Adhyaya 7

Verse 1

पार्वत्युवाच । कथमग्निमयं लिंगमभिगम्यमभूद्भुवि । प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः

పార్వతి పలికెను—అగ్నిమయ లింగము భూమిపై ఎలా సమీపించదగినదైందీ? మరియు సమస్త ప్రాణులకు ఉపశాంతిని ఎలా ప్రసాదించెను?

Verse 2

तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात् । उपसंहृतसर्वांगः कथं वा वद मेऽचलः

పుణ్యమైన అరుణపర్వతమునుండి తీర్థములు ఎలా ఉద్భవించెను? మరియు ఆ అచలుడు (ప్రభువు) తన సమస్త అంగములను ఉపసంహరించి ఎలా నిలిచెను—నాకు చెప్పుము.

Verse 3

गौतम उवाच । कृते त्वग्निमयः शैलस्त्रेतायां मणिपर्वतः । द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः

గౌతముడు పలికెను—కృతయుగమున ఆ శైలం అగ్నిమయమై యుండెను; త్రేతాయుగమున మణిపర్వతమై మారెను; ద్వాపరయుగమున హాటకగిరి (సువర్ణశిఖరం)గా దర్శనమిచ్చెను; కలియుగమున అది మరకతాచలము (పచ్చరత్నగిరి)గా ఉన్నది.

Verse 4

बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते । बहिः प्रदक्षिणं चक्रुः प्रशाम्यति महर्षयः

కృతయుగమున అది అనేక యోజనముల వరకు విస్తరించిన అగ్నిమయ రూపముగా నిలిచియుండగా, మహర్షులు బయట నుండే ప్రదక్షిణ చేసి ‘ఇది శాంతించుగాక’ అని ప్రార్థించిరి.

Verse 5

शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः । लोकगुप्त्यर्थमत्यर्थमुपशांतोऽरुणाचलः

దేవతల ప్రార్థనచేత శ్రీమాన్ అరుణాద్రీశుడు క్రమంగా శాంతించాడు; లోకరక్షణార్థం అరుణాచలుడు అత్యంతంగా ఉపశాంతుడయ్యాడు।

Verse 6

अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः । कथं वा प्रार्थयामासुर्देवेशं त्रिदशा इमम्

అప్పుడు గౌరీ మునితో చెప్పింది—“అరుణాచలుడు ఎలా శాంతించాడు? అలాగే ఈ త్రిదశ దేవతలు దేవేశ్వరుణ్ని ఎలా ప్రార్థించారు?”

Verse 7

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत । प्रशस्य भक्तिमतुलां तस्यास्तत्त्वार्थवेदिनीम्

ఆమె మాటలు విని గౌతముడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు; ఆమె అపూర్వ భక్తిని, తత్త్వార్థజ్ఞానాన్ని ప్రశంసించాడు।

Verse 8

गौतम उवाच । अग्निरूपं पुरा शैलमासादयितुमक्षमाः । पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः

గౌతముడు అన్నాడు—“పూర్వం అగ్నిరూపమైన పర్వతాన్ని చేరలేని దేవతలు యజ్ఞసంభవ ద్రవ్యాలతో అర్చించి స్తుతి చేశారు।”

Verse 9

भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह । अग्निरूपोऽपि संशांतः प्रकाशस्य महीतले

“భగవాన్ అరుణాద్రీశా! సర్వలోకహితావహా! మీరు అగ్నిరూపుడైనా సంపూర్ణంగా శాంతించి, భూమిపై మృదువైన ప్రకాశంతో వెలుగొందండి।”

Verse 10

असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः । इति त्वां सकला वेदाः स्तुवंति शिवविग्रहम्

ఎవరైతే రాగి రంగులో, ఎరుపు రంగులో మరియు గోధుమ రంగులో ఉండి, అత్యంత శుభప్రదంగా ఉంటారో; ఓ శివ స్వరూపా! వేదాలన్నీ నిన్ను ఇలాగే స్తుతిస్తున్నాయి.

Verse 11

नमस्ताम्रायारुणाय शिवाय परमात्मने । वेदवेद्य स्वरूपाय सोमाय सुखरूपिणे

రాగి మరియు ఎరుపు రంగులో ఉన్నవాడు, పరమాత్మ, శివునికి నమస్కారాలు. వేదాల ద్వారా తెలియదగిన స్వరూపం గలవాడు, సోముడు మరియు ఆనంద స్వరూపుడు.

Verse 12

त्वद्रूपमखिलं देव जगदेतच्चराचरम् । निधानमिव ते रूपं देवानामिदमीक्ष्यते

ఓ దేవా! ఈ చరాచర జగత్తంతా నీ రూపమే. దేవతలకు నీ రూపం ఒక గొప్ప నిధి వలె కనిపిస్తుంది.

Verse 13

वर्षतां च पयोदानां निर्झराणां च भूयसाम् । सलिलोपायसंहारो युक्तस्ते युगसंक्षये

వర్షించే మేఘాలు మరియు అనేక జలపాతాల నీటి ఉపసంహరణ, యుగాంతంలో నీ ద్వారానే జరగడం సముచితం.

Verse 14

अग्नेरापः समुद्भूतास्त्वत्तो हि परमात्मनः । विश्वसृष्टिं वितन्वति विचित्रगुण वैभवात्

అగ్ని నుండి నీరు ఉద్భవించింది, మరియు ఆ అగ్ని సాక్షాత్తు పరమాత్మవైన నీ నుండే పుట్టింది. నీవు నీ విचित्र గుణ వైభవంతో విశ్వ సృష్టిని విస్తరింపజేస్తున్నావు.

Verse 15

शीतो भव महादेव शोणाचल कृपानिधे । सर्वेषामपि जीवानामभिगम्यो भव प्रभो

హే మహాదేవా! హే శోణాచల కృపానిధీ! నీవు శీతలుడవు కావుము; హే ప్రభూ, సమస్త జీవులకు సులభంగా సమీపించదగినవాడవు కావుము.

Verse 16

इति स्तुतः सुरैः सर्वेरानतैर्भक्तवत्सलः । सद्यः शीतलतां गच्छन्नभिम्योऽभवत्प्रभुः

ఇలా సమస్త దేవతలు నమస్కరించి స్తుతించగా, భక్తవత్సలుడైన ప్రభువు తక్షణమే శీతలత్వాన్ని పొందుతూ సమస్తులకు అభిగమ్యుడయ్యాడు.

Verse 17

प्रावर्त्तत पुनर्नद्यो निर्झराश्च बहूदकाः । वर्षतामपि मेघानां न जग्राह जलं बहु

అప్పుడు నదులు, విస్తార జలధారల జలపాతాలు మళ్లీ ప్రవహించసాగాయి; అయినా మేఘాలు వర్షించినప్పటికీ భూమి ఎక్కువ నీటిని గ్రహించలేదు.

Verse 18

तथापि तरुणार्कोद्यत्कालाग्निशतकोटिभिः । समानदीप्तिरभजज्जीवानामभिगम्यताम्

అయినప్పటికీ, ఉదయించే యౌవన సూర్యునివలె ప్రబలే కాలాగ్ని శతకోటుల సమాన కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, ఆయన జీవులకు అభిగమ్యమైన రూపాన్ని పొందాడు.

Verse 19

विसृज्य विश्वसलिलं नदीश्च रसविक्षरैः । संपूर्यः सकलैर्देवः सर्वदा संप्रकाशते

విశ్వజలాన్ని, రసధారలు కారే నదులను విడుదల చేసి, సమస్త (అర్పణ-స్తుతి)లతో పరిపూర్ణుడై తృప్తుడైన దేవుడు సదా సంపూర్ణ కాంతితో ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 20

तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् । दिक्पालानां सुराणां च महर्षीणां महात्मनाम्

దిక్పాలులు, దేవతలు, మహాత్మ మహర్షుల ప్రార్థనాబలంతో చుట్టూ అనేక తీర్థాలు అవతరించాయి.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा गौरी कुतुकसंयुता । तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మాటలు విని కుతూహలంతో నిండిన గౌరీ, తీర్థాల సమస్త ఉద్భవాన్ని వినుటకు ప్రశ్నించుట ప్రారంభించింది.

Verse 22

पार्वत्युवाच । कानि तीर्थानि जातानि शोणाद्रेर्लोकगुप्तये । भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम

పార్వతి పలికెను—లోకరక్షణార్థం శోణాద్రిలో ఏ ఏ తీర్థాలు జనించాయి? ఓ భగవన్, తీర్థాల సమస్త ఉద్భవాన్ని నాకు వివరించండి.

Verse 23

इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा । तीर्थानामुद्भवं सर्वं व्याख्यातुमुपचक्रमे

ఆమె మాటలు విని, గిరీశుడు (శివుడు) వద్ద పూర్వం విన్న ప్రకారం గౌతముడు సమస్త తీర్థాల ఉద్భవాన్ని వివరించుట ప్రారంభించాడు.

Verse 24

गौतम उवाच । ऐन्द्रं नाम महातीर्थमिंद्रभागे समुत्थितम् । तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्

గౌతముడు పలికెను—ఇంద్రదిశలో ‘ఐంద్ర’ అనే మహాతీర్థం ఉద్భవించింది. పూర్వకాలంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అక్కడ స్నానం చేసి బ్రహ్మహత్యా పాపాన్ని తొలగించుకున్నాడు.

Verse 25

ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम् । परस्त्रीसंगमात्पापं वह्निः स्नात्वात्र चात्यजत्

మళ్లీ అగ్నికోణంలో (ఆగ్నేయ దిశలో) ఉద్భవించిన దివ్య బ్రహ్మతీర్థం ఉంది. అక్కడ అగ్నిదేవుడు స్నానం చేసి పరస్త్రీసంగమజనిత పాపాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 26

याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते । अत्र स्नात्वा यमोऽत्याक्षीद्भयं ब्रह्मास्त्रसंभवम्

యమదిశలో (దక్షిణ దిశలో) ‘యామ్య’ అనే మహాతీర్థం విరాజిల్లుతుంది. ఇక్కడ స్నానం చేసి యముడు బ్రహ్మాస్త్రం వల్ల కలిగిన భయాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 27

नैरृतं तु महातीर्थं नैरृत्यां दिशि शोभते । भूतवेतालविजयं तत्र स्नात्वर्षयो गताः

నైరృత దిశలో (నైరుతి, దక్షిణ-పడమర) ‘నైరృత’ అనే మహాతీర్థం ప్రకాశిస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసి ఋషులు భూత-వేతాళాలపై విజయం పొందారు.

Verse 28

पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते । शल्यकोशं पुरा लेभे स्नात्वात्र वरुणो निजम्

పడమర దిశలో వారుణ తీర్థం ప్రకాశిస్తూ ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ స్నానం చేసి వరుణుడు పూర్వకాలంలో తన శల్యకోశం (పీడాకవచం) మళ్లీ పొందాడు.

Verse 29

वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते । तत्र स्नात्वा ययौ वायुर्जगत्प्राणत्ववैभवम्

వాయవ్య దిశలో (వాయవ్య, ఉత్తర-పడమర) వాయవీయ తీర్థం ప్రకాశిస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసి వాయుదేవుడు జగత్తుకు ప్రాణమయ్యే దివ్య వైభవాన్ని పొందాడు.

Verse 30

उत्तरे चात्र दिग्भागे सोमतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा सोमो यक्ष्मरोगादमुंचत

ఇక్కడ ఉత్తర దిక్భాగంలో ‘సోమతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి. అక్కడ స్నానం చేసి పురాతనకాలంలో సోముడు యక్ష్మా రోగం నుండి విముక్తుడయ్యాడు.

Verse 31

ऐशाने चात्र दिग्भागे विष्णुतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा विष्णुः श्रिया च सह संगतः

ఇక్కడ ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిక్భాగంలో ‘విష్ణుతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి. అక్కడ స్నానం చేసి పురాతనకాలంలో విష్ణువు శ్రీ (లక్ష్మీ)తో మళ్లీ సంగమించాడు.

Verse 32

मार्कण्डेयः पुरा देवि प्रार्थयामास शंकरम् । सदाशिव महादेव देवदेव जगत्पते

హే దేవీ! పురాతనకాలంలో మార్కండేయ ముని శంకరుని ప్రార్థించాడు— “సదాశివా, మహాదేవా, దేవదేవా, జగత్పతే!”

Verse 33

बहूनामिह तीर्थानामेकत्र स्यात्समागमः । केनोपायेन भगवन्कृपया वद शंकर

“ఇక్కడ అనేక తీర్థాల సంగమం ఒకేచోట ఎలా కలుగుతుంది? ఓ భగవాన్ శంకరా, కరుణతో చెప్పండి— ఏ ఉపాయంతో ఇది సాధ్యం?”

Verse 34

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । उपायं दर्शयामास मुनये प्रीतमानसः

ఆ మాటలు విని దేవదేవుడు ఉమాపతి ప్రసన్నమనస్సుతో ఆ మునికి ఉపాయాన్ని చూపించాడు.

Verse 35

महेश्वर उवाच । सदोपहारवेलायां सर्वतीर्थसमुच्चयः । सन्निधिं मम संप्राप्तः सेवते गूढरूपतः

మహేశ్వరుడు పలికెను—నిత్య ఉపహారకాలమున సమస్త తీర్థముల సమూహము నా సన్నిధికి వచ్చి గూఢరూపముతో నన్ను సేవించుచున్నది।

Verse 36

नान्यदन्वेषणीयं ते तीर्थमत्र महामुने । ममोपहारवेलायां दृश्यते तीर्थसंचयः

ఓ మహామునీ, ఇక్కడ నీకు ఇతర తీర్థమును అన్వేషించవలసిన అవసరం లేదు; నా ఉపహారకాలమున తీర్థసమూహము ప్రత్యక్షముగా దర్శనమగును।

Verse 37

तस्माद्भक्तियुतैर्नित्यं सर्वतीर्थसमागमः । मुनिभिश्च सुरैः सर्वैर्नैवेद्यांते विलोक्यताम्

కాబట్టి భక్తియుతులై నిత్యము నైవేద్యాంతమున సమస్త తీర్థముల సంగమమును దర్శించవలెను—మునులు మరియు సమస్త దేవతలు కూడ దానిని వీక్షింతురు।

Verse 38

इति देवि पुरा देवो मार्कडेयाय शंकरः । उपादिशदमेयात्मा तीर्थसंदर्शनक्रमम्

ఓ దేవీ, ఈ విధముగా పూర్వకాలమున అమేయాత్ముడైన దేవుడు శంకరుడు మార్కండేయునకు తీర్థదర్శనక్రమమును ఉపదేశించెను।

Verse 39

गौतम उवाच । सर्वाण्यपि च पुण्यानि तीर्थानि शिवसन्निधौ । सदोपहारवेलायां दृश्यानि किल मानवैः

గౌతముడు పలికెను—శివసన్నిధిలో నిత్య ఉపహారకాలమున సమస్త పుణ్యప్రద తీర్థములు మనుష్యులకు నిశ్చయముగా దర్శనమగును।

Verse 40

व्रतं तीर्थं तपो वेदा यज्ञाश्च नियमादयः । योगाश्च शोणशैलेशदर्शनाद्दृष्टसंचराः

వ్రతాలు, తీర్థాలు, తపస్సు, వేదాలు, యజ్ఞాలు, నియమాదులు మరియు యోగమార్గాలు—శోణశైలేశ్వరుని దర్శనమాత్రంతోనే ఇవన్నీ చూసినట్లూ ఆచరించినట్లూ అయి, ఫలప్రాప్తి కలుగుతుంది।

Verse 41

निशम्य वाक्यं मुनिपुंगवस्य प्रसेदुषी पर्वतराजपुत्री । अवोचदत्यद्भुतमेतदत्र त्वयोपदिष्टं भुवि तीर्थजालम्

ఆ మునిపుంగవుని వాక్యాన్ని విని సంతోషించిన పర్వతరాజకుమార్తె ఇలా పలికింది—“ఇది ఇక్కడ అత్యద్భుతం; మీరు భూమిపై తీర్థాల జాలాన్ని ఉపదేశించారు।”

Verse 42

अहं कृतार्था तपतां वरिष्ठ त्वत्संगमात्संप्रति तीर्थजालम् । प्राप्ता नमस्तेऽस्तु तपोविशेष शिवोपि मेऽत्रादिशदेव कर्तुम्

“నేను కృతార్థురాలిని, ఓ తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడా! మీ సాంగత్యం వల్ల ఇప్పుడు ఈ తీర్థజాలాన్ని పొందాను. విశిష్ట తపస్సు కలవారికి నమస్కారం. ఇక్కడ శివుడు కూడా నాకు చేయవలసినదాన్ని ఉపదేశించాడు।”

Verse 43

कथं गिरीशः पुनरत्र देवः स्फुरन्महावह्निवपुर्धरोऽपि । प्रशांतरूपः परमेश्वरोऽयमभ्यर्चनीयो भुवि मर्त्यवर्गैः

ఇక్కడ గిరీశ్వరుడు దేవుడు—మహావహ్నిలా జ్వలించే దేహాన్ని ధరించినప్పటికీ—ఎలా శాంతరూపంగా దర్శనమిస్తాడు? ఈ పరమేశ్వరుడు భూమిపై మానవసమూహాలచే తప్పక ఆరాధింపబడవలసినవాడు।