Adhyaya 108

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिप्रमाणानि यानि क्षेत्राणि सूतज । त्वयोक्तानि च तान्येव नामतो नः प्रकीर्तय

ఋషులు పలికిరి— ఓ సూతపుత్రా! నీవు చెప్పిన అరవై ఎనిమిది పుణ్యక్షేత్రాలను, అవే మాకు పేర్లతో స్పష్టంగా మరల కీర్తించుము।

Verse 2

तथान्यानि च तीर्थानि यानि संति धरातले । तानि कीर्तय कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

అలాగే భూమిపై ఉన్న ఇతర తీర్థాలు ఏవైతే ఉన్నవో, వాటిని సంపూర్ణంగా కీర్తించుము; మా కుతూహలం అత్యంతమైంది।

Verse 3

सूत उवाच । यानि प्रोक्तानि तीर्थानि भवद्भिर्द्विजसत्तमाः । अष्टषष्टिप्रमाणानि तथा क्षेत्राणि भूतले

సూతుడు పలికెను— ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! మీరు చెప్పిన తీర్థాలు, అలాగే భూతలంపై అరవై ఎనిమిది పుణ్యక్షేత్రాలు—

Verse 4

तानि सर्वाणि भीतानि प्रविष्टानि रसातलम् । तीर्थानि मुनिशार्दूलाः पापे ह्यत्र कलौ युगे

ఆ తీర్తములన్నీ భయపడి రసాతలంలో ప్రవేశించాయి, ఓ మునిశార్దూలులారా; ఎందుకంటే ఈ కలియుగంలో ఇక్కడ పాపమే ప్రబలింది।

Verse 5

एतदेव पुरा पृष्टः पार्वत्या परमेश्वरः । यद्भवद्भिरहं पृष्टस्तीर्थयात्राकृते द्विजाः

ఇదే విషయాన్ని పూర్వం పార్వతి పరమేశ్వరుని అడిగింది; అలాగే ఇప్పుడు మీరు, ఓ ద్విజులారా, తీర్తయాత్ర విషయమై నన్ను అడిగారు.

Verse 6

कैलासशिखरासीनः पुरा देवो महेश्वरः । सर्वैर्गणगणैः सार्धमुपविष्टो वरासने

పూర్వం దేవుడు మహేశ్వరుడు కైలాస శిఖరంపై ఆసీనుడై, తన సమస్త గణగణాలతో కలిసి శ్రేష్ఠాసనంపై ఉపవిష్టుడై ఉన్నాడు.

Verse 7

प्रणाम करणार्थाय ह्यागतेष्वमरेषु च । गतेषु तेषु विप्रेंद्रा सर्वेषु त्रिदिवालयम् । अर्धासनगता देवी वाक्यमेतदुवाच ह

ప్రణామ స్వీకారార్థం అమరులు వచ్చినప్పుడు, తరువాత వారు అందరూ తమ త్రిదివాలయాలకు వెళ్లినపుడు—ఓ విప్రేంద్రులారా—దేవి అర్ధాసనంపై కూర్చొని ఈ వాక్యమును పలికింది.

Verse 8

देव्युवाच । देवदेव महादेव गंगाक्षालितशेखर । वद मे तीर्थमाहात्म्यं यद्यहं वल्लभा तव

దేవి పలికింది—ఓ దేవదేవ మహాదేవా, గంగాజలంతో కడిగిన శిఖరముగలవాడా; నేను నీకు ప్రియమైతే, తీర్తమాహాత్మ్యాన్ని నాకు చెప్పుము.

Verse 9

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । संख्यया नामतो देव मह्यं कीर्तय सांप्रतम्

హే దేవా! ఈ భూతలంలో తీర్థాలు మూడు కోట్లు మరియు అర్ధకోటి ఉన్నాయి. వాటి సంఖ్యను, పేర్లను కూడా నాకు ఇప్పుడే కీర్తించి చెప్పుము।

Verse 10

यानि तीर्थान्यनेकानि क्षेत्राणि चैव मे प्रभो । तानि कीर्तय देवेश सुगम्यं चैव देहिनाम् । कीर्तनाच्च समग्राणां तीर्थानां लभ्यते फलम्

హే ప్రభో! నా వద్ద ఉన్న అనేక తీర్థాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు ఏవైతే ఉన్నాయో, హే దేవేశా, వాటిని కీర్తించి చెప్పుము; దేహధారులకు అవి సులభంగా చేరదగినవిగా ఉండుగాక. సమస్త తీర్థాల కీర్తనచేత వాటి సంపూర్ణ ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 11

ईश्वर उवाच । तीर्थशब्दो वरारोहे धर्मकृत्येषु वर्तते । धर्मस्थानेषु सर्वेषु तत्त्वं शृणु समाहिता

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే వరారోహే! ‘తీర్థ’ అనే పదం ధర్మకృత్యాలలో ప్రయుక్తమగును. సమస్త ధర్మస్థానాలలో దాని తత్త్వాన్ని నీవు ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము।

Verse 12

माता तीर्थं पिता तीर्थं तीर्थ साधुसमागमः । धर्मानुचिंतनं चैव तथैव नियमो यमः

మాత తీర్థము, పితా తీర్థము, సాధుసమాగమమూ తీర్థమే. ధర్మానుచింతనము, అలాగే యమ-నియమరూప నియంత్రణ మరియు ఆచరణమూ తీర్థమే।

Verse 13

पुण्याः कथा वरारोहे देवर्षीणां कृतास्तथा । आश्रयाः सन्मुनींद्राणां देवानां च तथा प्रिये

హే వరారోహే! దేవర్షులు రచించిన పుణ్యకథలు కూడా (తీర్థములు). హే ప్రియే! సన్మునీంద్రుల ఆశ్రయస్థానాలు, అలాగే దేవతల నివాసములు కూడా (తీర్థములు).

Verse 14

भूमिभागाः पवित्राः स्युः कीर्त्यते तीर्थमित्युत । तेषां संदर्शनादेव स्मरणाच्चावगाहनात् । मुच्यंते जन्तवः पापैरपि जन्मशतोद्भवैः

భూమిలోని కొన్ని భాగాలు నిజంగా పవిత్రమైనవి; అవే ‘తీర్థాలు’ అని కీర్తించబడతాయి. వాటిని దర్శించడమే, స్మరించడమే, అక్కడ స్నానం/అవగాహనం చేయడమే జీవులను వంద జన్మల పాపాల నుండికూడా విముక్తులను చేస్తుంది.

Verse 15

तथा पातकिनो ये च ये च विश्वासघातकाः । तेऽपि सर्वे तथा मुक्तास्तेषां चैवावगाहनात्

అలాగే మహాపాతకులు, విశ్వాసఘాతకులు అయినవారుకూడా ఆ తీర్థాలలో స్నానం/అవగాహనం చేయడం వల్ల అందరూ విముక్తులవుతారు.

Verse 16

एवं पापानि संयांति नाशं सर्वांगसुन्दरि । अपि ब्रह्मवधात्पापं यद्भवेदिह देहिनाम् । तच्चापि तीर्थसंसर्गात्प्रलयं यात्यसंशयम्

ఇలా, ఓ సర్వాంగసుందరీ, పాపాలు నాశమవుతాయి. ఇక్కడ దేహధారులకు బ్రహ్మహత్య వల్ల కలిగే పాపముకూడా తీర్థసంసర్గం చేత నిస్సందేహంగా లయమైపోతుంది.

Verse 17

ममापि करसंलग्नं कपालं ब्रह्मणः पुरा । पतितं तीर्थसंसर्गात्तेषां चैवावगाहनात्

పూర్వం నా చేతికి అంటుకున్న బ్రహ్ముని కపాలముకూడా తీర్థసంసర్గం వల్ల, అక్కడ స్నానం/అవగాహనం చేయడం వల్ల పడిపోయింది.

Verse 18

एवं सर्वेषु तीर्थेषु तथा ह्यायतनेषु च । स्नातव्यं भक्तियुक्तेन चेतसा नान्यगामिना

ఇలా అన్ని తీర్థాలలోను, అలాగే పవిత్ర ఆలయస్థానాలలోను, భక్తితో యుక్తమైన మరియు ఇతరత్రా తిరగని మనస్సుతో స్నానం చేయాలి.

Verse 19

यत्र स्नातैर्नरैः सम्यक्सर्वेषां लभ्यते फलम् । ममाश्रयं विशालाक्षि सर्वपातकनाशनम् । कामदं च तथा नॄणां नारीणां च विशेषतः

యెక్కడ మనుష్యులు విధివిధానంగా స్నానం చేస్తారో, అక్కడ అందరికీ ఫలసిద్ధి లభిస్తుంది. ఓ విశాలాక్షీ దేవి! అది నా ఆశ్రయం—సర్వపాపనాశకం; పురుషులకు, ప్రత్యేకంగా స్త్రీలకు, ఇష్టవరప్రదం.

Verse 20

एतद्गुह्यतमं देवि मम नित्यव्यवस्थितम् । न कस्याऽपि मयाख्यातं देवेंद्रस्यापि पृच्छतः

ఓ దేవి! ఇది నా అత్యంత గూఢమైన ఉపదేశం; నిత్యంగా స్థిరసత్యంగా నిలిచినది. దేవేంద్రుడైన ఇంద్రుడు అడిగినప్పటికీ నేను దీన్ని ఎవరికీ వెల్లడించలేదు.

Verse 21

वाल्लभ्यात्तव मे भद्रे कथितं वै वरानने । अष्टषष्टिः प्रगम्यानि भक्त्या तीर्थानि मानवैः

ఓ భద్రే, ఓ వరాననే! నీపై ఉన్న స్నేహంతో నేను నిజంగా ప్రకటిస్తున్నాను—మనుష్యులు భక్తితో అరవై ఎనిమిది తీర్థాలను దర్శించాలి.

Verse 22

ममाश्रयाणि तान्येव सर्वपापहराणि च । कामदानि वरारोहे मत्प्रभावादसंशयम्

ఓ వరారోహే! ఆ తీర్థాలన్నీ నా ఆశ్రయంలోనే ఉన్నాయి; అవి సర్వపాపహరాలు, ఇష్టఫలప్రదాలు. నా ప్రభావంతో—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 23

यं यं कामं समाधाय तत्र तीर्थे पुमान्यदि । कृत्वा स्नानं ततो देवमर्चयेच्च महेश्वरम्

ఏ మనిషి ఏ కోరికను మనసులో పెట్టుకుని ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి, అనంతరం దేవుడైన మహేశ్వరుని అర్చిస్తాడో, అతడు నిశ్చయంగా తన అభిలషితార్థాన్ని పొందుతాడు.

Verse 24

सुकृतं मनसि ध्यात्वा यैर्नरैः पूजितो हरिः । आस्तां तेषां वरारोहे दर्शनं स्पर्शनं तथा । स्मरणादपि मुच्यंते नराः पापैः पुराकृतैः

మనసులో సుకృతాన్ని ధ్యానించి హరిని పూజించే వారు, ఓ సుందరీ, దర్శనం గాని స్పర్శ గాని ఆశ్రయించనక్కరలేదు; కేవలం స్మరణమాత్రంతోనే పూర్వపాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు।

Verse 25

एते शक्रादयो देवास्तेषु तीर्थेषु सुन्दरि । मां पूज्य त्रिदिवं प्राप्तास्तथान्ये नारदादयः

ఓ సుందరీ, ఇంద్రుడు మొదలైన ఈ దేవతలు ఆ తీర్థాలలో నన్ను పూజించి త్రిదివం (స్వర్గం) పొందారు; అలాగే నారదాది ఇతరులూ పొందారు।

Verse 26

तान्यहं ते प्रवक्ष्यामि विस्तरेण पृथक्पृथक् । नामतः शृणु देवेशि समाहितमनाः स्थिता

ఆ తీర్థాలను నేను నీకు విస్తారంగా, ఒక్కొక్కటిగా వివరిస్తాను. ఓ దేవేశీ, మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి వాటి నామాలను విను।

Verse 27

वाराणसी प्रयागं च नैमिषं चापरं तथा । गयाशिरः सुपुण्यं च पवित्रं कुरुजांगलम्

వారణాసి, ప్రయాగ, నైమిషం మరియు ఇతర పుణ్యక్షేత్రాలు; గయాశిరం అత్యంత పుణ్యప్రదం, కురుజాంగల దేశం పవిత్రం।

Verse 28

प्रभासं पुष्करं चैव विश्वेश्वरमथापरम । अट्टहासं महेन्द्रं च तथैवोज्जयनी च या

ప్రభాస, పుష్కరం, విశ్వేశ్వరము మరియు మరొక పుణ్యస్థానం; అట్టహాసం, మహేంద్రం, అలాగే ఉజ్జయినీ కూడా।

Verse 29

मरुकोटिः शंकुकर्णं गोकर्णं क्षेत्रमुत्तमम् । रुद्रकोटिः स्थलेशं च हर्षितं वृषभध्वजम्

మరుకోటి, శంకుకర్ణ, గోకర్ణము—ఇవి ఉత్తమమైన పుణ్యక్షేత్రాలు; అలాగే రుద్రకోటి, స్థలేశ, హర్షిత మరియు వృషభధ్వజుడు (వృషభధ్వజధారి శివుడు) కూడా ఉన్నారు।

Verse 30

केदारं च तथा क्षेत्रं क्षेत्रं मध्यमकेश्वरम् । सहस्राक्षं तथा क्षेत्रं तथान्यत्कार्तिकेश्वरम्

మరియు కేదారము; అలాగే మధ్యమకేశ్వరుని పుణ్యక్షేత్రము; సహస్రాక్షుని తీర్థక్షేత్రము; ఇంకా మరొక ఆరాధ్యస్థలం—కార్తికేశ్వరము—కూడా ఉంది।

Verse 31

तथैव वस्त्रमार्गं च तथा कनखलं स्मृतम् । भद्रकर्णं च विख्यातं दण्डकाख्यं तथैव च

అదేవిధంగా వస్త్రమార్గము; అలాగే కనఖలము అని స్మరించబడింది; ప్రసిద్ధమైన భద్రకర్ణము; మరియు దండకమని పిలువబడే స్థలమూ ఉంది।

Verse 32

त्रिदण्डाख्यं तथा क्षेत्रं तथैव कृमिजांगलम् । एकाम्रं च तथा क्षेत्रं क्षेत्रं छागलकं तथा

అదేవిధంగా త్రిదండమని పిలువబడే పుణ్యక్షేత్రము; అలాగే కృమిజాంగలము; ఏకామ్రమని పిలువబడే క్షేత్రము; అలాగే ఛాగలకమనే పుణ్యక్షేత్రము కూడా ఉంది।

Verse 33

कालिंजरं च देवेशि तथान्यन्मण्डलेश्वरम् । काश्मीरं मरुकेशं च हरिश्चंद्रं सुशोभनम्

హే దేవేశి! (ఇక్కడ) కాలింజరము; అలాగే మరొక మండలేశ్వరము; కాశ్మీరము; మరుకేశము; మరియు అత్యంత శోభాయమానమైన హరిశ్చంద్ర (తీర్థము) కూడా ఉంది।

Verse 34

पुरश्चंद्रं च वामेशं कुकुटेश्वरमेव च । भस्मगात्रमथोकारं त्रिसंध्या विरजा तथा

అక్కడ పురశ్చంద్రం, వామేశం, కుకుటేశ్వరము; తదుపరి భస్మగాత్రము, అథోకారము, త్రిసంధ్యా మరియు విరజా అనే పుణ్యతీర్థములు ఉన్నాయి.

Verse 35

अर्केश्वरं च नेपालं दुष्कर्णं करवीरकम् । जागेश्वरं तथा देवि श्रीशैलं पर्वतोत्तमम्

అర్కేశ్వరము, నేపాలము, దుష్కర్ణము, కరవీరకము; అలాగే ఓ దేవీ, జాగేశ్వరము మరియు పర్వతోత్తమమైన శ్రీశైలము కూడా ఉన్నాయి.

Verse 36

अयोध्या चैव पातालं तथा कारोहणं महत् । देविका च नदी पुण्या भैरवं पूर्वसागरः

అయోధ్య, పాతాళము, మహత్తరమైన కారోహణము; పుణ్యనది దేవికా, భైరవ తీర్థము మరియు తూర్పు సముద్రము కూడా ఉన్నాయి.

Verse 37

सप्तगोदावरीतीर्थं तथैव समुदाहृतम् । निर्मलेशं तथान्यच्च कर्णिकारं सुशोभनम्

అలాగే సప్తగోదావరీ తీర్థము కూడా ప్రకటించబడింది; అలాగే నిర్మలేశము మరియు మరొక అందమైన కర్ణికార తీర్థము కూడా ఉంది.

Verse 38

कैलासं जाह्नवीतीरं जललिंगं च वाडवम् । बदरीतीर्थवर्यं च कोटितीर्थं तथैव च

కైలాసము, జాహ్నవీ (గంగా) తీరం, జలలింగము మరియు వాడవము; శ్రేష్ఠమైన బదరీ తీర్థము మరియు కోటి తీర్థము కూడా ఉన్నాయి.

Verse 39

विंध्याचलो हेमकूटं गन्धमादनमेव च । लिंगेश्वरं तथा क्षेत्रं लंकाद्वारं तथैव च

అక్కడ వింధ్యాచలం, హేమకూటం, గంధమాదనం ఉన్నాయి; అలాగే లింగేశ్వర క్షేత్రం మరియు లంకాద్వారం కూడా ఉన్నాయి.

Verse 40

नलेश्वरं तु मध्येशं केदारं रुद्रजालकम् । सुवर्णाख्यं च वामोरु तथान्यत्षष्टिकापथम्

నలేశ్వరము, మధ్యేశము, కేదారము, రుద్రజాలకము ఉన్నాయి; ఓ సుందరజఘన దేవీ, సువర్ణాఖ్యమును మరియు ‘షష్టికాపథ’మనే ఇతర తీర్థమును కూడా చెప్పబడింది.

Verse 108

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेशवरक्षेत्रमाहात्म्ये ऽष्टषष्टितीर्थवर्णनंनामाष्टोत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘అష్టషష్టి తీర్థవర్ణన’ అనే నామంతో నూరెనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.