Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

ततः कोपपरीतांगी दीर्घिका सा कुमारिका । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः प्राह पुरंदरम्

Transliteration

tataḥ kopaparītāṃgī dīrghikā sā kumārikā | triśākhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tataḥ prāha puraṃdaram

Translation

అప్పుడు ఆ దీర్ఘాయుష్మతి కన్య కోపంతో ఆవరించబడింది; భ్రూకుటిని త్రిశాఖలా ముడిచుకొని పురందరునితో ఇలా పలికింది।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल/Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (thereupon)

• कोप-परित-अङ्गी: whose limbs were overcome by anger
• कोप-परित-अङ्गी: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्गी (प्रातिपदिक) + परित (कृदन्त-प्रातिपदिक, परि+इ/ए?; 'परित' = surrounded) + कोप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—'कोपेन परिता अङ्गानि यस्याः सा'

• दीर्घिका: Dīrghikā (name)
• दीर्घिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीर्घिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कुमारिका: maiden
• कुमारिका: Karta (कर्ता/apposition)
• Type: Noun
• Root: कुमारिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन (दीर्घिका)

• त्रि-शाखाम्: three-branched (i.e., triple-lined)
• त्रि-शाखाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाखा (प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'भृकुटीम्' इत्यस्य विशेषण

• भृकुटीम्: frown (knitting of brows)
• भृकुटीम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: भृकुटी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (thereupon)

• प्राह: said
• प्राह: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+अह्/ब्रू (धातु; परस्मैपद)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• पुरंदरम्: Purandara (Indra)
• पुरंदरम्: Karma (कर्म/Object of speech)
• Type: Noun
• Root: पुरंदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शक्रस्य उपनाम

Speaker

Narrator (exact speaker not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: The maiden, long-lived and proud, flushes with anger; her brows knit into three furrows as she turns to address Indra directly.

Characters & Entities

• Purandara (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual strength can express itself as righteous anger when dharma is perceived to be violated.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is narrative and does not specify a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; it sets up a confrontation following an observed purification act.