Adhyaya 251

Verse 1

गालव उवाच । इत्युक्त्वाऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा । तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः

గాలవుడు అన్నాడు—ఇట్లు పలికిన తరువాత ఆకాశజమైన శుభప్రద వాణి నిశ్శబ్దమైంది. ఆ దేవతలూ మహావ్రతధారులై, ఆ మహద్భుతాన్ని చూచి ఆశ్చర్యపడ్డారు.

Verse 2

चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते । अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज

చాతుర్మాస్యం వచ్చినప్పుడు వారు ఆ నాలుగు వృక్షాలను విధివిధానంగా పూజించారు, ఏకత్వభావంతో—ఓ శూద్రపుత్రా.

Verse 3

चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः । प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्

చాతుర్మాస్యం పూర్తైన తరువాత హరి-హరాత్మకుడైన దేవుడు ప్రసన్నుడై, భక్తివల్ల ప్రత్యక్షరూపం ధరించి వారితో ఇలా పలికాడు.

Verse 4

यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः । भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः

హే దేవేశులారా, మహావ్రతపరాయణులైన మీరు ఇప్పుడు వెళ్లండి. మీ మీ అధికారాలు, స్థానాలు మళ్లీ అనుభవించండి; మీ దానవ శత్రువులు నా చేత హతులయ్యారు.

Verse 5

इत्युक्त्वा देवदेवेशावैक्यरूपधरौ यदा । गणानां देवतानां च बुद्धिं निर्भेदतां तदा

ఇట్లు పలికిన తరువాత దేవాధిదేవులైన ఆ ఇద్దరు ఏకత్వరూపాన్ని ధరించినప్పుడు, గణులకూ దేవతలకూ బుద్ధి భేదరహితంగా, అవిభక్తంగా మారింది.

Verse 6

नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ । तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः

అప్పుడు ఆ ఇద్దరు ఈశ్వరులు మార్గదర్శకులుగా, శత్రువులను దమనించే వారుగా అయ్యారు. ఆ దేవతలూ అడ్డంకుల్లేక, ఆ అభేదభావం వల్ల హర్షచిత్తులయ్యారు.

Verse 7

प्रययुः स्वांश्चाधिकारान्विमानगण कोटिभिः । गालव उवाच । तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः

విమానగణాల కోట్యంత సమూహాలతో వారు తమ తమ అధికారస్థానాలకు వెళ్లిపోయారు. గాలవుడు అన్నాడు—‘అక్కడ కూడా ఆ దేవతలు పార్వతీ శాపంతో మోహితులయ్యారు.’

Verse 8

स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम् । प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः

వారు బిల్వపత్రాలతో మహేశ్వరీని స్తుతించి పూజించారు; ప్రసన్నవదనమైన దేవిని కీర్తించి, మళ్లీ మళ్లీ సాష్టాంగ నమస్కారం చేశారు.

Verse 9

सा प्रोवाच ततो देवान्विश्वमाता तु संस्तुता । मम शापो वृथा नैव भविष्यति सुरोत्तमाः

అప్పుడు స్తుతింపబడిన విశ్వమాత దేవులకు పలికింది— “హే సురోత్తములారా, నా శాపము వ్యర్థమగదు.”

Verse 10

तथापि कृतपापानां करवाणि कृपां च वः । स्वर्गे दृषन्मया नैव भविष्यथ सुरोत्तमाः

“అయినప్పటికీ పాపం చేసిన మీపై నేను కరుణ చూపుతాను; కాని హే సురోత్తములారా, స్వర్గంలో మీరు నాకు దర్శనమివ్వరు.”

Verse 11

मर्त्यलोकं च संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः । सर्वे देवाश्च वरदा लोकानां प्रभविष्यथ

“మర్త్యలోకానికి వచ్చి, ప్రతిమలలో సర్వత్ర నివసించి, మీరు అందరు దేవతలు లోకానికి వరదాతలవుతారు.”

Verse 12

पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः । तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः

“పాణిగ్రహణ సంస్కారంతో కలిసిన యువకులు యువతులు— వారివారికి సంతానం తప్పక కలుగుతుంది; సందేహం లేదు.”

Verse 13

इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा । विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्

ఇట్లు చెప్పి, దేవతలకు వరప్రదాయిని అయిన భగవతి అత్యంత కోపంతో విష్ణువును మరియు మహేశ్వరుని ఉద్దేశించి పలికింది.

Verse 14

देवास्तस्या भयान्नष्टा मर्त्येषु प्रतिमां गताः । भक्तानां मानसं भावं पूरयन्तः सुसंस्थिताः

ఆమె భయంతో దేవతలు అంతర్ధానమై మానవలోకంలో ప్రతిమలలో ప్రవేశించారు. అక్కడ సుస్థిరంగా నిలిచి భక్తుల హృదయాభిలాషలను నెరవేర్చుతారు।

Verse 15

यस्माद्विष्णो महेशानस्त्वयाऽपि न निषेधितः । तस्मात्त्वमपि पाषाणो भविष्यसि न संशयः

నీవు విష్ణువును—మహేశానునికూడా—ఆపలేదు గనుక, నీవు కూడా పాషాణమవుతావు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 16

हरोऽप्यश्ममयं रूपं प्राप्य लोकविगर्हितम् । लिंगाकारं विप्रशापान्महद्दुःखमवाप्स्यति

బ్రాహ్మణ శాపంతో హరుడు (శివుడు) కూడా లోకనిందితమైన రాతిస్వరూపాన్ని పొందీ, లింగాకారాన్ని ధరించి మహాదుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन् । उवाच प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम्

ఆ మాటలు విని భగవాన్ విష్ణువు పార్వతీదేవిని ప్రసన్నం చేయాలని, నమస్కరించి హరభార్య మహేశ్వరిని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 18

श्रीविष्णुरुवाच । महाव्रते महादेवि महादेवप्रिया सदा । त्वं हि सत्त्वरजःस्था च तामसी शक्तिरुत्तमा

శ్రీవిష్ణువు పలికెను—ఓ మహావ్రతధారిణి మహాదేవీ, సదా మహాదేవునికి ప్రియమైనదానా! నీవు సత్త్వ-రజోగుణాలలో స్థితమై, తమోగుణానికి కూడా పరమోత్తమ శక్తివి।

Verse 19

मात्रात्रयसमोपेता गुणत्रयविभाविनी । मायादीनां जनित्री त्वं विश्वव्यापकरूपिणी

త్రిమాత్రలతో యుక్తమై, త్రిగుణాలను ప్రకాశింపజేసే నీవే మాయాది సమస్తానికి జనని; నీ రూపము సర్వ విశ్వమంతా వ్యాపించి ఉంది.

Verse 20

वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी । अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी

మూడు వేదములు నిన్ను స్తుతించుచున్నవి; సాధ్యరూపమును ధరించి నీవు స్నేహరాగముతో ప్రకాశించుచున్నావు. నిరాకారిణి అయినా సర్వరూపిణి నీవే, సంతానపరంపరను ప్రసాదించుచున్నావు.

Verse 21

फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती । ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि

నీవే ఫలవేళా; నీవే మహాకాళీ, మహాలక్ష్మీ, సరస్వతీ. హే సురేశ్వరీ, ఓంకారమూ వషట్కారమూ నీవే.

Verse 22

भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते । रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे

హే భూతధాత్రీ, నీకు నమస్కారము; శివారూపిణీ, నీకును నమో నమః. రాగిణీగాను విరాగిణీగాను నీకు నమస్కారము; హే వికరాళీ, హే శుభే, నీకు ప్రణామము.

Verse 23

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः

ఇలా స్తుతింపబడిన ఆమె, ప్రసన్న నేత్రాలతో, అంతరాత్మలో శాంతి పొందినదై, పరమ ఉదారమైన వాక్యములను పలికెను—అవి కృత్రిమ కోపసూచనతో కూడినవై కనిపించెను.

Verse 24

मच्छापो नाऽन्यथा भावी जनार्दन तवाप्ययम् । तत्राऽपि संस्थितस्त्वं हि योगीश्वरविमुक्तिदः

హే జనార్దనా! నా శాపము ఇతరథా కాదును; ఇది నీకూ వర్తిస్తుంది. అయినా అక్కడే ఆ స్థితిలో నిలిచి నీవు యోగీశ్వరులకు విముక్తిని ప్రసాదిస్తావు.

Verse 25

कामप्रदश्च भक्तानां चातुर्मास्ये विशेषतः । निम्नगा गंडकीनाम ब्रह्मणो दयिता सुता

ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్య కాలంలో ఆమె భక్తులకు ఇష్టవరాలను ప్రసాదిస్తుంది. గండకీ అనే ఆ నది బ్రహ్మదేవుని ప్రియ కుమార్తె.

Verse 26

पाषाणसारसंभूता पुण्यदात्री महाजला । तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति

ఆమె పాషాణసారమునుండి జన్మించిన పుణ్యదాత్రి మహానది. ఆమె అత్యంత నిర్మల జలములో నీ నివాసము కలుగును.

Verse 27

चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः । मुखे जांबूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः

పురాణజ్ఞులు ఇతనిని ఇరవై నాలుగు భేదములుగా పరిశీలించారు. శాలగ్రామమున ముఖభాగమున ‘జాంబూనద’ (సువర్ణలక్షణం) ఉన్నదని ప్రసిద్ధి.

Verse 28

वर्त्तुलस्तेजसः पिंडः श्रिया युक्तो भविष्यसि । सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः

నీవు తేజోమయమైన వృత్తాకార పిండరూపముగా, శ్రీయుతో యుక్తుడవు అవుతావు. సమస్త సామర్థ్యములతో కూడి యోగులకు కూడా మోక్షమును ప్రసాదిస్తావు.

Verse 29

ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सुचिन्तितां सिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि

శిలలో స్థితమైన విష్ణురూపమైన నిన్ను ఎవరు పూజిస్తారో, వారి శుభసంకల్పాల సిద్ధిని నీవే ప్రసాదిస్తావు; భక్తులకు విజయాన్ని నీవే అనుగ్రహిస్తావు.

Verse 30

शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्ति तत्पराः । पूजयिष्यंति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः

భక్తిలో నిమగ్నులై తులసితో కూడ శిలలో ప్రकटమైన దేవేశ్వరుని ఎవరు పూజిస్తారో, వారికి మోక్షం దూరంలో ఉండదు.

Verse 31

शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् । सुचक्रांकितसर्वांगं न स गच्छेद्यमालयम्

శిలలో స్థాపితమై ప్రతిమారూపంగా ప్రకాశించే, సర్వాంగమున శుభచక్రచిహ్నాలు కలిగిన నిన్ను—విష్ణువును—ఎవడు దర్శిస్తాడో, అతడు యమలోకానికి వెళ్లడు.

Verse 32

गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् । यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपा गतः

గాలవుడు అన్నాడు—ఇలా శాలగ్రామానికి సంబంధించిన సమస్త కారణమును నీకు చెప్పితిని; ఆ భగవాన్ విష్ణువు ఏ విధంగా పాషాణత్వాన్ని పొందెనో కూడా వివరించితిని.

Verse 33

गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः । पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च

గోవిందుడు కూడా మహాశాపాన్ని పొందిన తరువాత తన స్వధామానికి వెళ్లెను. పార్వతీ క్రోధంతో మహేశానునకు నమస్కరించి (అక్కడి నుండి) వెళ్లెను.

Verse 34

एवं स एव भगवान्भवभूत भव्यभूतादिकृत्सकलसंस्थितिनाशनांकः । सोऽपि श्रिया सह भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सार्द्धं चतुर्षु च द्रुमेषु निवासमाप

ఇట్లుగా ఆ భగవానుడు—భూత‑భవ్య‑భవిష్యత్తుల కర్త, సమస్త సంస్తితి‑నాశ చిహ్నధారి—అక్కడ నివాసమొందెను; అలాగే భవుడు (శివుడు) కూడా శ్రీతో కూడి, గిరీశకన్య (పార్వతి)తో కలిసి నాలుగు వృక్షముల మధ్య నివసించెను।

Verse 251

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैज वनोपाख्याने विष्णुशापोनामैकपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి‑సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ‑నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యంలో, పైజ వనోపాఖ్యానంలో ‘విష్ణుశాపం’ అనే రెండువందల యాభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।