
ఈ అధ్యాయంలో ప్రహ్లాదుడు పండిత యాత్రికులైన ద్విజశ్రేష్ఠులకు సముద్రతీరంలోని చక్రతీర్థం/రథాంగ మహిమను, ఆచార విధానాన్ని వివరిస్తాడు. చక్రచిహ్నిత శిలలు మోక్షప్రదమని చెప్పి, భగవాన్ శ్రీకృష్ణ దర్శనసంబంధంతో ఈ తీర్థం ప్రమాణీకృతమై పరమ పాపనాశక క్షేత్రమని స్థాపిస్తాడు. యాత్రికులు సమీపించి పాద-హస్త-ముఖ ప్రక్షాళన చేసి సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు; తరువాత పంచరత్నాలు, పుష్పాలు, అక్షత, గంధం, ఫలాలు, స్వర్ణం, చందనం మొదలైన శుభద్రవ్యాలతో అర్ఘ్యాన్ని సిద్ధం చేసి విష్ణుచక్ర సంబంధ మంత్రాన్ని జపిస్తారు. అనంతరం స్నానం, దేవతలు-తత్త్వాల స్మరణ వాక్యాలు, పవిత్ర మట్టిలేపనం, దేవ-పితృ తర్పణం చేసి, చివరగా శ్రాద్ధం నిర్వహించమని చెప్పబడింది. ఫలశ్రుతిలో కేవలం స్నానంతోనే మహాయజ్ఞఫలం, ప్రయాగాది ప్రసిద్ధ తీర్థఫలం సమానంగా లభిస్తుందని పేర్కొంటుంది. అన్నదానం, వాహన/పశుదానం, రథసంబంధ దానాలు జగత్పతిని ప్రసన్నం చేస్తాయని చెప్పి, పితృఉద్ధారం, విష్ణుసాన్నిధ్యప్రాప్తి, వాక్కు-కర్మ-మనస్సు ద్వారా కూడిన పాపక్షయం అని ముగిస్తుంది.
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा रथांगाख्यं महोदधिम् । चक्रांका यत्र पाषाणा दृश्यंते मुक्तिदायकाः
శ్రీ ప్రహ్లాదుడు పలికెను—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! తదుపరి రథాంగమనే మహాసముద్రానికి వెళ్లవలెను; అక్కడ చక్రచిహ్నాంకిత శిలలు దర్శనమిస్తాయి, అవి ముక్తిదాయకములు.
Verse 2
यैः पूज्यते जगन्नाथः प्रत्यहं भाव संयुतैः । सदा नेत्रैरनिमिषैर्वीक्ष्यते च जनार्दनः
భక్తిభావసంపన్నులై ప్రతిదినం జగన్నాథుని పూజించువారు, జనార్దనుని సదా అనిమిష నేత్రాలతో దర్శించుచుంటారు.
Verse 3
यच्च साक्षाद्भगवता दृष्टं कृष्णेन दृष्टितः । तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं चक्राख्यं परमं हरेः
మరియు స్వయంగా భగవాన్ కృష్ణుడు తన దృష్టితో ప్రత్యక్షంగా దర్శించిన ఆ స్థలమే, హరికి పరమమైన ‘చక్ర’ నామ తీర్థము; అది సమస్త పాపములను నశింపజేయును.
Verse 4
यस्य प्रसिद्धिः परमा त्रैलोक्ये सचराचरे । प्रयागादधिकं यच्च मुक्तिदं ह्यस्ति पावनम्
దాని ఖ్యాతి చరాచర సమేతంగా త్రిలోకములలో పరమమైనది; మరియు అది ప్రయాగముకన్నా అధికంగా పవిత్రమై ముక్తిదాయకమని చెప్పబడుతుంది.
Verse 5
सुरैरपि प्रपूज्यंते यत्रांगानि शरीरिणाम् । अंकितानि च चक्रेण षण्मासान्नात्र संशयः
అక్కడ దేవతలకూడా శరీరధారుల అవయవాలను పరమంగా పూజిస్తారు; అవి ఆరు నెలలలోనే చక్రచిహ్నంతో అంకితమవుతాయి—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 6
यद्दृष्ट्वा मुच्यते पापात्प्रसंगेनापि मानवः । तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां पावनं प्रवरं स्मृतम्
ఏ తీర్థాన్ని కేవలం దర్శించిన మాత్రాన, యాదృచ్ఛికంగానైనా, మనిషి పాపం నుండి విముక్తి పొందుతాడో—ఆ తీర్థమే సమస్త తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమైన పవిత్రకరమని స్మరించబడింది।
Verse 7
तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठाः प्रक्षाल्य चरणौ मुदा । करौ चास्यं चैव पुनः प्रणमेद्दंडवत्पुनः
హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! అక్కడికి వెళ్లి ఆనందంతో పాదాలు, చేతులు, ముఖం కడిగి, తరువాత దండవత్గా మళ్లీ నమస్కరించాలి।
Verse 8
प्रणिपत्य गृहीत्वार्घ्यं पंचरत्नसमन्वितम् । सपुष्पाक्षतगंधैश्च फलहेमसुचंदनैः
నమస్కరించి పంచరత్నాలతో కూడిన అర్ఘ్యాన్ని గ్రహించి, పుష్పాలు, అక్షతలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఫలాలు, స్వర్ణం, శ్రేష్ఠ చందనం తో కలిసి అర్పించాలి।
Verse 9
संपन्नमर्घ्यमादाय मंत्रमेतमुदीरयेत् । प्रत्यङ्मुखः सुनियतः संमुखो वा महोदधेः
సక్రమంగా సిద్ధమైన అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొని ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి—నియమంతో పశ్చిమాభిముఖంగా గానీ, లేదా మహాసముద్రం వైపు ముఖం చేసి గానీ।
Verse 10
ॐ नमो विष्णु रूपाय विष्णुचक्राय ते नमः । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं सर्वकामप्रदो भव
ఓం విష్ణు-రూపాయ నమః, విష్ణు చక్రాయ నమః। నేను సమర్పించిన అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించండి; సర్వకామప్రదుడవై ఉండండి।
Verse 11
अग्निश्च तेजो मृडया च रुद्रो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन्वाडवाः सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्
‘అగ్ని దాని తేజస్సు; రుద్రుడు దాని కృపాశక్తి; విష్ణువు దాని జీవబీజము, అది అమృతనాభి.’ ఓ ఋషులారా, ఈ సత్యవాక్యాన్ని పలికి తరువాత నదీనాథునిలో స్నానం చేయవలెను।
Verse 12
मृदमालभ्य सजलां विप्रा देवकरच्युताम् । धारयित्वा तु शिरसा स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि
ఓ విప్రులారా, దేవుని చేతి నుండి జారిన తడిమట్టిని తీసుకొని, దానిని శిరస్సుపై ధరించి, విధివిధానంగా స్నానం చేయవలెను।
Verse 13
तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । तर्पयित्वा हविर्द्रव्यं प्रोक्षयित्वा च भक्तितः
యథాక్రమంగా పితృదేవతలకు, దేవతలకు, మనుష్యులకు తర్పణం చేయవలెను; తర్పణం చేసిన తరువాత భక్తితో హవిద్రవ్యంపై పవిత్రజల ప్రోక్షణం చేయాలి।
Verse 14
अश्वमेधसहस्रेण सम्यग्यष्टेन यत्फलम् । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः
సమ్యకంగా చేసిన వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాల వల్ల లభించే ఫలం ఏదో, ఓ ద్విజోత్తములారా, అదే ఫలం చక్రతీర్థంలో కేవలం స్నానమాత్రంతో కలుగుతుందని చెప్పబడింది।
Verse 15
प्रयागे यत्फलं प्रोक्तं माघ्यां माधवपूजने । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्र तीर्थे द्विजोत्तमाः
హే ద్విజోత్తములారా! ప్రయాగంలో మాఘమాసంలో మాధవపూజకు చెప్పబడిన ఫలం ఏదో, అదే ఫలం చక్రతీర్థంలో కేవలం స్నానమాత్రంతోనే కలుగుతుందని చెప్పబడింది।
Verse 16
कारयेच्च ततः श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्सुवर्णेन राजतेन तथा पितॄन्
ఆ తరువాత శ్రద్ధతో పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధం చేయించాలి; విశ్వేదేవులను స్వర్ణంతో, అలాగే పితృులను రజతంతో సత్కరించాలి।
Verse 17
संतर्प्य भोजनेनैव वस्त्रालंकारभूषणैः । दीनान्धकृपणेभ्यश्च दानं देयं स्वशक्तितः
భోజనంతో వారిని తృప్తిపరచి, వస్త్రాలు, అలంకారాలు, ఆభరణాలు సమర్పించి; దీనులు, అంధులు, దరిద్రులకు కూడా తన శక్తి మేరకు దానం ఇవ్వాలి।
Verse 18
चक्रतीर्थे तीर्थवरे विशेषाद्द्विजसत्तमाः । रत्नदानं प्रकुर्वीत प्रीणनार्थं जगत्पतेः
హే ద్విజసత్తములారా! తీర్థశ్రేష్ఠమైన చక్రతీర్థంలో విశేషంగా జగత్పతిని ప్రసన్నం చేయుటకై రత్నదానం చేయాలి।
Verse 19
गन्त्रीमनडुहा युक्तां सर्वास्तरणसंयुताम् । सोपस्करां च दद्याद्वै विष्णुर्मे प्रीयतामिति
ఎద్దులతో యుక్తమైన బండి, అన్ని కప్పుచీరలతో కూడి, అవసరమైన ఉపకరణాలతో సహా దానం చేసి—‘విష్ణువు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక’ అని పలకాలి।
Verse 20
सुविनीतं शीलयुतं तथा सोपस्करं हयम् । भूषयित्वा च विप्राय दद्याद्दक्षिणया सह
సువినీతమైన, శీలసంపన్నమైన, ఉపకరణాలతో కూడిన గుర్రాన్ని అలంకరించి బ్రాహ్మణునికి యథోచిత దక్షిణతో సహా దానం చేయాలి।
Verse 21
एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः
హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఇలా చేసినప్పుడు మనిషి కృతకృత్యుడవుతాడు; అతని త్రికులోద్భవ పితృదేవతలు కూడా ముక్తిని పొందుతారు।
Verse 22
प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । पच्यंते नरके ये च महारौरवसंज्ञके
ప్రేతయోనికి వెళ్లినవారు, కీటత్వాన్ని పొందినవారు, అలాగే ‘మహారౌరవ’ అనే నరకంలో బాధపడుతున్నవారు—
Verse 23
ते सर्वे तृप्तिमायांति चकतीर्थ प्रभावतः । श्राद्धे कृते द्विजश्रेष्ठा गयाश्राद्धफलं लभेत्
చక్రతీర్థ ప్రభావంతో వారు అందరూ తృప్తిని పొందుతారు; హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, అక్కడ శ్రాద్ధం చేస్తే గయాశ్రాద్ధ ఫలము లభిస్తుంది।
Verse 24
या गतिर्मातृभक्तानां यज्वनां या गतिः स्मृता । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः स्नात्वा तां लभते नरः
మాతృభక్తులకు చెప్పబడిన గతి, యజ్ఞకర్తలకు స్మృతమైన గతి—హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, చక్రతీర్థంలో స్నానం చేసి మనిషి అదే గతిని పొందుతాడు।
Verse 25
श्राद्धं प्रशस्तं विप्रेंद्राः संप्राप्ते चंद्रसंक्षये । सूर्यग्रहे विशेषेण कुरुक्षेत्रफलं स्मृतम् । श्राद्धे स्नाने तथा दाने पितॄणां तर्पणे तथा
హే విప్రేంద్రులారా! చంద్రక్షయం వచ్చినప్పుడు శ్రాద్ధం అత్యంత ప్రశస్తం. ప్రత్యేకంగా సూర్యగ్రహణ సమయంలో అది కురుక్షేత్రయాత్ర ఫలాన్ని ఇస్తుందని స్మృతిలో చెప్పబడింది—శ్రాద్ధంలో, స్నానంలో, దానంలో, పితృతర్పణంలో కూడా.
Verse 26
प्रशस्तं चक्रतीर्थं च नात्र कार्य्या विचारणा
చక్రతీర్థం నిజంగా అత్యంత ప్రశస్తం; దీనిపై మరింత విచారణ అవసరం లేదు।
Verse 27
सर्वदा पावनं विप्राश्चक्रतीर्थं न संशयः । यस्तु श्राद्धं प्रकुर्वीत यात्रायामागतो नरः
హే విప్రులారా! చక్రతీర్థం ఎల్లప్పుడూ పవిత్రం—ఇందులో సందేహం లేదు. మరియు యాత్రకు వచ్చి శ్రాద్ధం చేసే మనిషి…
Verse 28
चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम् । पूजितेषु द्विजेंद्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्
హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! చక్రతీర్థంలో మధుసూదనుడు (విష్ణువు)ను విధివిధానంగా పూజించి, ద్విజేంద్రులను సత్కరించినవాడు విష్ణుసాన్నిధ్యాన్ని పొందుతాడు।
Verse 29
वाचा कृतं कर्मकृतं मनसां समुपार्जितम् । स्नानमात्रेण तत्पापं नश्यते नात्र संशयः
వాక్కుతో చేసిన, కర్మతో చేసిన, మనస్సులో కూడబెట్టిన పాపం—ఇక్కడ కేవలం స్నానం మాత్రంతోనే నశిస్తుంది; ఇందులో సందేహం లేదు।