Adhyaya 27
ఈ అధ్యాయంలో ఈశ్వరుడు ద్వాదశీ జాగరణ మహిమను విధివిధానాలతో వివరిస్తాడు. ద్వాదశీ రాత్రి హరి/విష్ణు పూజ చేసి భాగవత శ్రవణంతో జాగరణం చేసే భక్తుని పుణ్యం మహా వైదిక యజ్ఞాలకన్నా అనేక రెట్లు పెరుగుతుందని, బంధనాలు తెగి శ్రీకృష్ణ ధామాన్ని పొందుతాడని చెప్పబడింది. భాగవత శ్రవణం మరియు విష్ణు జాగరణం వల్ల ఘోర పాపసంచయం కూడా శాంతించి, సూర్యమండల సీమను దాటి మోక్షాన్ని పొందినట్లు విముక్తి రూపకం చూపబడింది. కాలనిర్ణయంలో కూడా సూక్ష్మత ఉంది—ఏకాదశి ద్వాదశిలో ప్రవేశించే సమయం, శుభసంయోగాలు మొదలైనవి జాగరణానికి విశేష ఫలదాయకమని పేర్కొంటాయి. ద్వాదశి నాడు విష్ణువుకు, పితృదేవతలకు ఇచ్చే దానం ‘మేరు సమాన’ విలువగలదని చెప్పబడింది. మహానది తీరంలో తర్పణం, శ్రాద్ధం చేస్తే పితృులు దీర్ఘకాల తృప్తి పొంది వరాలు ప్రసాదిస్తారని అంటుంది. ద్వాదశీ జాగరణ ఫలాన్ని సత్యం, శౌచం, నియమం, క్షమ వంటి ధర్మాచరణలతో, మహాదానాలతో, ప్రసిద్ధ తీర్థకర్మలతో సమానంగా ఉంచి, జాగరణాన్ని సంక్షిప్తమైన సర్వసాధనసారంగా ప్రతిపాదిస్తుంది. నారదుని వాక్యాన్ని ఉదహరించి ‘ఏకాదశి సమాన వ్రతం లేదు’ అని, దానిని నిర్లక్ష్యం చేస్తే దుఃఖం కొనసాగుతుందని, ఆచరిస్తే కలియుగంలో భక్తిమార్గానికి మహౌషధమని స్థాపిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । स्थित्वा द्वादशिजागरे क्रतु समे दुःखापहे पुण्यदे रम्यं भागवतं शृणोति पुरुषः कृत्वा हरेः पूजनम् । पुण्यं वाजिमखस्य कोटिगुणितं संप्राप्य भक्तोत्तमश्छित्त्वा पाशसमूह पक्षनिचयं प्राप्नोति कृष्णालयम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—ద్వాదశీ జాగరణం ఆచరించి, యజ్ఞసమానమైన దుఃఖనాశక పుణ్యదాయక కర్మను చేసి; అనంతరం హరిని పూజించి రమ్యమైన భాగవతాన్ని శ్రవణం చేసే భక్తోత్తముడు అశ్వమేధ యాగ పుణ్యాన్ని కోటిగుణముగా పొందుతూ, బంధనపాశాల సమూహాన్ని ఛేదించి కృష్ణధామాన్ని చేరుతాడు।
Verse 2
हत्यापापसमूहकोटिनिचयैर्गुर्वंगनाकोटिभिःस्तेयैर्लक्षगुणैर्गुरोर्वधकरैः संवेष्टितो यद्यपि । श्रुत्वा भागवतं छिनत्ति सकलं कृत्वा हरेर्जागरं मुक्तिं याति नरेन्द्र निर्मलवपुर्भित्त्वा रवेर्मंडलम्
ఓ నరేంద్రా! ఎవడైనా హత్యాపాపాల కోటి సమూహాలతో, గురుపత్నీగమన పాపాల కోటులతో, లక్షగుణిత దొంగతనాలతో, గురువధ వంటి మహాపాతకంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నా; సంపూర్ణ భాగవత శ్రవణం చేసి, హరికి జాగరణం ఆచరించి, ఆ పాపమంతా ఛేదించి, నిర్మల శరీరుడై సూర్యమండలాన్ని దాటి ముక్తిని పొందుతాడు।
Verse 3
एकादशी द्वादशिसंप्रविष्टा कृता नभस्ये श्रवणेन युक्ता । विशेषतः सोमसुतेन संगमे करोति मुक्तिं प्रपितामहानाम्
ఏకాదశీ వ్రతం ద్వాదశీ వరకు ప్రవేశించి, నభస్య (భాద్రపద) మాసంలో శ్రవణ నక్షత్రయోగంతో ఆచరించబడితే, ప్రత్యేకంగా సోమసుత సంగమంలో అది ప్రపితామహుల వరకు పితృులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।
Verse 4
यद्दीयते द्वादशिवासरे शुभे विष्णुं समुद्दिश्य तथा पितॄणाम् । पर्य्याप्तमिष्ठैः क्रतुतीर्थदानैर्भक्त्या प्रदत्तं खलु मेरुतुल्यम्
శుభ ద్వాదశీ దినమున శ్రీ విష్ణువును మరియు పితృదేవతలను ఉద్దేశించి ఏ దానం ఇచ్చినా, అది భక్తితో సమర్పించబడితే యజ్ఞ-తీర్థ-దానాది ఫలాలను మించిపోయి మేరుపర్వతసమమైన మహాపుణ్యమవుతుంది।
Verse 5
महानदीं प्राप्य दिनं च विष्णोस्तोयांजलिं यस्तुपितॄन्ददाति । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं यच्छन्ति कामान्पितरः सुतृप्ताः
మహానదిని చేరి విష్ణువు పవిత్ర దినమున ఎవడు పితృులకు జలాంజలి (తర్పణం) ఇస్తాడో, అతనిచేత సహస్ర సంవత్సరాల శ్రాద్ధం చేసినట్లే అవుతుంది; తృప్తులైన పితృలు కోరిన వరాలను ప్రసాదిస్తారు।
Verse 6
शरणागतानां परिपालनेन ह्यन्नप्रदानेन शृणुष्व पुत्र । ऋणप्रदाने द्विजदेवतानां तद्वै फलं जागरणेन् विष्णोः
పుత్రా, వినుము—శరణాగతులను పరిరక్షించడం, అన్నదానం చేయడం, దేవతుల్య ద్విజుల (బ్రాహ్మణుల) ఋణాన్ని తీర్చడం వలన లభించే ఫలమే, విష్ణువు జాగరణం (రాత్రి జాగరణం) ద్వారా కూడా నిశ్చయంగా లభిస్తుంది।
Verse 7
यः स्वर्णधेनुं मधुनीरधेनुं कृष्णाजिनं रौप्यसुवर्णमेरु । ब्रह्मांडदानं प्रददाति याति स वै फलं जागरणेन विष्णोः
ఎవడు స్వర్ణధేనువు, మధు-నీర్ధేనువు, కృష్ణాజినం, రజత-సువర్ణమయ మేరువు లేదా బ్రహ్మాండదానం వరకు దానం చేస్తాడో, అతడు విష్ణువు జాగరణం (రాత్రి జాగరణం) ద్వారానే అదే సమాన ఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 8
सत्येन शौचेन दमेन यत्फलं क्षमादयादानबलेन षण्मुख । दशाश्वमेधैर्बहुदक्षिणैश्च तेषां फलं जागरणेन विष्णोः
హే షణ్ముఖా! సత్యం, శౌచం, దమం, క్షమాదులు మరియు దానబలంతో కలిగే పుణ్యఫలం, అలాగే బహుదక్షిణలతో కూడిన పది అశ్వమేధ యాగాల ఫలం—అది అంతా శ్రీ విష్ణువు జాగరణం వలననే లభిస్తుంది।
Verse 9
स्नानेन यत्प्राप्य नदीं वीरष्ठां यत्पिंडदानेन पितुर्गयायाम् । यद्धेमदानात्कुरुजांगले च तत्स्यात्फलं जागरणेन विष्णोः
వీరష్ఠా నదిలో స్నానం చేయడం వల్ల కలిగే ఫలం, గయాలో తండ్రికి పిండదానం చేయడం వల్ల వచ్చే పుణ్యం, కురు-జాంగలంలో స్వర్ణదానం చేసిన ఫలం—అదే ఫలం శ్రీ విష్ణువు జాగరణం వలన లభిస్తుంది।
Verse 10
हत्यायुतानां यदि संचितानिस्तेयानि रुक्मस्य तथामितानि । निहंत्यनेकानि पुराकृतानि श्रीजागरे ये प्रपठंति गीतम्
ఎవరైనా పదివేల హత్యాపాపాలు, లెక్కలేనన్ని స్వర్ణచౌర్యాలు కూడబెట్టుకున్నా, శ్రీజాగరణ సమయంలో భగవంతుని స్తుతిగీతాన్ని పఠించే వారి పూర్వకృత అనేక పాపాలు నశిస్తాయి।
Verse 11
मार्गं न ते सौरपुरस्य दूतान्वनांतरं षण्मुख किंचिदन्यत् । स्वप्ने न पश्यंति च ते मनुष्या येषां गता जागरणेन निद्रा
హే షణ్ముఖా! జాగరణం వల్ల నిద్ర దూరమైన వారు, స్వప్నంలో కూడా యమపురి దూతలను చూడరు; అలాగే మరే భయంకర అరణ్యమార్గాన్నీ చూడరు।
Verse 12
काषायवस्त्रैश्च जटाभरैश्च पूर्ताग्निहोत्रैः किमु चान्य मन्त्रैः । धर्मार्थकामवरमोक्षकरीं च भद्रामेकां भजस्व कलिकालविनाशिनीं च
కాషాయ వస్త్రాలు, జటాభారం, పూర్తకర్మలు, అగ్నిహోత్రం లేదా ఇతర మంత్రాలు—ఇవన్నీ ఎందుకు? ధర్మార్థకామాలను, పరమ మోక్షాన్ని ప్రసాదించి కలికాల దోషాలను నశింపజేసే ఆ ఒక్క శుభవ్రతాన్నే ఆశ్రయించి భజించు।
Verse 13
इत्युक्तपूर्वं किल नारदेन श्रेयोर्थबुद्ध्या विनतासुताय । कृष्णात्परं नान्यदिहास्ति दैवं व्रतं तदह्नः परमं न किंचित्
ఇట్లు నారదుడు పరమ శ్రేయస్సు కోరి వినతాసుతుడైన గరుడునకు ముందే చెప్పెను—‘ఇక్కడ కృష్ణుని మించిన దైవము లేదు; ఆ దిన వ్రతమునకు సమానమైన ఉత్తమ వ్రతము మరొకటి లేదు।’
Verse 14
भोभोः सुराः शृणुत नारद इत्यवोचद्भोभोः खगेन्द्रऋषिसिद्धमुनीन्द्रसंघाः । उत्क्षिप्य बाहुमथ भक्तजनेन चोक्तं नैकादशीव्रतसमं व्रतमस्ति किंचित्
‘వినుడి, ఓ దేవతలారా!’ అని నారదుడు ప్రకటించాడు. ‘వినుడి, ఓ గరుడ, ఋషులు, సిద్ధులు, మహామునుల సమూహమా!’ అని కూడా. ఆపై భుజమును ఎత్తి భక్తులు చెప్పినట్లే ప్రకటించాడు—‘ఏకాదశీ వ్రతముతో సమానమైన వ్రతము ఏదియు లేదు।’
Verse 15
पक्षीन्द्र पापपुरुषा न हरिं भजंति तद्भक्तिशास्त्रनिरता न कलौ भवंति । कुर्वंति मूढमनसो दशमीविमिश्रामेकादशीं शुभदिनं च परित्यजंति
హే పక్షీంద్రా, పాపపురుషులు హరిని భజించరు; కలియుగంలో ఆయన భక్తిశాస్త్రాలలోనూ నిమగ్నులు కారు. మోహితమనస్సుతో దశమిని కలిపి ఏకాదశీని కలుషితం చేసి, ఆ శుభదినాన్ని విడిచిపెడతారు.
Verse 16
आर्त्तः सदा चैव सदा च रोगी पापी सदा चैव सदा च दुःखी । सदा कुलघ्नोऽथ सदा च नारकी विद्धं मुरारेर्दिनमाश्रयेत्तु यः
మురారి (ప్రభువు) యొక్క ‘విద్ధ’ దినమును ఆశ్రయించువాడు ఎల్లప్పుడూ ఆర్తుడై, ఎల్లప్పుడూ రోగిగా, ఎల్లప్పుడూ పాపిగా, ఎల్లప్పుడూ దుఃఖిగా ఉంటాడు; ఎల్లప్పుడూ కులనాశకుడై, ఎల్లప్పుడూ నరకగామియగును.
Verse 27
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वादशीजागरणस्य सर्वतोवरेण्यत्ववर्णनंनाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతి సహస్ర శ్లోకసంహితలోని సప్తమ ప్రభాసఖండమున, చతుర్థ ద్వారకామాహాత్మ్యములో ‘ద్వాదశీ జాగరణస్య సర్వతోవరేణ్యతావర్ణనం’ అనే ఇరవైఏడవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.