Adhyaya 34

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तं मुनिं प्रति सूतज । त्वया पुरा सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः

ఋషులు పలికిరి—హే సూతపుత్రా! ఆ మునిని గురించి నీవు చెప్పిన మాటల విషయమై చెప్పుము. దేవతల హితార్థం పూర్వకాలంలో క్షీరసాగరం ఎలా పానమయ్యెను?

Verse 2

तत्त्वं सूतज नो ब्रूहि विस्तरेण महामते । यथा तेन पुरा पीतो मुनिना पयसांनिधिः

హే మహామతీ సూతపుత్రా! దీని తత్త్వాన్ని మాకు విస్తారంగా చెప్పుము—పూర్వకాలంలో ఆ ముని క్షీరసాగరాన్ని ఎలా పానము చేసెను.

Verse 3

सूत उवाच । कालेया इति विख्याताः पुरा दानवसत्तमाः । संभूताः सर्वदेवानां वीर्योत्साहप्रणाशकाः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ‘కాలేయులు’ అని ప్రసిద్ధులైన దానవశ్రేష్ఠులు ఉద్భవించారు. వారు సమస్త దేవతల వీర్యోత్సాహాలను నశింపజేసేవారు.

Verse 4

ततस्तैः पीडितं दृष्ट्वा विष्णुना प्रभविष्णुना । त्रैलोक्यं शक्तियोगेन प्रोक्तो देवो महेश्वरः

వారిచేత పీడింపబడిన త్రిలోకాన్ని చూచి, ప్రభావశాలి విష్ణువు తన దివ్య శక్తియోగంతో దేవ మహేశ్వరుని సంభోదించెను.

Verse 5

एतदीशान दैतेयैस्त्रैलोक्यं परिपीडितम् । कालिकेयैर्महावीर्येस्तस्मात्कार्यो महाहवः । अद्यैव तैः समं देव समासाद्य धरातलम्

ఓ ఈశానా! మహావీరులైన కాలికేయ దైత్యులు ముల్లోకాలను పీడిస్తున్నారు. కావున వారితో గొప్ప యుద్ధం చేయవలసి ఉంది. ఓ దేవా! ఈ రోజే భూతలంపై వారిని ఎదుర్కోండి.

Verse 6

ततो विष्णुश्च रुद्रश्च सहस्राक्षः सुरैः सह । शितशस्त्रधराः सर्वे संप्राप्ता धरणीतलम्

తదనంతరం విష్ణువు, రుద్రుడు మరియు దేవతలతో కూడిన ఇంద్రుడు, అందరూ పదునైన ఆయుధాలను ధరించి భూతలానికి చేరుకున్నారు.

Verse 7

अथ ते दानवाः सर्वे श्रुत्वा देवान्समागतान् । युद्धार्थं सहसा जग्मुः संमुखाः कोपसंयुताः

పిమ్మట దేవతలు వచ్చారని విని, ఆ దానవులందరూ కోపంతో యుద్ధం చేయడానికి వెంటనే వారి ముందుకు వచ్చారు.

Verse 8

ततोऽभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । त्रैलोक्यं कंपितं येन समस्तं भय विह्वलम्

అప్పుడు దేవతలకు, దానవులకు మధ్య భయంకరమైన మహాయుద్ధం జరిగింది. దానివల్ల ముల్లోకాలు కంపించిపోయాయి, అంతటా భయం ఆవరించింది.

Verse 9

अथ कालप्रभोनाम दानवो बलगर्वितः । स शक्रं पुरतो दृष्ट्वा वज्रोच्छ्रितकरं स्थितम् । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगम्भीरनिःस्वनः

అప్పుడు తన బలగర్వంతో ఉన్న కాలప్రభు అనే దానవుడు, చేతిలో వజ్రాయుధాన్ని ఎత్తి పట్టుకుని నిలబడిన ఇంద్రుని చూసి, మేఘం వంటి గంభీర స్వరంతో నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.

Verse 10

मुंच वज्र सहस्राक्ष पश्यामि तव पौरुषम् । चिरात्प्राप्तोऽसि मे दृष्टिं दिष्ट्या त्वं त्रिदिवेश्वरः

ఓ సహస్రాక్షా! వజ్రాన్ని విసురు, నీ పరాక్రమాన్ని నేను చూద్దును. ఎంతో కాలానంతరం నీవు నా దృష్టికి వచ్చితివి; దైవయోగమున నీవే త్రిదివాధిపతి.

Verse 11

ततश्चिक्षेप संक्रुद्धस्तस्य वज्रं शतक्रतुः । सोऽपि तल्लीलया धृत्वा जगृहे सव्यपाणिना

అప్పుడు కోపించిన శతక్రతు (ఇంద్రుడు) అతనిపై వజ్రాన్ని విసిరెను; కాని అతడు ఆటలాగా సులభంగా పట్టుకొని ఎడమచేతితో గ్రహించెను.

Verse 12

ततः शक्रं समुद्दिश्य गदां गुर्वीं मुमोच सः । सर्वायसमयीं रौद्रां यमजिह्वामिवापराम्

ఆపై శక్రుని లక్ష్యంగా చేసుకొని అతడు ఒక మహాభారీ గదను విసిరెను—సర్వమూ ఇనుముతో చేసినది, రౌద్రమైనది, భయంకరమైనది, యమజిహ్వకు మరొకటి వలె.

Verse 13

तया हतः सहस्राक्षो विसंज्ञो रुधिरप्लुतः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य संनिविष्टो रथोपरि

ఆ గదాఘాతంతో సహస్రాక్షుడు రక్తంతో తడిసి మూర్ఛపోయెను; ధ్వజదండాన్ని ఆశ్రయించి రథంపై వాలిపోయి కూర్చుండెను.

Verse 14

अथ तं मातलिर्दृष्ट्वा विसंज्ञं वलघातिनम् । प्राङ्मुखं च रथं चक्रे संस्मरन्सारथेर्नयम्

అప్పుడు మాతలి, మూర్ఛితుడైన వలఘాతిన్ ఇంద్రుని చూచి, సారథి నీతిని స్మరించుకొని రథాన్ని తూర్పు ముఖంగా తిప్పెను.

Verse 15

ततः पराङ्मुखीभूते रथे शक्रस्य संगरे । दुद्रुवुर्भयसंत्रस्ताः सर्वे देवाः समंततः

అప్పుడు సంగ్రామంలో శక్రుని రథం పరాంగ్ముఖమగగానే, భయంతో కలవరపడిన దేవతలందరూ అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు।

Verse 16

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । व्रीडां विहाय विध्वस्ताः पृष्ठदेशे शितैः शरैः

ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, విశ్వేదేవులు, మరుద్గణాలు—లజ్జను విడిచి—తీక్ష్ణ బాణాలు వెన్నుపై గుచ్చుకొని ఛిన్నభిన్నమయ్యారు।

Verse 17

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा दानवैर्मधुसूदनः । आरुह्य गरुडं तूर्णं कालप्रभमुपाद्रवत्

అప్పుడు దానవులు సైన్యాన్ని భగ్నం చేసినదాన్ని చూసిన మధుసూదనుడు, వేగంగా గరుడునెక్కి కాలప్రభపై దూసుకెళ్లాడు।

Verse 19

स तैराच्छादितो विष्णुः शुशुभे च समंततः । सम्यक्पुलकितांगश्च रक्ताचल इवापरः

వారిచేత చుట్టుముట్టబడిన విష్ణువు సమంతతః ప్రకాశించాడు; అంగమంతా రోమాంచంతో, అతడు మరొక ఎర్ర పర్వతంలా కనిపించాడు।

Verse 20

ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कंकपतत्रिभिः । छेदयित्वेषुजालानि दैतेयान्निजघान सः

తర్వాత శార్ఙ్గధనుస్సు నుండి విడిచిన, కొంగపక్షపు రెక్కలతో అలంకరించిన బాణాలతో ఆయన ఇషుజాలాలను ఛేదించి దైత్యులను సంహరించాడు।

Verse 21

ततो दैत्यगणाः सर्वे हन्यमाना सुरारिणा । त्रातारं नाभ्यगच्छंत मृगाः सिंहार्दिता इव

అప్పుడు దేవశత్రువిచే సంహరింపబడుతున్న దైత్యసమూహమంతా రక్షకుని పొందలేకపోయెను—సింహపీడిత మృగాలవలె.

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे दैत्यः कालखंज इति स्मृतः । स कोपवशमापन्नो वासुदेवमुपाद्रवत्

అంతలో ‘కాలఖంజ’ అని ప్రసిద్ధుడైన దైత్యుడు కోపావేశానికి లోనై వాసుదేవునిపై దూసుకొచ్చెను।

Verse 23

स हत्वा पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवं शिला शितैः । जघान गरुडं क्रुद्धो दशभिर्नतपर्वभिः

అతడు శిలావలె పదునైన ఐదు బాణాలతో వాసుదేవుని కొట్టెను; ఆపై క్రోధించి వంగిన సంధులుగల (ముళ్ల) పది బాణాలతో గరుడుని కూడా గాయపరచెను।

Verse 24

ततः सुदर्शनं चक्रं तस्य दैत्यस्य माधवः । प्रमुमोच वधार्थाय ज्वालामालासमावृतम्

అప్పుడు మాధవుడు ఆ దైత్యుని వధార్థం జ్వాలామాలలతో ఆవరితమైన సుదర్శన చక్రాన్ని విసిరెను।

Verse 25

सोऽपि तच्चक्रमालोक्य वासुदेवकराच्च्युतम् । आगच्छंतं प्रसार्यास्यं ग्रस्तुं तत्संमुखो ययौ

వాసుదేవుని చేతి నుండి విడిచిపెట్టబడిన ఆ చక్రం తనవైపు వస్తున్నదని చూసి, అతడూ నోరు విప్పి దానిని మింగుటకు ఎదురుగా ముందుకు సాగెను।

Verse 26

अग्रसच्च महादैत्यस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । वासुदेवं समुद्दिश्य ततश्चिक्षेप सायकान्

మహాదైత్యుడు ముందుకు దూసుకువచ్చి—“నిలువు, నిలువు!” అని అరిచెను. తరువాత వాసుదేవుని లక్ష్యంగా చేసి శరాలను విసిరెను.

Verse 27

ततश्चक्री स दैत्येन ग्रस्तचक्रेण ताडितः । सुपर्णेन समायुक्तो जगाम विषमां व्यथाम्

అప్పుడు చక్రధారి శక్రుడు, తన చక్రమే పట్టుకున్న దైత్యునిచే దెబ్బతిన్నాడు; సుపర్ణుడు (గరుడుడు) తోడున్నా అతడు ఘోర వ్యథకు లోనయ్యాడు.

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धो भगवांस्त्रिपुरांतकः । दृष्ट्वा हरिं तथाभूतं शक्रं चापि पराङ्मुखम्

ఆ సమయంలో క్రోధించిన భగవాన్ త్రిపురాంతకుడు (శివుడు), హరిని అలా ఉన్నదిగా మరియు శక్రుడును కూడా పరాంగ్ముఖుడై వెనుదిరుగుతున్నదిగా చూచెను.

Verse 29

ततः शूलप्रहारेण तं निहत्य दनोः सुतम् । शरैः पिनाकनिर्मुक्तैर्जघानोच्चैस्तथा परान्

అప్పుడు శూలప్రహారంతో దనువు కుమారుని సంహరించి, పినాకం నుండి విడిచిన శరాలతో ఇతర శత్రువులను కూడా బలంగా కూల్చెను.

Verse 30

कालप्रभं प्रकालं च कालास्यं कालविग्रहम् । जघान भगवाञ्छंभुस्तथान्यानपि नायकान्

భగవాన్ శంభువు కాలప్రభ, ప్రకాల, కాలాస్య, కాలవిగ్రహులను మరియు ఇతర నాయకులను కూడా సంహరించెను.

Verse 31

ततः प्रधानास्ते सर्वे दानवा अपिदारुणाः । पलायनपरा जाता निरुत्साहा द्विषज्जये

అప్పుడు ఆ ప్రధాన దానవులందరూ, ఎంత భయంకరులైనప్పటికీ, శత్రువు విజయాన్ని చూచి ఉత్సాహం కోల్పోయి పారిపోవడానికే మొగ్గుచూపారు.

Verse 32

ततः शक्रश्च विष्णुश्च लब्धसंज्ञौ धृतायुधौ । श्लाघयंतौ महादेवं संस्थितौ रणमूर्धनि

అప్పుడు శక్రుడు మరియు విష్ణువు స్పృహను తిరిగి పొందీ, ఆయుధాలు ధరించి, యుద్ధముఖంలో నిలిచి మహాదేవుని స్తుతించారు.

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे भग्नान्समुद्वीक्ष्य दनोः सुतान् । जघ्नुः शरशतैः शस्त्रैः सर्वे देवाः सवासवाः

ఇంతలో దనువు కుమారులు ఓడిపోయి చెదరిపోతున్నారని చూసి, వాసవుడితో కూడిన సమస్త దేవతలు శతశరాలు, శస్త్రాలతో వారిని సంహరించారు.

Verse 34

अथ ते हतभूयिष्ठा दानवा बलवत्तराः । हन्यमानाः शितैर्बाणैस्त्रिदशैर्जितकाशिभिः

అప్పుడు అత్యంత బలవంతులైన ఆ దానవులలో చాలామంది హతమయ్యారు; విజయకాంతితో ప్రకాశించే త్రిదశుల పదునైన బాణాలచే వారు కొట్టబడుతూ పోయారు.

Verse 35

अगम्यं मनसा तेषां प्रविष्टा वरुणालयम् । शस्त्रैश्च क्षतसर्वांगा हतनाथाः सुदुःखिताः

వారి ఊహకందని విధంగా వారు వరుణుని ఆలయంలో ప్రవేశించారు; శస్త్రాలచే సర్వాంగాలు గాయపడి, నాయకులు హతులై, వారు మహాదుఃఖంలో మునిగిపోయారు.