
సూతుడు వర్ణించెను—మంత్రులచే విసర్జింపబడిన రాజు దశరథుడు హాటకేశ్వరక్షేత్రానికి వచ్చి భక్తితో పరిభ్రమణం చేశాడు. తండ్రి స్థాపించిన దేవిని పూజించి, పుణ్యజలాలలో స్నానం చేసి, ప్రధాన దేవాలయాలను దర్శించి, అనేక తీర్థాలలో స్నానదానాలు నిర్వహించాడు. అనంతరం చక్రధారి విష్ణువుకు ఆలయాన్ని నిర్మించి వైష్ణవ ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించాడు; సాధువులు ప్రశంసించిన నిర్మలజలంతో కూడిన ఒక అందమైన వాపి/బావిని నిర్మించాడు. ఆ జలస్థలంతో అనుబంధమైన ఘోర తపస్సును దశరథుడు శతవత్సరాలు ఆచరించాడు. అప్పుడు గరుడారూఢుడై దేవగణాలతో పరివృతుడైన జనార్దనుడు ప్రత్యక్షమై వరం కోరమన్నాడు. దశరథుడు వంశవృద్ధికి పుత్రులను కోరగా, విష్ణువు నాలుగు రూపాలలో తన గృహంలో జన్మిస్తానని వాగ్దానం చేసి, ధర్మంగా రాజ్యాన్ని పాలించమని ఉపదేశించాడు. ఆ వాపికి ‘రాజవాపి’ అనే నామం ప్రసిద్ధమైంది. పంచమి తిథినాడు స్నానపూజ చేసి, ఒక సంవత్సరం శ్రాద్ధం ఆచరిస్తే సంతానహీనుడికీ పుత్రలాభం కలుగుతుందని వ్రతం ప్రకటించబడింది. చివరికి ఈ వరఫలంగా దశరథునికి రామ, భరత, లక్ష్మణ, శత్రుఘ్నులు జన్మించారు; ఒక కుమార్తె లోమపాదునికి ఇవ్వబడింది; రామేశ్వర, లక్ష్మణేశ్వర, సీతాప్రతిష్ఠ వంటి రామస్మృతులు కూడా ప్రస్తావించబడతాయి.
Verse 1
सूत उवाच । ततो दशरथो राजा मंत्रिभिस्तैर्विसर्जितः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्तो हर्षसंयुतः
సూతుడు పలికెను—అనంతరం రాజు దశరథుడు, ఆ మంత్రులచే గౌరవపూర్వకంగా వీడ్కోలు పొందినవాడై, హర్షంతో హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రానికి చేరెను.
Verse 2
तत्रागत्य ततो देवीं पित्रा संस्थापिता पुरा । पूजयित्वाऽथ सद्भक्त्या स्नात्वा कुण्डे शुभोदके
అక్కడికి వచ్చి, పూర్వం తన తండ్రి స్థాపించిన దేవిని సద్భక్తితో పూజించి, అనంతరం శుభజలమున్న కుండంలో స్నానం చేశాడు.
Verse 3
ततोऽन्यानि च मुख्यानि दृष्ट्वा चायतनानि सः । स्नात्वा तीर्थेष्वनेकेषु दत्त्वा दानान्यनेकशः
తర్వాత అతడు ఇతర ప్రధాన ఆలయాలను కూడా దర్శించి, అనేక తీర్థాలలో స్నానం చేసి, పునఃపునః అనేక దానాలు ఇచ్చెను.
Verse 4
प्रासादं कारयामास देवदेवस्य चक्रिणः । तत्र संस्थापयामास प्रतिमां वैष्णवीं शुभाम्
అతడు దేవదేవుడైన చక్రధారి శ్రీవిష్ణువునకు ఒక ప్రాసాదం (ఆలయం) నిర్మింపజేసి, అక్కడ శుభమైన వైష్ణవ ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించాడు।
Verse 5
तस्याग्रे कारयामास वापीं स्वच्छोदकान्विताम् । सोपानपंक्तिभिर्युक्तां साधुभिः संप्रशंसिताम्
ఆయన ముందర స్వచ్ఛజలంతో నిండిన ఒక బావి/వాపి నిర్మింపజేశాడు; అది మెట్ల వరుసలతో అలంకృతమై, సద్గుణులచే ప్రశంసింపబడింది।
Verse 6
उदकेन ततस्तस्या देवाराधनतत्परः । प्रकारैर्बहुभिस्तीव्रं चकार सुमहत्तपः
తర్వాత ఆ నీటిని ఉపయోగించి, దేవారాధనలో నిమగ్నుడై, అనేక విధాలుగా అత్యంత తీవ్రమైన మహత్తర తపస్సు చేశాడు।
Verse 7
ततो वर्षशतेऽतीते तस्य तुष्टो जनार्दनः । विलोक्य च तपस्तीव्रं विहितं तेन भूभुजा
ఆపై వంద సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, ఆ రాజు చేసిన తీవ్రమైన తపస్సును చూచి జనార్దనుడు అతనిపై ప్రసన్నుడయ్యాడు।
Verse 8
प्रोवाच दर्शनं गत्वा पक्षिराजं समाश्रितः । मेघगम्भीरयावाचा बहुदेवगणैर्वृतः
దర్శనం అనుగ్రహించి, పక్షిరాజు గరుడుని ఆశ్రయించి, మేఘగంభీరమైన వాణితో—అనేక దేవగణాలచే పరివృతుడై—భగవాన్ పలికాడు।
Verse 9
श्रीविष्णुरुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अपि ते दुर्लभं काममहं दास्यामि कृत्स्नशः
శ్రీ విష్ణువు పలికెను—వత్సా, నేను నీపై పూర్తిగా ప్రసన్నుడను. ఓ సువ్రతా, వరం కోరుకో. దుర్లభమైన కోరికయైనను, దానిని నేను నీకు సంపూర్ణంగా ప్రసాదిస్తాను।
Verse 10
राजोवाच । पुत्रार्थोऽयं समारंभो मया देव कृतोऽखिलः । तपसो देहि मे पुत्रांस्तस्माद्वंशविवृद्धिदान्
రాజు పలికెను—ఓ దేవా, నేను చేసిన ఈ సమస్త ప్రయత్నం పుత్రార్థమే. నా తపస్సు ఫలంగా నాకు కుమారులను ప్రసాదించుము; వారు నా వంశవృద్ధికి కారణమగుదురు.
Verse 11
अन्यत्सर्वं सुराधीश ध्रुवमस्ति गृहे स्थितम् । प्रसादात्तव यत्किंचिद्वैभवं विद्यते मम
ఓ సురాధీశా, మిగతా అన్నీ నా గృహంలో నిశ్చయంగా స్థిరంగా ఉన్నాయి. నాకు ఉన్న ఏ వైభవమైనా, అది అంతా నీ ప్రసాదం వలననే.
Verse 12
विष्णुरुवाच । अहं तव गृहे राजन्स्वयमेव न संशयः । अवतारं करिष्यामि कृत्वा रूपचतुष्टयम्
విష్ణువు పలికెను—ఓ రాజా, నేను స్వయంగా నిస్సందేహంగా నీ గృహంలో అవతరిస్తాను. నాలుగు రూపాలు ధరించి నేను అవతారము చేయుదును.
Verse 13
देवकार्याय तस्मात्त्वं गृहं गत्वा महीपते । कुरु राज्यं यथान्यायं पितृपैतामहं महत्
కాబట్టి, ఓ మహీపతే, దేవకార్యార్థం నీవు గృహానికి వెళ్లుము. నీ పితృ-పైతామహుల మహారాజ్యాన్ని న్యాయమార్గంగా పాలించుము.
Verse 14
तथेयं या त्वया वापी निर्मिता विमलोदका । राजवापीति विख्याता लोके सेयं भविष्यति
నీవు నిర్మించిన ఈ నిర్మలజలమయమైన వాపి లోకంలో ‘రాజవాపి’ అని ప్రసిద్ధి పొందును।
Verse 15
अस्यां स्नात्वा नरो भक्त्या य एनां पूजयिष्यति । श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्ते पंचमीदिने
ఇక్కడ స్నానం చేసి పంచమి దినమున పరమశ్రద్ధతో భక్తిగా ఈ తీర్థ/దేవిని పూజించువాడు ఈ పవిత్ర వ్రతఫలమైన పుణ్యాన్ని పొందును।
Verse 16
ततः करिष्यति श्राद्धं यावत्संवत्सरं नृप । अपुत्रः प्राप्स्यते पुत्रान्वंशवृद्धिकरान्स हि
ఆపై, ఓ రాజా, అతడు ఒక సంవత్సరం పాటు శ్రాద్ధం చేయవలెను; నిజంగా, పుత్రహీనుడైనవాడుకూడా వంశవృద్ధికరమైన పుత్రులను పొందును।
Verse 17
एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । प्रहृष्टवदनो भूत्वा सोऽपि राजा ययौ गृहम्
ఇట్లు పలికి ఆ భగవంతుడు తదుపరి అదృశ్యమయ్యెను; ఆనందముఖుడైన రాజు కూడా తన గృహమునకు వెళ్లెను।
Verse 18
ततः स्तोकेन कालेन तस्य पुत्रचतुष्टयम् । संजातं लोके विख्यातं कलत्रत्रितयस्य च
తర్వాత కొద్ది కాలంలోనే అతని మూడు రాణుల నుండి నాలుగు కుమారులు జన్మించి, లోకంలో ప్రసిద్ధులయ్యారు।
Verse 19
कौशल्यानाम विख्याता तस्य भार्या सुशोभना । ज्येष्ठा तस्यां सुतो जज्ञे रामाख्यः प्रथमः सुतः
కౌశల్య అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందిన అతని జ్యేష్ఠా, శోభాయమాన రాణి. ఆమె ద్వారా రామనామక ప్రథమ కుమారుడు జన్మించాడు।
Verse 20
तथान्या कैकयी नाम तस्य भार्या कनिष्ठिका । भरतो नाम विख्यातस्तस्याः पुत्रोऽभवत्त्वसौ
అలాగే అతని కనిష్ఠ రాణి కైకేయీ అనే నామంతో ఉండెను. ఆమెకు భరతనామక ప్రసిద్ధ కుమారుడు జన్మించాడు।
Verse 21
सुमित्राख्या तथा चान्या पत्नी या मध्यमा स्थिता । शत्रुघ्नलक्ष्मणौ पुत्रौ तस्यां जातौ महाबलौ
మరియు సుమిత్రా అనే మరొక మధ్యమ రాణి ఉండెను. ఆమె ద్వారా మహాబలులు లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు।
Verse 22
तथान्या कन्यका चैका बभूव वरवर्णिनी । ददौ यां पुत्रहीनस्य लोमपादस्य भूपतेः
అలాగే ఒకే ఒక కుమార్తె కూడా ఉండెను, శ్రేష్ఠ వర్ణసంపన్నురాలు. ఆమెను అతడు పుత్రహీనుడైన రాజు లోమపాదునకు ఇచ్చెను।
Verse 23
आनृण्यं भूपतिः प्राप्य एवं दशरथस्तदा । पितॄणां प्रययौ स्वर्गं कृतकृत्यस्तथा द्विजाः
ఈ విధంగా రాజు దశరథుడు పితృఋణం నుండి విముక్తి పొందించి, హే ద్విజులారా, కృతకృత్యుడై పితృలోకమైన స్వర్గానికి ప్రయాణమయ్యెను।
Verse 24
अथ राजाऽभवद्रामः सार्वभौमस्ततः परम् । रावणो येन दुर्धर्षो निहतो देवकंटकः
అనంతరం రాముడు సార్వభౌమ చక్రవర్తిగా రాజయ్యాడు. దేవతలకు కంటకమైన దుర్ధర్ష రావణుడిని ఆయనే సంహరించాడు.
Verse 25
येन रामेश्वरश्चात्र निर्मितो लक्ष्मणेश्वरः । सीतादेवी तथा मूर्ता येन चात्र प्रतिष्ठिता
ఇక్కడ రామేశ్వరాన్ని స్థాపించినవాడే లక్ష్మణేశ్వరాన్ని కూడా నిర్మించాడు; అలాగే ఈ స్థలంలోనే దేవి సీతామూర్తిని ప్రతిష్ఠించాడు.
Verse 98
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రి సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వర-క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘రాజస్వామి మరియు రాజవాపీ మహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే తొంభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.