Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

कस्त्वमेवंविधः प्राप्तः स्थाने चात्र द्विजोत्तम । नास्ति राज्ये मम व्याधिः कस्यचित्कुत्रचित्स्फुटम्

Transliteration

kastvamevaṃvidhaḥ prāptaḥ sthāne cātra dvijottama | nāsti rājye mama vyādhiḥ kasyacitkutracitsphuṭam

Translation

హే ద్విజోత్తమా! నీవు ఇలాంటి స్థితిలో ఇక్కడ ఈ స్థలానికి ఎలా వచ్చావు? నా రాజ్యంలో ఎక్కడా ఎవరికీ స్పష్టమైన వ్యాధి లేదు.

Word by Word

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम-प्रयोग

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• एवंविधः: of such a kind
• एवंविधः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एवं + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arrived/obtained’ (participial predicate)

• स्थाने: in (this) place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• द्विजोत्तम: O best of Brahmins
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; संबोधन

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• राज्ये: in (my) kingdom
• राज्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• व्याधिः: disease/affliction
• व्याधिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कस्यचित्: of anyone
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुं/नपुं, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; अनिश्चित-प्रयोग (indefinite)

• कुत्रचित्: anywhere
• कुत्रचित्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्र (अव्यय) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; अनिश्चित (indefinite adverb)

• स्फुटम्: clearly
• स्फुटम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative)

Speaker

Ajo (the king; identified in the next verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A concerned king addresses a visibly afflicted brāhmaṇa pilgrim who has arrived at a sacred place; the king’s court or encampment is calm, suggesting an unusually healthy realm.

Characters & Entities

• Ajo (implied)
• Dvijottama (brāhmaṇa)
• Rājya (kingdom)
• Vyādhi (disease)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kṣatriya-dharma is portrayed as guardianship: a righteous ruler is expected to prevent harm and inquire into any anomaly within his realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement is embedded in the Hāṭakeśvara kṣetra account within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse frames the king’s responsibility and begins the inquiry.