Adhyaya 6
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 6

Adhyaya 6

ఈ అధ్యాయంలో సూతుని వర్ణనలో రాజర్షుల సంభాషణ కొనసాగుతుంది. త్రిశంకువు పరిస్థితిని విని విశ్వామిత్రుడు రాజును ధైర్యపరచి, అదే దేహంతోనే స్వర్గానికి తీసుకెళ్తానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. ఇక్కడ అసాధారణ సంకల్పశక్తి (సంకల్పం) మహిమతో పాటు యజ్ఞాధికారంపై ఏర్పడే వివాదం స్పష్టమవుతుంది. తరువాత విశ్వామిత్రుడు దేవలోక క్రమాన్ని సవాలు చేస్తూ, తన తపోబలంతో స్వంతంగా కొత్త సృష్టిని ప్రారంభించగలనని ప్రకటిస్తాడు. ఈ మలుపులో కథ భక్తితత్వంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. విశ్వామిత్రుడు శివుని (శంకరుడు, శశిశేఖరుడు) సమీపించి విధివిధానాలతో నమస్కరించి స్తోత్రం పఠిస్తాడు; ఆ స్తోత్రంలో శివుడు అనేక దేవతలూ, విశ్వకార్యాలూ ఏకరూపంగా ఉన్న పరమతత్త్వమని పురాణసమన్వయంగా వర్ణించబడతాడు. శివుడు ప్రసన్నుడై వరం ఇస్తాడు; విశ్వామిత్రుడు శివకృపచే “సృష్టిమాహాత్మ్యం” (సృష్టి సామర్థ్యం/జ్ఞానం) కోరుతాడు. శివుడు దానిని ప్రసాదించి అంతర్ధానమవుతాడు; విశ్వామిత్రుడు ధ్యానసమాధిలో నిలిచి పోటీభావంతో చతుర్విధ సృష్టిని నిర్మించడానికి ప్రవృత్తుడవుతాడు—భక్తి, శక్తి, బ్రహ్మాండ ప్రయోగం తీర్థకథా చట్రంలో కలుస్తాయి.

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य त्रिशंकोर्मुनिपुंगवः । विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यं किंचिल्लज्जासमन्वितः

సూతుడు పలికెను—త్రిశంకువు మాటలు విని మునిశ్రేష్ఠుడు విశ్వామిత్రుడు కొంత లజ్జతో కూడిన మాటను ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను.

Verse 2

मा विषादं महीपाल विषयेऽत्र करिष्यसि । अनेनैव शरीरेण त्वां नयिष्याम्यहं दिवम्

హే మహీపాలా! ఈ విషయంలో విషాదపడకుము. ఈ శరీరంతోనే నేను నిన్ను స్వర్గానికి నడిపించెదను.

Verse 3

तत्तत्कर्म करिष्यामि स्वर्गार्थे नृपसत्तम । तवाभीष्टं करिष्यामि किं वा यास्यामि संक्षयम्

హే నృపశ్రేష్ఠా! స్వర్గార్థముగా అవసరమైన కార్యములన్నిటిని నేను చేయుదును. నీ అభీష్టాన్ని నెరవేర్చుదును; లేకపోతే ఆ ప్రయత్నంలోనే నశించుదును.

Verse 4

एवमुक्त्वा परं कोपं कृत्वोपरि दिवौकसाम् । उवाच च ततो रौद्रं प्रत्यक्षं तस्य भूपतेः

ఇట్లు పలికి ఆయన స్వర్గవాసులపై ఘోర కోపమును రేపి, ఆ రాజు సమక్షంలోనే ప్రత్యక్షంగా భయంకరమైన మాటలను పలికెను.

Verse 5

यथा मया द्विजत्वं हि स्वयमेवार्जितं बलात् । तथा सृष्टिं करिष्यामि स्वकीयां नात्र संशयः

నేను తపోబలంతో స్వయంగా ద్విజత్వాన్ని సంపాదించినట్లే, అలాగే నా స్వకీయ సృష్టిని నేను సృజించెదను—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 6

ततस्तं स समालोक्य शंकरं शशिशेखरम् । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या स्तुतिं चक्रे महामुनिः

అప్పుడు మహాముని చంద్రశేఖరుడైన శంకరుని దర్శించి, విధివిధానంగా భక్తితో నమస్కరించి స్తోత్రం రచించాడు।

Verse 7

विश्वामित्र उवाच । जय देव जयाचिंत्य जय पार्वतिवल्लभ । जय कृष्ण जगन्नाथ जय कृष्ण जगद्गुरो

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—జయ దేవా, జయ అచింత్యా, జయ పార్వతీవల్లభా। జయ కృష్ణా జగన్నాథా, జయ కృష్ణా జగద్గురో।

Verse 8

जयाचिंत्य जयामेय जयानंत जयाच्युत । जयामर जयाजेय जयाव्यय सुरेश्वर

జయ అచింత్యా, జయ అమేయా, జయ అనంతా, జయ అచ్యుతా. జయ అమరా, జయ అజేయా, జయ అవ్యయా—హే సురేశ్వరా।

Verse 9

जय सर्वग सर्वेश जय सर्वसुराश्रय । जय सर्वजनध्येय जय सर्वाघनाशन

జయ సర్వగ, జయ సర్వేశ, జయ సమస్త దేవతల ఆశ్రయా. జయ సర్వజనధ్యేయా, జయ సర్వపాపనాశనా।

Verse 10

त्वं धाता च विधाता च त्वं कर्ता त्वं च रक्षकः । चतुर्विधस्य देवेश भूतग्रामस्य शंकर

హే దేవేశ శంకరా, నీవే ధాతవు, నీవే విధాతవు; నీవే కర్తవు, నీవే రక్షకుడు. చతుర్విధ భూతసమూహానికి నీవే అధిపతి।

Verse 11

यथा तिलस्थितं तैलं यथा दधिगतं घृतम् । तथैवाधिष्ठितं कृत्स्नं त्वया गुप्तेन वै जगत्

నువ్వు గుప్తంగా ఉన్నప్పటికీ, నువ్వే సమస్తాన్ని ఆధారంగా నిలుపుతున్నావు; నువ్వు నువ్వే అంతటా వ్యాపించివున్నావు—నువ్వు తిలలో నూనె, పెరుగులో నెయ్యిలా అంతర్లీనంగా ఉన్నావు.

Verse 12

त्वं ब्रह्मा त्वं हृषीकेशस्त्वं शक्रस्त्वं हुताशनः । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमिन्दुस्त्वं दिवाकरः

నీవే బ్రహ్మ; నీవే హృషీకేశుడు; నీవే శక్రుడు (ఇంద్రుడు); నీవే హుతాశనుడు (అగ్ని). నీవే యజ్ఞం; నీవే వషట్కారం; నీవే ఇందువు (చంద్రుడు); నీవే దివాకరుడు (సూర్యుడు).

Verse 13

अथवा बहुनोक्तेन किं स्तवेन तव प्रभो । समासादेव वक्ष्यामि विभूतिं श्रुतिनोदिताम्

లేదా, హే ప్రభూ! విస్తారమైన స్తోత్రంతో ఏమి ప్రయోజనం? వేదశ్రుతులు ప్రకటించిన నీ విభూతిని నేను సంక్షేపంగా చెప్పుదును.

Verse 14

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्थावरं जंगमं विभो । तत्सर्वं भवता व्याप्तं काष्ठं हव्यभुजा यथा

హే విభో! మూడు లోకాలలో ఉన్న స్థావరమో జంగమమో ఏదైనా, అది అంతా నీవే వ్యాపించి ఉన్నావు—కట్టెలో హవ్యభుజుడు (అగ్ని) అంతర్లీనంగా ఉన్నట్లుగా.

Verse 15

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सन्मुने । यत्ते हृदि स्थितं नित्यं सर्वं दास्याम्यसंशयम्

శ్రీభగవానుడు పలికెను—నేను నీపై పూర్తిగా ప్రసన్నుడనయ్యాను; నీకు మంగళం కలుగుగాక. హే సన్మునీ! వరం కోరుకో; నీ హృదయంలో నిత్యం ఉన్నదంతా నేను నిస్సందేహంగా ప్రసాదిస్తాను.

Verse 16

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । तन्मे स्यात्सृष्टिमाहात्म्यं त्वत्प्रसादान्महेश्वर

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—హే దేవేశా! నీవు ప్రసన్నుడవైతే, నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, హే మహేశ్వరా! నీ ప్రసాదముచేత సృష్టి-మాహాత్మ్యమనే పవిత్ర వృత్తాంతం నాకు లభించుగాక.

Verse 17

एवमस्त्विति तं चोक्त्वा भगवान्वृषभध्वजः । सर्वैर्गणैः समायुक्तस्ततश्चादर्शनं गतः

అతనితో ‘ఏవమస్తు’ అని పలికి, వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ శివుడు సమస్త గణములతో కూడి అదృశ్యమయ్యెను.

Verse 18

विश्वामित्रोऽपि तत्रैव स्थितो ध्यानपरायणः । चक्रे चतुर्विधां सृष्टिं स्पर्द्धया हंसगामिनः

విశ్వామిత్రుడు కూడా అక్కడే ధ్యాననిష్ఠుడై నిలిచెను; హంసగామి (బ్రహ్మ)తో స్పర్ధచేత చతుర్విధ సృష్టిని నిర్మించెను.