాన్ని వస్త్రంలా ధరించిన, ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన ఈ భూమిని పొందినవాడు, అనేక యజ్ఞాలు చేసి, యజ్ఞంలో అదే మేదినిని దానంగా ఇచ్చినవాడు కూడా…

Verse 28

सप्तभौमविमानस्थो दिव्यदेहो हराकृतिः । निरीक्ष्य मेदिनीं मंदं कृत मंगलमण्डनम्

ఏడు అంతస్తుల దివ్య విమానంలో ఆసీనుడై, దివ్యదేహధారి, హరాకృతితో ఉన్నవాడు మృదువుగా భూమిని పరిశీలిస్తాడు; అది మంగళశోభతో అలంకృతమై ఉంది.

Verse 29

मृगनेत्राभुजस्पर्शलग्नपीनपयोधरः । गीतवाद्यविनोदेन सत्यलोकं व्रजेन्नरः

మృగనేత్రా అప్సరసల భుజస్పర్శంతో ఆలింగితుడై, పుష్ట పయోధరస్పర్శానికి లగ్నుడై, గీత-వాద్య వినోదంలో రమించి ఆ నరుడు సత్యలోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 30

विधाय भुजवेगं वा पादौ बद्ध्वा शनैः शनैः । मौनेन मानुषो मायां त्यक्त्वा याति शिवालये

భుజబలంతో ముందుకు సాగినా, లేదా పాదాలను బంధించి అతి నెమ్మదిగా నడిచినా—మౌనమువలన మనిషి మాయను విడిచి శివాలయాన్ని చేరుతాడు.

Verse 31

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । कृतघ्नो मुच्यते पापैर्मृतो मुक्तिमवाप्नुयात्

బ్రహ్మహంతకుడైనా, సురాపానుడైనా, దొంగైనా, గురుతల్పగామియైనా, కృతఘ్నుడైనా—అతడు పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; మరణానంతరం మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 32

मातरं पितरं देशं भ्रातरं स्वजनबांधवान् । ग्रामं भूमिं गृहं त्यक्त्वा कृत्वा चेंद्रियसंयमम्

తల్లి, తండ్రి, దేశం, సోదరుడు మరియు స్వజన-బంధువులను—గ్రామం, భూమి, గృహాన్ని విడిచి—ఇంద్రియనిగ్రహం చేసి…

Verse 33

गृहीत्वा शिवसंस्कारं नरो भ्राम्यति भूतले । द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च

శివసంస్కారాన్ని పొందిన మనిషి భూమిమీద సంచరిస్తూ, అనేక తీర్థములను మరియు పుణ్యక్షేత్రాలను దర్శించుచున్నాడు।

Verse 34

कस्मिंस्तीर्थे शुभे स्थाने छित्त्वा संसारबन्धनम् । अभयां दक्षिणां दत्त्वा शिवशिवेति भाषकः

ఏ శుభ తీర్థంలో, ఏ పవిత్ర స్థలంలో మనిషి సంసారబంధనాన్ని ఛేదించగలడు—భయనాశక దక్షిణను సమర్పించి ‘శివ, శివ’ అని నిరంతరం పలుకుతూ?

Verse 35

एकांते निर्जने स्थाने शिवस्मरणतत्परः । यदि तिष्ठति तं यान्ति नमस्कर्तुं नराधिप

హే నరాధిపా! ఎవడైనా ఏకాంత నిర్జన స్థలంలో శివస్మరణలో నిమగ్నుడై నివసిస్తే, జనులు అతనికి నమస్కరించుటకు వస్తారు।

Verse 36

आयांति देवताः सर्वे चिह्नं तस्य निरीक्षितुम् । विमानवृन्दैर्नेतव्यः कदासौ पुरुषोत्तमः

అతని లక్షణాన్ని దర్శించుటకు సమస్త దేవతలు వస్తారు; ‘విమానగణములచే ఆ పురుషోత్తముడు ఎప్పుడు తీసుకుపోబడును?’

Verse 37

यदा तु पञ्चत्वमुपैति काले कलेवरं स्कन्धकृतं नरैश्च । निरीक्ष्यमाणः सुरसुन्दरीभिः स नीयमानो मदविह्वलाभिः

మరియు కాలానుగుణంగా అతడు పంచత్వం (మరణం) పొందినప్పుడు, మనుష్యులు అతని దేహాన్ని భుజాలపై మోసుకొనిపోతారు; అప్పుడు సురసుందరీలు అతనిని తిలకిస్తారు, ఆనందమదంతో విహ్వలమైన ఆ దివ్య స్త్రీలు అతనిని ముందుకు నడిపిస్తారు।

Verse 38

सुरेन्द्रसूर्याग्निधनेशरुद्रैः संपूज्यमानः शिवरूपधारी । सुरादिलोकान्प्रविमुच्य वेगाच्छिवालये तिष्ठति रुद्रभक्तः

ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని, కుబేరుడు, రుద్రుడు వీరందరి చేత సంపూర్ణంగా పూజింపబడుతూ, శివస్వరూపాన్ని ధరించిన ఆ రుద్రభక్తుడు వేగంగా దేవలోకాలను దాటి శివాలయంలో నివసిస్తాడు।