Adhyaya 231

Verse 1

सूत उवाच । वृकोऽपि तत्समासाद्य राज्यं त्रैलोक्यसंभवम् । यदृच्छया जगत्सर्वं समाज्ञापयत्तदा

సూతుడు పలికెను—వృకుడు కూడా ఆ త్రిలోకవ్యాపి రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత, అప్పుడే స్వేచ్ఛగా సమస్త జగత్తును ఆజ్ఞాపించసాగెను।

Verse 2

सोंऽधकस्य बले वीर्ये धैर्ये कोपे च दानवः । सहस्रगुणितश्चासीद्रौद्रः परमदारुणः

ఆ దానవుడు బలము, పరాక్రమము, ధైర్యము, కోపము విషయములలో అంధకునికంటే సహస్రగుణముగా పెరిగి, అత్యంత రౌద్రుడై పరమ భయంకరుడయ్యెను।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे कश्चिन्न मर्त्यो यजति क्षितौ । न होमं नैव जाप्यं च दैत्याञ्ज्ञात्वा सुरास्पदे

ఆ సమయంలో భూమిపై ఏ మానవుడూ యజ్ఞం చేయలేదు; హోమమూ లేదు, జపమూ లేదు—దైత్యులు దేవస్థానాన్ని ఆక్రమించారని తెలిసి।

Verse 4

अथ यः कुरुते धर्मं होमं वा जपमेव वा । सुगुप्तस्थानमासाद्य करोत्यमरतुष्टये

అప్పుడు ఎవడైనా ధర్మకార్యము చేయునా, హోమమో జపమో చేయునా, అతడు బాగా రహస్యమైన స్థలమునకు వెళ్లి అమరులను తృప్తిపరచుటకే అది చేసెను।

Verse 5

अथ स्वर्गस्थिता दैत्या यज्ञभागविवर्जिताः । तथा मर्त्योद्भवैर्भागैः संदेहं परमं गताः

అప్పుడు స్వర్గంలో ఉన్న దైత్యులు యజ్ఞభాగం నుండి వంచితులై, మర్త్యలోకంలో మనుష్యుల నుండి పుట్టిన భాగాలు పంచబడుతుండగానే పరమ సందేహంలో పడ్డారు।

Verse 6

ततः कोपपरीतात्मा प्रेषयामास दानवः । मर्त्यलोके चरान्गुप्तान्निपुणांश्चाब्रवीत्ततः

అప్పుడు కోపంతో కమ్ముకున్న మనస్సు గల ఆ దానవుడు మర్త్యలోకంలో మనుష్యుల మధ్య దాగి ఉండే నిపుణ గూఢచారులను పంపి వారికి ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 7

यः कश्चिद्देवतानां च प्रगृह्णाति करोति च । तदर्थं यजनं होमं दानं वा पृथिवीतले । स च वध्यश्च युष्माभिर्मम वाक्यादसंशयम्

‘మర్త్యలోకంలో ఎవడైనా దేవతలను ఆదరిస్తూ లేదా వారి కోసం కార్యం చేస్తూ, భూమిపై యజ్ఞం, హోమం లేదా దానం చేస్తే—నా వాక్యానుసారం సందేహం లేకుండా వాడు మీ చేత వధింపబడవలెను.’

Verse 8

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा दानवा बलवत्तराः । गत्वा च मेदिनीपृष्ठं गुप्ताः सर्पंति सर्वतः

ఆ మాటలు విని ఆ బలవంతులైన దానవులు భూమి మీదికి వెళ్లి, దాగి ఉండి, అన్ని దిక్కులా చొరబడుతూ సంచరించారు।

Verse 9

यं कञ्चिद्वीक्षयंतिस्म जपहोमपरायणम । स्वाध्यायं वा प्रकुर्वाणं तं निघ्नंति शितासिभिः

వారు ఎవడినైనా జపం-హోమంలో నిమగ్నుడిగా లేదా స్వాధ్యాయం చేస్తున్నవాడిగా చూసిన వెంటనే, అతనిని పదునైన ఖడ్గాలతో సంహరించేవారు।

Verse 10

एतस्मिन्नेव काले तु सांकृतिर्मुनिसत्तमः । गुप्तश्चक्रे ततस्तस्यां गर्तायां छन्नवर्ष्मकः । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं वृकेण च द्विजाः पुरा

అదే సమయంలో మునిశ్రేష్ఠుడు సాంకృతి తన దేహాన్ని దాచుకొని అక్కడి గర్తలో గుప్తంగా నిలిచెను—పూర్వకాలంలో బ్రాహ్మణుడు వృకుడు తపస్సు చేసిన అదే స్థలమందు।

Verse 11

अथ ते तं तदा दृष्ट्वा तद्गुहायां व्यवस्थितम् । भर्त्समानास्तपस्तच्च प्रोचुश्च परुषाक्षरैः

తర్వాత అతడు ఆ గుహలో స్థిరంగా ఉన్నట్లు చూసి, వారు అతనినీ అతని తపస్సునీ దూషిస్తూ కఠిన వాక్యాలతో పలికిరి।

Verse 12

दृष्ट्वा तस्याग्रतः संस्थां गन्धपुष्पैश्च पूजिताम् । वासुदेवात्मिकां मूर्तिं चतुर्हस्तां द्विजोत्तमाः

ఓ ద్విజోత్తములారా! అతని ముందర సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలతో పూజింపబడిన వాసుదేవస్వరూపమైన చతుర్భుజ మూర్తిని వారు చూచిరి।

Verse 13

ततस्ते शस्त्रमुद्यम्य निर्जघ्नुस्तं क्रुधान्विताः । न शेकुस्ते यदा हंतुं संवृतं विष्णुतेजसा । कुण्ठतां सर्वशस्त्राणि गतानि विमलान्यपि

అప్పుడు వారు కోపంతో శస్త్రాలు ఎత్తి అతనిపై దాడి చేసిరి; కాని విష్ణు తేజస్సుతో ఆవృతుడై ఉండుటచేత అతనిని హతమార్చలేకపోయిరి. వారి సమస్త శస్త్రాలు—నిర్మలమైనవైనా, పదునైనవైనా—మందమయ్యెను।

Verse 14

अथ वैलक्ष्यमापन्ना निर्विण्णाः सर्व एव ते । तां वार्तां दानवेन्द्राय वृकायोचुश्च ते तदा

అప్పుడు వారు అందరూ సిగ్గుపడి నిరుత్సాహమై, ఆ వార్తను దానవేంద్రుడు వృకునికి తెలియజేసిరి।

Verse 15

कश्चिद्विप्रः समाधाय वैष्णवीं प्रतिमां पुरः । तपस्तेपे महाभाग क्षेत्रे वै हाटकेश्वरे

ఒక బ్రాహ్మణుడు విధివిధానంగా తన ముందర వైష్ణవీ ప్రతిమను స్థాపించి, ఓ మహాభాగ, హాటకేశ్వర పుణ్యక్షేత్రంలో తపస్సు చేశాడు।

Verse 16

यत्र त्वया तपस्तप्तं भीत्या सर्वदिवौकसाम् । अपि चौर्येण चास्माकं तपस्तपति तादृशम्

నీవు చేసిన తపస్సు వల్ల సమస్త దేవతలు భయపడిన ఆ స్థలంలోనే, నీ దొంగతనకృత్యం కారణంగా మా మీద కూడా అలాంటి తపస్సు దహిస్తోంది।

Verse 17

येन सर्वाणि शस्त्राणि कुण्ठतां प्रगतानि च । तस्य गात्रे प्रहारैश्च तस्मात्कुरु यथोचितम्

అతని వల్ల అన్ని ఆయుధాలు మొద్దుబారిపోయాయి; కాబట్టి తగినట్లు చేయండి—అతని శరీరంపై దెబ్బలు కొట్టండి।

Verse 18

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृकः कोपसमन्वितः । जगाम सत्वं तत्र यत्रासौ सांकृतिः स्थितः

వారి మాటలు విని కోపంతో నిండిన వృకుడు వెంటనే అక్కడికి వెళ్లాడు; అక్కడ ముని సాంకృతి నివసిస్తూ ఉన్నాడు।

Verse 19

स गत्वा वैष्णवीं मूर्तिं तामुत्क्षिप्य सुदूरतः । श्वभ्राद्बहिः प्रचिक्षेप भर्त्समानः पुनः पुनः

అతడు వైష్ణవీ ప్రతిమ వద్దకు వెళ్లి దానిని ఎత్తి చాలా దూరంగా విసిరేశాడు; గుంత నుంచి బయటకు మళ్లీ మళ్లీ పడేసుతూ, పదే పదే దూషణలు చేశాడు।

Verse 20

जघान पादघातेन दक्षिणेनेतरेण तम् । अब्रवीन्मम वध्यस्त्वं यन्मच्छत्रुं जनार्दनम्

అతడు కుడి మరియు ఎడమ కాళ్లతో తన్నుతూ, 'నా శత్రువైన జనార్దనుని పూజిస్తున్నావు కాబట్టి, నువ్వు నా చేతిలో చావాల్సిందే' అని అన్నాడు.

Verse 21

संपूजयसि चौर्येण तेन प्राणान्हराम्यहम् । एवमुक्त्वाथ खड्गेन तं जघान स दैत्यपः

'నువ్వు దొంగచాటుగా పూజ చేస్తున్నావు, కనుక నీ ప్రాణాలు తీస్తాను.' అని పలికి ఆ రాక్షసరాజు కత్తితో అతనిపై దాడి చేశాడు.

Verse 22

ततस्तस्य स खड्गस्तु तीक्ष्णोऽपि द्विजसत्तमाः । तस्य काये प्रहीणस्तु शतधा समपद्यत

ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా! ఆ కత్తి పదునైనదే అయినప్పటికీ, అతని శరీరాన్ని తాకగానే వంద ముక్కలైపోయింది.

Verse 23

ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप स सांकृतिः

ఆ తరువాత, కోపంతో నిండిన ఆ సాంకృతి అతనికి శాపమిచ్చాడు.

Verse 24

यस्मात्पाप त्वयाहं च पादघातैः प्रताडितः । तस्मात्ते पततां पादौ सद्य एव धरातले

'ఓ పాపీ! నువ్వు నన్ను కాళ్లతో తన్నావు కాబట్టి, నీ కాళ్ళు తక్షణమే నేలమీద రాలిపోవుగాక!'

Verse 25

सूत उवाच । उक्तमात्रे ततस्तेन पादौ तस्य द्विजोत्तमाः । पतितौ मेदिनीपृष्ठे पंचशीर्षाविवोरगौ

సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా! అతడు మాట పలికిన వెంటనే అతని రెండు పాదాలు భూమిపైన పడిపోయెను; పంచశిరస్సుల రెండు నాగములవలె.

Verse 26

एतस्मिन्नेव काले तु आक्रन्दः सुमहानभूत् । वृकस्य सैनिकानां च नारीणां च विशेषतः

అదే సమయంలో మహా ఆర్తనాదము ఉద్భవించెను—ప్రత్యేకించి వృకుని సైనికులలోను, స్త్రీలలోను మరింతగా.

Verse 27

अथ देवाः परिज्ञाय तं तदा पंगुतां गतम् । आगत्य मेरुपृष्ठं च निजघ्नुस्तत्परिग्रहम्

అప్పుడు దేవతలు అతడు ఆ వేళ పంగువైనాడని గ్రహించి, మేరుపర్వతపు పృష్ఠభాగమునకు వచ్చి అతని శిబిరమును మరియు పరివారమును సంహరించిరి.

Verse 28

हतशेषाश्च दैत्यास्ते पातालांतःसमा गताः । वृकोऽपि पंगुतां प्राप्तस्तस्थौ तपसि सुस्थिरम्

సంహారానంతరం మిగిలిన దైత్యులు పాతాళాంతర్భాగమునకు సమూహముగా వెళ్లిరి. వృకుడును పంగువై, తపస్సులో అచలంగా స్థిరముగా నిలిచెను.

Verse 29

सर्वैरंतःपुरैः सार्धं दुःखशोकसमन्वितः । इन्द्रोऽपि प्राप्तवान्राज्यं तदा निहत कंटकम्

సర్వ అంతఃపురములతో కూడి దుఃఖశోకములతో నిండినప్పటికీ, ఇంద్రుడు ఆ వేళ తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందెను—ఆ కంటకసమ ఉపద్రవము నశించినందున.

Verse 30

धर्मक्रियाः प्रवृत्ताश्च ततो भूयो रसातले

ఆ తరువాత మరల ధర్మక్రియలు, నియమాచరణలు ప్రారంభమయ్యాయి—రసాతలంలోనూ అవి ప్రవహించాయి।

Verse 31

अथ दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टः पितामहः । उवाच तत्र चागत्य गर्त्तामध्ये द्विजोत्तमाः

తర్వాత దీర్ఘకాలానంతరం పితామహుడు (బ్రహ్మ) అతనిపై ప్రసన్నుడై అక్కడికి వచ్చి గోతిమధ్యంలో పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా।

Verse 32

वृक तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अहं दास्यामि ते नूनं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

‘వృకా, వత్సా, నేను నీపై ప్రసన్నుడను. ఓ సువ్రతా, వరం కోరుకో; అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా నేను నిశ్చయంగా ఇస్తాను.’

Verse 33

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । पाददानं तदा देव मम ब्रह्मन्समाचर । पंगुता याति शीघ्रं मे येनेयं ते प्रसादतः

వృకుడు అన్నాడు—‘హే దేవా, మీరు నాపై ప్రసన్నులై నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, హే ప్రభో, హే బ్రహ్మన్, నాకు పాదదానం చేయండి; మీ ప్రసాదంతో నా కుంటితనం త్వరగా తొలగిపోవాలి.’

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तं समानीय सांकृतिं तत्र पद्मजः । प्रोवाच सांत्वपूर्वं च वृकस्यास्य द्विजोत्तम

అది విని పద్మజుడు (బ్రహ్మ) అక్కడికి సాంకృతిని పిలిపించి తీసుకొచ్చి, ఓ ద్విజోత్తమా, ఈ వృకునితో సాంత్వనపూర్వకంగా పలికెను.

Verse 35

मद्वाक्यात्पंगुता याति येनास्य त्वं तथा कुरु

నా ఆజ్ఞవలన ఇతని కుంటితనం తొలగిపోతుంది; కనుక నీవు అతనికి అలాగే చేయుము।

Verse 36

सांकृतिरुवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि पितामह । ज्ञायते देवदेवेश तत्कथं तत्करोम्यहम्

సాంకృతి అన్నాడు—ఓ పితామహా, నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ అసత్యం పలకలేదు; నిర్లక్ష్య క్షణాల్లోనూ కాదు. దేవదేవేశుడు సర్వజ్ఞుడై ఉండగా నేను అది (అబద్ధం) ఎలా చేయగలను?

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मम भक्तिपरो नित्यं वृकोऽयं दैत्यसत्तमः । पौत्रस्त्वं दयितो नित्यं तेन त्वां प्रार्थयाम्यहम्

బ్రహ్మ అన్నాడు—ఈ వృకుడు దానవులలో శ్రేష్ఠుడు, నిత్యం నా భక్తిపరుడు. నీవు నా పౌత్రుడవు, ఎల్లప్పుడూ నాకు ప్రియుడవు; అందుకే నేను నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను।

Verse 38

तव वाक्यं च नो मिथ्या कर्तुं शक्नोमि सन्मुने

హే సన్మునీ, నీ వాక్యాన్ని మిథ్య చేయుటకు నేను శక్తుడను కాను।

Verse 39

सांकृतिरुवाच । एष दैत्यः सुदुष्टात्मा देवानामहिते स्थितः । विशेषाद्वासुदेवस्य पुरोर्मम महात्मनः

సాంకృతి అన్నాడు—ఈ దైత్యుడు అత్యంత దుష్టస్వభావుడు, దేవతల హితానికి విరోధంగా నిలిచినవాడు; ముఖ్యంగా నా మహాత్మ అగ్రజుడు వాసుదేవునికి శత్రువుగా।

Verse 40

पंगुतामर्हति प्रायः पापात्मा द्विजदूषकः । बलेन महता युक्तो जरामरणवर्जितः

ఆ పాపాత్ముడు, ద్విజదూషకుడు, నిజముగా లంగడితనానికే అర్హుడు. అయినా అతడు మహాబలసంపన్నుడై జరామరణరహితుడుగా ఉన్నాడు.

Verse 41

पुरा कृतस्त्वया देव स चेत्पादाववाप्स्यति । हनिष्यति जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

హే దేవా! ఈ వరం పూర్వమే మీచేత ప్రసాదించబడింది. అతడు పాదాలను పొందితే, దేవాసురమానవులతో కూడిన సమస్త జగత్తును సంహరిస్తాడు.

Verse 42

तस्मात्तिष्ठतु तद्रूपो न कल्पं कर्तुमर्हसि । त्वयापि चिन्ता कर्तव्या त्रैलोक्यस्य यतः प्रभो

కాబట్టి అతడు అదే రూపంలోనే ఉండనివ్వండి; దానిని మార్చుట మీకు యోగ్యం కాదు. ప్రభో! త్రిలోక హితాన్ని మీరు కూడా ఆలోచించవలెను, ఎందుకంటే మీరు వాటి స్వామి.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्काले तु सञ्जाते यानं कर्तुं न युज्यते । विजिगीषोर्विशेषेण मुक्त्वा शीतातपागमम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—వర్షాకాలం వచ్చినప్పుడు ప్రయాణం చేయుట యోగ్యం కాదు; ప్రత్యేకంగా విజయం కోరువానికి, చలి లేదా ఎండను తప్పించుకొనుటకు అవసరమైన గమనాన్ని తప్ప.

Verse 44

तस्माच्च चतुरो मासान्वार्षिकान्पादसंयुतः । अगम्यः सर्वलोकानां कुर्यात्कर्माणि धैर्यतः

కాబట్టి వర్షాకాల నాలుగు నెలలు, పాదాలు ఉన్నప్పటికీ నియమితంగా (చలన పరిమితితో) ఉండి, సమస్త జనులకు అగమ్యుడై, ధైర్యంతో తన కార్యాలను నిర్వహించాలి.

Verse 45

तद्भूयात्पादसंयुक्तः स वृको दान वोत्तमः । येन क्षेमं च देवानां द्विजानां जायते द्विज

అప్పుడు ఆ వృకుడు పాదసంపన్నుడగుగాక, హే దానశ్రేష్ఠా; దానివలన దేవులకును ద్విజులకును క్షేమమూ రక్షణమూ కలుగుగాక, హే ద్విజా।

Verse 46

एवं कृते न मिथ्या ते वाक्यं विप्र भविष्यति । फलं च तपसस्तस्य न वृथा संभविष्यति

ఇలా చేసినయెడల, హే విప్రా, నీ వాక్యం మిథ్య కాకపోవును; అతని తపస్సు ఫలమును కూడ వ్యర్థముగా కాకుండును।

Verse 47

सूत उवाच । बाढमित्येव तेनोक्ते सांकृतेन महात्मना । उत्थितौ सहसा पादौ तस्य गात्रात्पुनर्नवौ

సూతుడు పలికెను—మహాత్ముడైన సాంకృతుడు ‘బాఢమ్’ (తథాస్తు) అని పలికిన వెంటనే, అతని శరీరమున సహసా మరల రెండు కొత్త పాదములు ఉద్భవించెను।

Verse 48

पुनश्च दानवो रौद्रः पशुत्वं समपद्यत । तस्यामेव तु गर्तायां संतिष्ठति द्विजोत्तमाः

మరల ఆ రౌద్ర దానవుడు పశుత్వమును పొందెను; మరియు ఆ గర్తలోనే నిలిచి యుండెను, హే ద్విజోత్తములారా।

Verse 49

मासानष्टौ स दुःखेन सकलत्रः सबांधवः । स्मरमाणो महद्वैरं दैवैः सार्धं दिवानिशम्

అతడు భార్యతోను బంధువులతోను కూడి ఎనిమిది నెలలు దుఃఖముతో గడిపెను; దేవులతో తన మహావైరమును దివానిశలు స్మరించుచుండెను।

Verse 51

विध्वंसयति सर्वाणि धर्मस्थानानि यानि च

అతడు ఎక్కడెక్కడ ధర్మస్థానాలు ఉన్నాయో, అవన్నీ పూర్తిగా విధ్వంసం చేస్తాడు.

Verse 52

विध्वंसयति देवानां स्त्रियो मासचतुष्टयम् । उद्यानानि च सर्वाणि सपुराणि गृहाणि च

అతడు నాలుగు నెలలు దేవతల స్త్రీలను పీడిస్తాడు; అలాగే అన్ని ఉద్యానాలను, పురాతన నగర-ప్రాంతాలతో కూడిన గృహాలను కూడా విధ్వంసం చేస్తాడు.

Verse 53

ततो देवाः समभ्येत्य देवदेवं जनार्दनम् । क्षीराब्धौ संस्थितं नित्यं शेषपर्यंकशायिनम्

అప్పుడు దేవతలు దేవదేవుడైన జనార్దనుని సమీపించారు—ఆయన క్షీరసాగరంలో నిత్యం నివసిస్తూ, శేషపర్యంకంపై శయనించువాడు.

Verse 54

चतुरो वार्षिकान्मासांस्तत्र स्थित्वा तदंतिके । मासानष्टौ पुनर्जग्मुस्त्रिदिवं प्रति निर्भयाः

వారు అక్కడ ఆయన సమీపంలో నాలుగు నెలలు ఉండి; తరువాత భయములేక మళ్లీ ఎనిమిది నెలలు త్రిదివం (స్వర్గం) వైపు వెళ్లారు.

Verse 55

तस्मिन्पंगुत्वमापन्ने दैत्ये परमदारुणे । कस्यचित्त्वथ कालस्य देवराजो बृहस्पतिम् । प्रोवाच दुःखसंतप्त आषाढांते सुरो त्तमः

ఆ అత్యంత భయంకరమైన దైత్యుడు లంగడిగా మారిన తరువాత, కొంతకాలానికి, దుఃఖంతో తపించిన దేవశ్రేష్ఠుడైన దేవరాజు ఆషాఢాంతంలో బృహస్పతితో పలికాడు.

Verse 56

गुरो स मासः संप्राप्तः प्रावृट्कालो भयावहः । आगमिष्यति यत्रासौ लब्धपादो वृकासुरः

ఓ గురుదేవా, ఆ నెల వచ్చెను—భయంకరమైన వర్షాకాలము. ఆ సమయంలో పాదబలము తిరిగి పొందిన వృకాసురుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడికే వచ్చును.

Verse 57

गन्तव्यं च ततोऽस्माभिः क्षीरोदे केशवालये । मैवं दीनैस्तथा भाव्यं पराश्रयनिवासिभिः

ఆ తరువాత మనము క్షీరోదమున కేశవుని ఆలయమునకు వెళ్లవలెను. పరాశ్రయమున నివసించువారు ఇట్లా దీనభావమున పడకూడదు.

Verse 58

स्वगृहाणि परित्यज्य शयनान्यासनानि च । वाहनानि विचित्राणि यच्चान्य द्दयितं गृहे

తమ తమ గృహములను విడిచి, శయనములనూ ఆసనములనూ; విచిత్రమైన శోభాయమాన వాహనములను, ఇంటిలో ప్రియమైన ఇతర సమస్తమును కూడా వదలి…

Verse 59

तस्मात्कथय चास्माकमुपायं कञ्चिदेव हि । व्रतं वा नियमं वाथ होमं वा मुनिसत्तम

కాబట్టి, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, మాకు ఏదైనా ఉపాయమును చెప్పుము—వ్రతమో, నియమమో, లేక హోమమో అయినా సరే.

Verse 60

अशून्यं शयनं येन स्वकलत्रेण जायते । तथा न गृहसंत्यागः स्वकीयस्य प्रजायते

ఏ ఆచరణవలన తన ధర్మపత్నితో శయనం శూన్యముగా కాకుండునో, అలాగే తన స్వగృహత్యాగము కలుగకుండునో—అటువంటి విధానమును చెప్పుము.

Verse 61

निर्विण्णोऽहं निजस्थानभ्रंशाद्द्विजवरोत्तम । वर्षेवर्षे च सम्प्राप्ते स्थानकस्य च्युतिर्भवेत्

హే ద్విజోత్తమా! నా స్వస్థానము నుండి పడగొట్టబడినందున నేను విరక్తుడనయ్యాను. ప్రతి సంవత్సరం వచ్చినప్పుడల్లా నా స్థానం నుండి మరింత చ్యుతి కలుగుతున్నట్లు అనిపిస్తోంది.

Verse 62

पुनर्भूमौ शयिष्यामि यावन्मासचतुष्टयम् । निष्कलत्रो भयोद्विग्नो ब्रह्मचर्यपरायणः

నేను మళ్లీ నాలుగు నెలలు భూమిపై శయనిస్తాను—భార్యలేక, భయంతో కలతచెంది, బ్రహ్మచర్యానుష్ఠానంలో నిబద్ధుడై.

Verse 63

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयार्तस्य बृहस्पतिः । प्रोवाच सुचिरं ध्यात्वा ततो देवं शतक्रतुम्

భయంతో బాధపడుతున్న అతని మాటలు విని బృహస్పతి చాలాసేపు ధ్యానించి ఆలోచించాడు; అనంతరం దేవుడు శతక్రతు (ఇంద్రుడు)తో పలికాడు.

Verse 64

अशून्यशयनंनाम व्रतमस्ति महत्तपः । विष्णोराराधनार्थाय तत्कुरुष्व समा हितः

‘అశూన్యశయన’ అనే వ్రతం ఉంది; అది మహత్తపస్సు. విష్ణువును ఆరాధించుటకై మనస్సు సమాధానపరచి దానిని ఆచరించు.

Verse 65

देवो यत्रास्ति विष्णुः स क्षीराब्धौ मधुसूदनः । जलशायी जगद्योनिः स दास्यति हितं च ते

ఆ దేవుడు విష్ణువు ఎక్కడ ఉన్నాడో—క్షీరసాగరంలో మధుసూదనుడు—జలశయనుడు, జగద్యోని; ఆయనే నీకు హితకరమైన వరాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 66

यथा न शून्यं शयनं गृह भंगः प्रजायते । सर्वशत्रुविनाशश्च तत्प्रसादेन वासव

శయనం శూన్యముగా కాకుండునట్లు, గృహభంగము కలుగకుండునట్లు; ఆయన ప్రసాదముచేత, ఓ వాసవా, సమస్త శత్రువుల వినాశమును కూడ పొందుదువు।

Verse 67

सूत उवाच । तस्मिन्व्रते ततश्चीर्णे ह्यशून्यशयनात्मके । तुतोष भगवान्विष्णुस्ततः प्रोवाच देवपम्

సూతుడు పలికెను—‘అశూన్యశయన’మనే ఆ వ్రతము విధివిధానముగా ఆచరింపబడినప్పుడు భగవాన్ విష్ణువు సంతోషించెను; అనంతరం దేవపతితో పలికెను।

Verse 68

शक्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं वरय सुव्रत । व्रतेनानेन चीर्णेन चातुर्मास्योद्भवेन च । तस्मात्प्रार्थय देवेन्द्र नित्यं यन्मनसि स्थितम्

ఓ శక్రా, నీకు మంగళము—నేను సంతోషించితిని. ఓ సువ్రతా, వరము కోరుకొనుము. చాతుర్మాస్యకాలమున జనించిన ఈ వ్రతమును నీవు ఆచరించితివి; కనుక, ఓ దేవేంద్రా, నిత్యము నీ మనసులో నిలిచినదానినే ప్రార్థించుము।

Verse 69

इन्द्र उवाच । कृष्ण जानासि त्वं चापि यश्च मेऽत्र पराभवः । क्रियते दानवेन्द्रेण वृकेण सुदुरात्मना

ఇంద్రుడు పలికెను—ఓ కృష్ణా, ఇక్కడ నాకు కలుగు పరాభవమును నీవు కూడ తెలుసు; అది దానవేంద్రుడైన దురాత్మ వృకునిచేత జరుగుచున్నది।

Verse 70

ममाष्टमासिकं राज्यं त्रैलोक्येऽपि व्यवस्थितम् । शेषांश्च चतुरो मासान्वर्षेवर्षे समेति सः

త్రిలోకములలో స్థాపితమైన నా రాజ్యము కూడ కేవలం ఎనిమిది నెలల వరకే నిలుచును; మిగిలిన నాలుగు నెలల కొరకు అతడు ప్రతి సంవత్సరము మళ్లీ వచ్చుచున్నాడు।

Verse 71

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ दयां कृत्वा ममोपरि । तथा कुरु यथा राज्यं मम स्यात्सार्वकालिकम्

హే దేవశ్రేష్ఠా! ఇది తెలిసికొని నాపై కరుణ చూపి, నా రాజ్యం సర్వకాలమూ స్థిరంగా ఉండునట్లు చేయుము।

Verse 72

विष्णुरुवाच । अजरश्चामरश्चापि स कृतः पद्मयोनिना । तत्कथं जीवमानेन तेन राज्यं भवेत्तव

విష్ణువు పలికెను—పద్మయోని బ్రహ్మ అతనిని అజరుడుగా అమరుడుగా చేసెను; అతడు జీవించి ఉండగా నీకు రాజ్యం ఎలా కలుగును?

Verse 73

परं तथापि देवेन्द्र करिष्यामि हितं तव

అయినను, హే దేవేంద్రా, నీ హితమునకై నేను చేయవలసినదాన్ని చేయుదును।

Verse 74

क्षीरार्णवं परित्यज्य हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे गत्वा समं लक्ष्म्या तस्योपरि ततः परम्

క్షీరసాగరాన్ని విడిచి లక్ష్మీతో కలిసి హాటకేశ్వరమనే పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్ళి, ఆపై అక్కడ ఆ స్థలముపై మరింత కార్యం చేయుము।

Verse 76

तस्मात्स्थानात्सहस्राक्ष मद्भारेण प्रपीडितः । वर्षेवर्षे सदा कार्यं मया तत्सुहितं तव

హే సహస్రాక్షా! ఆ స్థలమునుండి అతడు నా భారముచేత నలిగిపోవును; సంవత్సరంసంవత్సరం నేను ఎల్లప్పుడూ నీ మహాహితాన్ని సాధించుదును।

Verse 77

तस्माद्गच्छाधुना स्वर्गे कुरु राज्यमकंटकम् । प्रावृट् काले तु संप्राप्ते न भीः कार्या तदुद्भवा

కాబట్టి ఇప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్ళి, నిర్బాధంగా రాజ్యాన్ని పాలించు. వర్షాకాలం వచ్చినప్పుడు, దానివల్ల పుట్టే శత్రువునకు భయపడవలసిన అవసరం లేదు.

Verse 78

यो मां तत्र शयानं तु व्रतेनानेन देवप । पूजयिष्यति सद्भक्त्या तस्य दास्यामि वांछितम्

హే దేవాధిపతీ! అక్కడ శయనించి ఉన్న నన్ను ఈ వ్రతంతో సద్భక్తితో ఎవడు పూజిస్తాడో, అతనికి కోరిన వరాన్ని నేను ప్రసాదిస్తాను.

Verse 79

सूत उवाच । एवमुक्त्वा हृषीकेशो विससर्ज शतक्रतुम् । निःशेषभयनिर्मुक्तं स्वराज्यपरिवृद्धये

సూతుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి హృషీకేశుడు శతక్రతు (ఇంద్రుడు)ను పంపివేశాడు. అతడు సమస్త భయాల నుండి విముక్తుడై తన రాజ్యవృద్ధి కొరకు వెళ్లెను.

Verse 80

आषाढस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने सदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रागत्य स्वयं विभुः

ఆషాఢ శుక్లపక్ష ఏకాదశి దినమున ఎల్లప్పుడూ, స్వయంగా విభువు హాటకేశ్వర క్షేత్రానికి అక్కడికి వచ్చుచున్నాడు.

Verse 81

वृकोपरि ततश्चक्रे शयनं यत्नमास्थितः । तेनाक्रांतस्ततः सोऽपि शक्नोति चलितुं न हि

తర్వాత ఆయన యత్నపూర్వకంగా వృకపై శయనమును చేసెను. ఆయన భారంతో నలిగిన ఆ వృక కూడా కదలలేకపోయెను.

Verse 82

मृतप्रायस्ततो नित्यं तद्भारेण प्रपीडितः । कार्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने स्थिते

ఆపై ఆ భారంతో నిత్యం నలిగిపోయి, అతడు మృతప్రాయుడివలె ఉండిపోయెను—కార్తిక శుక్లపక్ష ఏకాదశీ దినము వచ్చేవరకు।

Verse 83

उत्थानं कुरुते विष्णुः क्षीरोदं प्रति गच्छति ा । सोऽपि सांकृतिशापेन वृकः पंगुत्वमाप्नुयात्

విష్ణువు (యోగనిద్ర నుండి) ఉత్తానమై క్షీరోదసముద్రం వైపు గమించెను; అలాగే వృకుడు సాంకృతి శాపవశాత్తు లంగడితనాన్ని పొందెను।

Verse 84

एवं च चतुरो मासान्न त्यजेच्छयनं हरिः । भयात्तस्यासुरेंद्रस्य दानवस्य दुरात्मनः

ఇలా నాలుగు నెలలు హరి శయనాన్ని విడువలేదు—ఆ దుష్ట దానవుడు, అసురేంద్రుడైన వాడి భయంతో।

Verse 85

तत्र मर्त्यैः क्रिया सर्वाः क्रियते न मखोद्भवाः । यस्मात्स यज्ञपुरुषो न सुप्तो भागमश्नुते

ఆ కాలంలో మానవులు నిత్య-నైమిత్తిక కర్మలన్నీ చేయగలరు; కాని మఖోద్భవ మహాయజ్ఞాలు చేయరు, ఎందుకంటే యజ్ఞపురుషుడైన భగవాన్ నిద్రలో ఉండగా తన భాగాన్ని స్వీకరించడు।

Verse 86

तथा यज्ञाश्च ये सर्वे क्त्वयादानादि काः शुभाः । ते सर्वे न क्रियंते च चूडाकरणपूर्वकाः

అలాగే దానాది సహితమైన సమస్త శుభ యజ్ఞకర్మలు చేయబడవు; చూడాకరణం మొదలైన సంస్కారములు కూడా ఆచరించబడవు।

Verse 87

मुक्त्वान्नप्राशनंनाम सीमंतोन्नयनं तथा । तस्मात्सुप्ते जगन्नाथे ताः सर्वाः स्युर्वृथा द्विजाः

అన్నప్రాశనము మరియు సీమంతోన్నయనము తప్ప, జగన్నాథుడు శయనములో ఉన్నప్పుడు, ఓ ద్విజులారా, ఆ సమస్త సంస్కారకర్మలు వ్యర్థమగును।

Verse 88

व्रतं वा नियमं वाथ तस्मिन्यः कुरुते नरः । प्रसुप्ते देवदेवेशे तत्सर्वं निष्फलं भवेत्

ఆ సమయంలో ఎవడు వ్రతమో నియమమో ఆచరిస్తాడో, దేవదేవేశ్వరుడు ప్రసుప్తుడై ఉన్నప్పుడు, అది అంతా నిష్ఫలమగును।

Verse 89

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्रसुप्ते जनार्दने । व्रतस्थैर्मानवैर्भाव्यं तस्य देवस्य तुष्टये

కాబట్టి జనార్దనుడు ప్రసుప్తుడై ఉన్నప్పుడు, వ్రతస్థులైన మనుష్యులు ఆ దేవుని తృప్తికై సమస్త ప్రయత్నములతో యథోచితంగా ప్రవర్తించవలెను।

Verse 90

एकादश्यां दिने प्राप्ते शयने बोधने हरेः । यत्किंचित्क्रियते कर्म श्रेष्ठं तच्चाक्षयं भवेत्

ఏకాదశీ దినము వచ్చినప్పుడు—హరి శయనము మరియు బోధన సమయములో—ఏ కార్యము చేసినా అది శ్రేష్ఠమగును, దాని ఫలము అక్షయమగును।

Verse 91

किंवात्र बहुनोक्तेन क्रियते यद्व्रतं नरैः । तेन तुष्टिं परां याति दैत्योपरि स्थितो हरिः

ఇక్కడ మరెందుకు చెప్పాలి? మనుష్యులు ఏ వ్రతము చేసినా, దానివలన దైత్యులపై నిలిచిన హరి పరమ తృప్తిని పొందును।

Verse 92

एवं स भगवान्प्राह सुप्तस्तत्र जनार्दनः । किं वा तस्य ज्वरो जातो महती वेदनापि च

ఇలా అక్కడ నిద్రలోనే ఉన్న భగవాన్ జనార్దనుడు పలికెను— “అతనికి జ్వరం వచ్చిందా? మహా వేదన కూడా కలిగిందా?”

Verse 93

तस्मिन्नहनि पापात्मा योन्नमश्नाति मानवः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्राप्ते हरिवासरे

ఆ రోజున అన్నం తినే మనిషి పాపాత్ముడవుతాడు. కాబట్టి హరి పవిత్ర దినం వచ్చినప్పుడు సమస్త ప్రయత్నంతో నియమాన్ని పాటిస్తూ వ్రతం ఆచరించాలి.

Verse 94

अन्यस्मिन्नपि भोक्तव्यं न नरेण विजानता । किं पुनः शयनं यत्र कुरुते यत्र बोधनम्

వివేకి మనిషి ఇతర పవిత్ర సందర్భాల్లో కూడా భోజనం చేయకూడదు; మరి ఆయన శయనం చేసే చోట, ఆయనను బోధించే (జాగరింపజేసే) చోట అయితే మరింతగా ఎందుకు చెప్పాలి?

Verse 95

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजो त्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यस्माच्छेते जनार्दनः

సూతుడు పలికెను— ఓ ద్విజోత్తములారా! మీరు అడిగినదంతా నేను వివరించాను— హాటకేశ్వర క్షేత్రం గురించి; ఎందుకంటే అక్కడే జనార్దనుడు పవిత్ర శయనంలో ఉంటాడు.

Verse 96

क्षीराब्धिं संपरित्यज्य सदा मासचतुष्टयम् । श्रूयतां च फलं यत्स्यात्तस्मिन्नाराधिते विभो

క్షీరసాగరాన్ని విడిచి నాలుగు మాసములు సదా (ఇక్కడ) నివసించుచున్నాడు. ఇప్పుడు వినుడి— ఆ స్థలంలో ఆ విభువును ఆరాధించితే కలుగు ఫలము ఏదో.

Verse 97

चतुरो वार्षिकान्मासान्यस्तं पूजयते विभुम् । व्रतस्थः स नरो याति यत्र देवः स संस्थितः

వ్రతస్థుడై సంవత్సరంలోని నాలుగు మాసాలు ఆ విభువైన ప్రభువును పూజించే మనిషి, దేవుడు నివసించే లోకానికే చేరుతాడు।

Verse 98

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैः किं व्रतैः किमुपोषितैः । तत्र यः पुंडरीकाक्षं सुप्तं पूजयति ध्रुवम्

అనేక దానాలు ఇచ్చి ఏమి, వ్రతాలు చేసి ఏమి, ఉపవాసాలు చేసి ఏమి? ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో శయనస్థుడైన పుండరీకాక్ష ప్రభువును నిశ్చయంగా పూజించేవాడికి పుణ్యం ధృవమే।

Verse 231

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्यान एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్ర మాహాత్మ్యంలో, జలశాయీ ఉపాఖ్యానంలో ‘ఏకాదశీ వ్రత మాహాత్మ్య వర్ణనం’ అనే 231వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 785

करिष्यामि त्वहं शक्र शयनं यत्नमास्थितः । यावच्च चतुरो मासान्यथा स न चलिष्यति

ఓ శక్రా! నేను సంపూర్ణ యత్నంతో ప్రభువు శయనాన్ని అలా ఏర్పాటు చేస్తాను; నాలుగు మాసాలు పూర్తయ్యే వరకు ఆయన కదలకుండా ఉండును।