Adhyaya 260
ఈ అధ్యాయంలో శాలగ్రామ కథానకంగా ప్రారంభమైన తాత్త్విక సంభాషణ కొనసాగుతుంది. మహేశ్వరుని అవతరణను స్మరింపజేస్తూ లింగ-స్వరూప తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. శాలగ్రామ రూపంలో హరిని భక్తితో పూజించడం, అలాగే హరి-హర (విష్ణు-శివ) యుగళ దేవతలను ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్య కాలంలో ఆరాధించడం మహాఫలదాయకమని చెప్పి, దానిని స్వర్గం మరియు మోక్షం ప్రసాదించే సాధనగా పేర్కొంటుంది. వేదోక్త కర్మలు, ఇష్ట-పూర్త కార్యాలు, పంచాయతన పూజ, సత్యవ్రతం, లోభరహిత జీవనం వంటి ధర్మాధారాలను కూడా సూచిస్తుంది. అర్హత మరియు నైతిక నిర్మాణంలో వివేకం, బ్రహ్మచర్యం, ద్వాదశాక్షర మంత్ర ధ్యానం ప్రధానమని చెబుతుంది. మంత్రాలు లేకపోయినా షోడశోపచారాలతో పూజ చేయాలని ఆదేశించి, చివరికి రాత్రి గడిచిన తరువాత అందరూ బయలుదేరుతారు; శ్రవణం, పఠనం, ఉపదేశం వల్ల పుణ్యక్షయం కలగదని ఫలశ్రుతి ప్రకటిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामकथानकम् । महेश्वरस्य चोत्पत्तिर्यथा लिंगत्वमाप सः
గాలవుడు పలికెను—ఇట్లు నీకు శాలగ్రామకథ అంతటిని, అలాగే మహేశ్వరుని ఉద్భవమును మరియు ఆయన లింగరూపమును ఎలా ధరించెనో సమస్తమును చెప్పితిని।
Verse 2
तस्माद्वरं लिंगरूपं शालग्रामगतं हरिम् । येऽर्चयंति नरा भक्त्या न तेषां दुःखयातनाः
కాబట్టి శాలగ్రామంలో లింగసదృశరూపంగా నివసించు హరిని భక్తితో ఆరాధించుట శ్రేష్ఠము; అట్లు ఆరాధించు మనుష్యులకు దుఃఖయాతనలు ఉండవు।
Verse 3
चातुर्मास्ये समायाते विशेषात्पूजयेच्च तौ । अर्चितौ यावभेदेन स्वर्गमोक्षप्रदायकौ
చాతుర్మాస్యము వచ్చినప్పుడు ఆ ఇద్దరినీ విశేషంగా పూజించవలెను; యవదానమంత స్వల్ప భేదముతోనైనా అర్చింపబడినచో వారు స్వర్గమోక్షప్రదాయకులు అవుతారు।
Verse 4
देवौ हरिहरौ भक्त्या विप्रवह्निगवां गतौ । येऽर्चयंति महाशूद्र तेषां मोक्षप्रदोहरिः
హరి-హరులనే ఆ రెండు దేవతలు భక్తితో బ్రాహ్మణుల, పవిత్ర అగ్నియొక్క, గోవుల సేవద్వారా ప్రసన్నమగుదురు. ఓ మహాశూద్రా, ఆరాధించువారికి హరి మోక్షప్రదుడగును।
Verse 5
वेदोक्तं कारयेत्कर्म पूर्तेष्टं वेदतत्परः । पंचायतनपूजा च सत्यवादो ह्यलोलता
వేదనిష్ఠుడైనవాడు వేదోక్త కర్మలను—ఇష్టమును, పూర్తమును—ఆచరించవలెను; అలాగే పంచాయతనపూజ, సత్యవచనం, చంచలతలేని స్థిరత్వమును అనుసరించవలెను।
Verse 6
विवेकादिगुणैर्युक्तः स शूद्रो याति सद्गतिम् । ब्रह्मचर्यं तपो नान्यद्द्वादशाक्षरचिंतनात् १
వివేకాది గుణాలతో యుక్తుడైన శూద్రుడుకూడా సద్గతిని పొందుతాడు. అతనికి బ్రహ్మచర్యం మరియు ద్వాదశాక్షర మంత్రచింతనమే పరమ తపస్సు; దీనికన్నా మించినది లేదు.
Verse 7
मन्त्रैर्विना षोडश सोपचारैः कार्या सुपूजा नरकादिहंतुः । यथा तथा वै गिरिजापतेश्च कार्या महा शूद्र महाघहंत्री
మంత్రాలు లేకున్నా షోడశోపచారాలతో శ్రేష్ఠమైన పూజ చేయాలి; అది నరకాది దుర్గతులను నశింపజేస్తుంది. అలాగే, ఓ మహాశూద్రా, గిరిజాపతి శివుని మహాపూజ చేయాలి; అది మహాపాపనాశిని.
Verse 8
ब्रह्मोवाच । एवं कथयतोरेषा रजनी क्षयमाययौ । सच्छूद्रो गालवश्चैव शिष्यैश्च परिवारितः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా మాట్లాడుతుండగానే ఆ రాత్రి ముగిసింది. ఆ సత్శూద్రుడు మరియు గాలవుడూ తమ శిష్యులతో పరివృతులై ఉన్నారు.
Verse 9
स तेन पूजितो विप्रो ययौ शीघ्रं निजाश्रमम्
అతనిచే పూజింపబడిన ఆ విప్రుడు త్వరగా తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయాడు.
Verse 10
य इमं श्रुणुयान्मर्त्यो वाचयेत्पाठयेच्च वा । श्लोकं वा सर्वमपि च तस्य पुण्यक्षयो न हि
ఏ మానవుడు దీనిని వింటాడో, లేదా తానే పఠిస్తాడో, లేదా పఠింపజేస్తాడో—ఒక శ్లోకం అయినా సరే, మొత్తం అయినా సరే—అతని పుణ్యం ఎప్పటికీ క్షయపడదు.
Verse 260
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये पैजवनोपाख्याने षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండమున, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత శేషశాయీ ఉపాఖ్యానములో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యము మరియు పైజవనోపాఖ్యానములో, రెండువందల అరవయ్యవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।