Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

द्व्यक्षरं नाम येषां च जिह्वाग्रे संस्थितं सदा । शिवेति द्व्यक्षरं नाम यैर्हृदीरितमद्य वै । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा एव न संशयः

Transliteration

dvyakṣaraṃ nāma yeṣāṃ ca jihvāgre saṃsthitaṃ sadā | śiveti dvyakṣaraṃ nāma yairhṛdīritamadya vai | te vai manuṣyarūpeṇa rudrā eva na saṃśayaḥ

Translation

యావరి జిహ్వాగ్రంలో సదా ద్వ్యక్షర నామము నిలిచియుండునో, యావరి హృదయమునుండి ‘శివ’ అను ద్వ్యక్షర నామము ఉచ్చరింపబడునో—వారు మనుష్యరూపములోనైనా నిస్సందేహముగా రుద్రులే।

Word by Word

• द्वि-अक्षरम्: a two-syllabled (word)
• द्वि-अक्षरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः द्विगुः (द्वे अक्षरे यस्य/द्व्यक्षरम्)

• नाम: name
• नाम: Apposition (नाम-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नाम’ इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः (apposition)

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• जिह्वा-अग्रे: on the tip of the tongue
• जिह्वा-अग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (जिह्वायाः अग्रे)

• संस्थितम्: placed/established
• संस्थितम्: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्तः (क्त)

• सदा: always
• सदा: Adverbial (कालवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• शिव: Śiva
• शिव: Quoted word (उद्धृत)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इति-पूर्वपदेन उद्धृत-शब्दः

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-अव्यय (quotative particle)

• द्वि-अक्षरम्: two-syllabled (name)
• द्वि-अक्षरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नाम: name
• नाम: Apposition (नाम-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यैः: by whom
• यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ईरितम्: uttered/mentioned
• ईरितम्: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ईर्/ईरय् (धातु) → ईरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्तः (क्त)

• अद्य: today/now
• अद्य: Adverbial (कालवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• वै: indeed
• वै: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वै: indeed
• वै: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• मनुष्य-रूपेण: in human form
• मनुष्य-रूपेण: Karana (Instrument/Mode/करण)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मनुष्यस्य रूपम्)

• रुद्राः: Rudras
• रुद्राः: Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• एव: certainly
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims in Kedāra chanting ‘Śiva’ with rosaries; their inner radiance subtly mirrors Rudra—suggested by faint third-eye/ash marks, a halo, or a Rudra-like aura behind them, while remaining human.

Characters & Entities

• Śiva
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constant, heartfelt repetition of Śiva’s Name transforms the devotee, making them Rudra-like in sanctity and power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kedāra’s Śaiva frame, the verse glorifies the inner tirtha of nāma-japa more than a physical location.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nāma-japa: keeping ‘Śiva’ continually on the tongue and uttering it from the heart.