Adhyaya 6

Verse 1

गौतम उवाच । पुरा नारायणः कल्पे शयानः सलिलार्णवे । शेषपर्यंकशयने कदाचिन्नैव बुध्यत

గౌతముడు పలికెను—పూర్వకాలపు ఒక కల్పమున నారాయణుడు జలార్ణవములో శయనించెను. శేషపర్యంకశయనమున ఉండి, ఒక సమయంలో ఆయన ఏమాత్రం మేల్కొనలేదు।

Verse 2

तमसा पूरितं विश्वमपज्ञातमलक्षणम् । वीक्ष्य कल्पावसानेऽपि विषेदुर्नित्यसूरयः

చీకటితో నిండిన, గుర్తింపులేని, లక్షణరహితమైన విశ్వాన్ని చూచి—కల్పాంతమున కూడా—నిత్యసూరులు విషాదమున పడ్డారు।

Verse 3

अहो कष्टमिदं रूपं तमसा विश्वमोहनम् । येन कल्पावसानेपि विष्णुर्नाद्यापि बुध्यते

అయ్యో, ఇది ఎంత దుర్దశ! ఈ తమస్సు సమస్త విశ్వాన్ని మోహింపజేస్తుంది; దీని వల్ల కల్పాంతంలోనూ విష్ణువు ఇప్పటికీ జాగ్రత్తపడలేదు.

Verse 4

ज्योतिषः पुरुषं पूर्णमपश्यंतं सुरा अपि । कथं वा तमसः शांतिं लभेरन्परिभाविनः

జ్యోతిస్స్వరూపమైన పరిపూర్ణ పురుషుణ్ని దేవతలే చూడలేకపోతే, తమస్సుకు లోనైనవారు అంధకారంనుండి శాంతిని ఎలా పొందగలరు?

Verse 5

इति निश्चित्य मनसा देवदेवमुमापतिम् । चिंतयामासुरात्मस्थं तेजोराशिं निरंजनम्

ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని వారు దేవదేవుడైన ఉమాపతిని ధ్యానించారు—ఆత్మలో నివసించే, నిర్మలమైన తేజోరాశిని.

Verse 6

ततः प्रसन्नो भगवांस्तेजोराशिर्महेश्वरः । विश्वावनाय विज्ञप्तः प्रणतैर्नित्यसूरिभिः

అప్పుడు తేజోరాశియైన భగవాన్ మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు; నిత్యసూరులైన దేవతలు నమస్కరించి విశ్వరక్షణార్థం వినయంగా ప్రార్థించారు.

Verse 7

ततस्तेजोमयाच्छंभोः स्फुलिंगांशुसमुद्भवाः । उदस्तंभंत देवानां त्रयस्त्रिंशच्च कोटयः

అప్పుడు తేజోమయుడైన శంభువునుంచి స్ఫులింగాలు, కిరణాలు ఉద్భవించాయి; అవి దేవతల ముప్పైమూడు కోట్లు సమూహాన్ని ఆధారమిచ్చి స్థిరపరిచాయి.

Verse 8

बोधितः सकलैर्देवैः समुत्थाय रमापतिः । प्रभातं वीक्ष्य सकलं मनस्येवमचिन्तयत्

సర్వ దేవతలచే బోధింపబడి రమాపతి విష్ణువు లేచి నిలిచెను. ప్రభాతమువలె సమస్తం ప్రకాశించుట చూచి మనసులో ఇట్లు ఆలోచించెను.

Verse 9

मया तमसि उद्रेकादकाले शयनं कृतम् । प्रबोधाय परं ज्योतिः स्वयं दृष्टः सदाशिवः

తమస్సు ఉద్ధృతమై అకాలమున నేను శయనము చేసితిని. నన్ను ప్రబోధింప పరమజ్యోతి అయిన సదాశివుడు స్వయంగా నాకు ప్రత్యక్షముగా దర్శనమిచ్చెను.

Verse 10

जगदुत्पत्तिकृत्यानि स्वयं कर्तुं व्यवस्यति । किं मयात्र पुनः कार्यं ब्रह्मणा वा स्वयंभुवा

ఆయన జగదుత్పత్తి కార్యములను స్వయంగా చేయుటకు నిశ్చయించెను. అప్పుడు ఇక్కడ నాకు—లేదా స్వయంభూ బ్రహ్మకైనా—మరల ఏ పని ఉంది?

Verse 11

धिङ्मां स्थितमनात्मज्ञं निद्रया हृतचेतसम् । अथवा सर्वकर्तारं शरणं यामि शंकरम्

ధిక్కారము నాకే—ఆత్మజ్ఞానము లేని వాడనై ఇక్కడ నిలిచితిని; నిద్ర నా చిత్తమును హరించెను! కనుక సర్వకర్త అయిన శంకరుని శరణు వేడుదును.

Verse 12

सर्वदोषप्रशमनं सर्वाभीष्टफलप्रदम् । पवित्रमल्पपुण्यानां दुर्लभं शंभुदर्शनम्

శంభుని దర్శనము సర్వదోషములను శమింపజేసి, సర్వాభీష్ట ఫలములను ప్రసాదించును. అది పరమ పవిత్రము; అయితే అల్పపుణ్యులకు శంభుదర్శనము దుర్లభము.

Verse 13

चिंतयन्नेवमात्मस्थं ज्योतिर्लिंगं सदाशिवम् । प्रणनाम हरिर्भक्त्या देवमष्टांगतो मुहुः

ఇలా ఆత్మలో స్థితమైన జ్యోతిర్లింగరూప సదాశివుని ధ్యానిస్తూ హరి భక్తితో మళ్లీ మళ్లీ ప్రభువుకు అష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు।

Verse 14

विश्वस्रष्टारमीशानं तुष्टाव दुरितच्छिदम् । अथ तेजोमयः शंभुः शरण्यः शरणागतम्

అతడు విశ్వసృష్టికర్త అయిన ఈశానుని, పాపనాశకుని స్తుతించాడు। అప్పుడు తేజోమయుడైన శరణ్య శంభువు శరణాగతుని వైపు దృష్టి పెట్టాడు।

Verse 15

अनुगृह्य कटाक्षैस्तं समुत्तिष्ठेत्यभाषत । उत्थाय करुणापूर्णं शंभुं चंद्रार्द्धशेखरम्

కరుణాకటాక్షాలతో అతనిని అనుగ్రహించి ఆయన “లేచి నిలువు” అని పలికాడు। అప్పుడు లేచి హరి కరుణాపూర్ణుడైన చంద్రార్ధశేఖర శంభువును దర్శించాడు।

Verse 16

नमस्त्रिभुवनेशाय त्रिमूर्तिगुणधारिणे । त्रिदेववपुषे तुभ्यं त्रिदृशे त्रिपुरद्रुहे

త్రిభువనేశ్వరా, త్రిమూర్తిగుణధారిణీ, త్రిదేవవపుష్కుడా, దేవగణములు దర్శించు నిన్ను, త్రిపురద్రోహీ—నమస్కారం।

Verse 17

त्वमेव जगतामीशो निजांशैर्देवतामयैः । कार्यकारणरूपेण करोषि स्वेच्छया क्रियाः

నీవే జగత్తుల ఏకైక ఈశ్వరుడు. దేవతారూపంగా ప్రకాశించే నీ స్వంత అంసాల ద్వారా నీవు కారణముగా, కార్యముగా నిలిచి స్వేచ్ఛతో సమస్త క్రియలను నిర్వహిస్తావు।

Verse 18

मां नियुज्य जगद्गुप्तौ परिमोह्य च मायया । न दोषमुत संकल्पं विहातुमपि नेच्छसि

నన్ను జగద్రక్షణకు నియమించి, నీ మాయతో మోహింపజేసి కూడా, నీవు దోషాన్ని గానీ, ఆ దోషానికి మూలమైన సంకల్పాన్ని గానీ తొలగించదలచుకోలేదు।

Verse 19

किं करोमि जगन्मूर्त्तौ न्यस्तभारोऽस्म्यहं त्वयि । न दोषमीहसे नूनमकालशयनेन माम्

నేను ఏమి చేయగలను, ఓ జగన్మూర్తీ? నా భారాన్ని నీపై ఉంచాను. అసమయ శయనం చేసినందుకు నన్ను నీవు తప్పుబట్టదలచుకోలేదని నిశ్చయం।

Verse 20

हर शम्भो हरेरार्तिमनुतापं समीक्ष्य सः । आदिदेश हरः श्रीमान्प्रायश्चित्तं हरेरिदम्

హే హరా, హే శంభో—హరి యొక్క ఆర్తి మరియు అనుతాపాన్ని చూసి, శ్రీమాన్ హరుడు హరికై ఈ ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆదేశించాడు।

Verse 21

अरुणाचलरूपेण तिष्ठामि वसुधातले । तस्य दर्शनमात्रेण भविता ते तमः क्षयः

నేను అరుణాచల రూపముతో భూమితలంపై నిలిచియున్నాను. ఆ పవిత్ర రూప దర్శనమాత్రంతోనే నీ తమస్సు (అజ్ఞానం-దుఃఖం) నశించును।

Verse 23

पूर्वस्मै विष्णवे तत्र वरो दत्तो मया पुरा । तदैव तैजसं लिंगमरुणाचल संज्ञितम् । तेजोमयमिदं रूपं प्रशांतं लोकरक्षणात् । यदग्निमयमव्यक्तमपारगुणवैभवम्

పూర్వం ఆ స్థలంలో నేను విష్ణువుకు వరం ఇచ్చాను. అదే సమయంలో ఆ తేజస్సుగల లింగం ‘అరుణాచల’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ రూపం దివ్య తేజోమయం—లోకరక్షణార్థం ప్రశాంతం; స్వభావతః అగ్నిమయం, అవ్యక్తం, అపార గుణవైభవంతో సమన్వితం।

Verse 24

नदीनां निर्झराणां च मेघमुक्तांभसामपि । अंतर्ज्योतिर्मयत्वेन लयस्तत्रैव दृश्यते

నదులకు, జలపాతాలకు, మేఘాల నుండి కురిసే నీటికి కూడా, ఆ క్షేత్రం అంతర్జ్యోతిర్మయమైనందున అక్కడే లయం కనిపిస్తుంది.

Verse 25

अंधानां दृष्टिलाभेन पंगूनां पादसंचरैः । अपुत्राणां च पुत्राप्त्या मूकानां वाक्प्रवृत्तिभिः

అంధులకు చూపు కలుగుట చేత, కుంటివారు నడుచుట చేత, సంతానం లేనివారికి పుత్రప్రాప్తి కలుగుట చేత, మూగవారికి మాటలు వచ్చుట చేత (దీని మహిమ తెలుస్తుంది).

Verse 26

सर्वसिद्धिप्रदानेन सर्वव्याधिविमोचनैः । सर्वपापप्रशमनैर्यत्सर्ववरदं स्थितम्

సకల సిద్ధులను ప్రసాదించుట చేత, సర్వ వ్యాధులను పోగొట్టుట చేత, సమస్త పాపాలను నశింపజేయుట చేత ఇది సర్వ వరాలను ఇచ్చేదిగా నిలిచి ఉంది.

Verse 27

इत्युक्तांतर्दधे शम्भुर्हरिश्चैवारुणाचलम् । आगत्य तप आस्थाय शोणाचलमुपास्त च

ఈ విధంగా పలికి శంభుడు అంతర్ధానమయ్యాడు. హరి కూడా అరుణాచలానికి వచ్చి, తపస్సు చేస్తూ శోణాచలాన్ని ఉపాసించాడు.

Verse 28

तमद्रिं परितो दृष्ट्वा सुरान्काननसंश्रयान् । ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्स्थापयामास वै हरिः । वेदान्सांगोपनिषदान्समंतान्मूर्तिधारिणः

ఆ పర్వతం చుట్టూ అడవిలో నివసిస్తున్న దేవతలను చూసి, హరి అక్కడ ఋషుల పవిత్ర ఆశ్రమాలను స్థాపించాడు. అక్కడ వేదాలు తమ అంగాలతోనూ, ఉపనిషత్తులతోనూ మూర్తీభవించి అంతటా నిలిచి ఉన్నాయి.

Verse 29

ससर्ज दिव्यरूपाणां शतमप्सरसां कुलम् । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैस्सेवध्वमिति चादिशत्

ఆయన దివ్యసౌందర్యముగల వంద అప్సరసల సమూహాన్ని సృష్టించి, ‘నృత్యం, గానం, వాద్యాలతో ఈ పవిత్ర ధామాన్ని సేవించండి’ అని ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 30

स्नात्वा ब्रह्मसरस्यस्मिन्विष्णुः कमललोचनः । प्रदक्षिणं चकारामुमरुणाद्रिं समर्चितम्

కమలనేత్రుడైన విష్ణువు ఈ బ్రహ్మసరస్సులో స్నానం చేసి, విధివిధానంగా పూజింపబడిన ఆ అరుణాద్రి (అరుణాచల)ను ప్రదక్షిణ చేశాడు.

Verse 31

अपापः सर्वलोकानामाधिपत्यं च लब्धवान् । रमया सहितो नित्यमभिरूपसुरूपया

పాపరహితుడై అతడు సమస్త లోకాలపై అధిపత్యాన్ని పొందాడు; అందమైన, మంగళస్వరూపిణి రమా (శ్రీ/లక్ష్మీ)తో నిత్యం కలిసి నివసించాడు.

Verse 32

भास्करस्तेजसां राशिरसुरैरपि पीडितः । ब्रह्मोपदेशादानर्च भक्त्यारुणगिरीश्वरम्

తేజస్సుల రాశియైన భాస్కరుడు, అసురుల చేత కూడా పీడింపబడి, బ్రహ్మోపదేశాన్ని అనుసరించి భక్తితో అరుణగిరీశ్వరుని ఆరాధించాడు.

Verse 33

निमज्ज्य विमले तीर्थे पावने ब्रह्मनिर्मिते । प्रदक्षिणं चकारैनमरुणार्द्रि स्वयंप्रभुम्

బ్రహ్మనిర్మితమైన ఆ నిర్మల, పవిత్ర తీర్థంలో మునిగి, అతడు స్వయంప్రభువైన అరుణాద్రి (అరుణాచల)ను ప్రదక్షిణ చేశాడు.

Verse 34

अशेषदैत्यविजयं लब्ध्वा मेरुप्रदक्षिणम् । लेभे च परमं तेजः परतेजःप्रणाशनम्

సమస్త దైత్యులను పూర్తిగా జయించి, మేరుప్రదక్షిణం చేసి, అతడు పరమ తేజస్సును పొందెను—అది శత్రు తేజస్సును నశింపజేయునది।

Verse 35

दक्षशापानलाक्रांतस्सोमः शिववचोबलात् । अरुणाचलमभ्यर्च्य लब्धरूपोऽभवत्पुनः

దక్షశాపాగ్నిచే దగ్ధుడైన సోముడు (చంద్రుడు) శివవచనబలంతో అరుణాచలాన్ని అర్చించి, మళ్లీ తన స్వరూపాన్ని పొందెను।

Verse 36

अग्निर्ब्रह्मर्षिशापेन यक्ष्मरोगप्रपीडितः । अपूतोऽपि पवित्रोऽभूदरुणाचलसेवया

బ్రహ్మర్షి శాపంతో యక్ష్మారోగంతో బాధపడిన అగ్ని, అపవిత్రుడైనప్పటికీ, అరుణాచల సేవచేత పవిత్రుడయ్యెను।

Verse 37

शक्रो वृत्रं बलं पाकं नमुचिं जृंभमुद्धृतम् । शिवलब्धवरान्दैत्यान्पुरा हत्वा जगत्पतीन्

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పూర్వం శివుని నుండి వరాలు పొందిన జగత్తును పీడించే దైత్యులను—వృత్ర, బల, పాక, నముచి, జృంభ, ఉద్ధృత—వధించెను।

Verse 38

पातकैश्च परिक्षीणस्तथा लोकांतमाश्रितः । शम्भुं प्रसाद्य तपसा शिवेन परिचोदितः

పాపములచే క్షీణించి లోకాంతాన్ని ఆశ్రయించి, శివుని ప్రేరణతో అతడు తపస్సుచే శంభువును ప్రసన్నం చేసెను।

Verse 39

अरुणाद्रिं समभ्यर्च्य विपापोऽभूत्सुराधिपः । इष्ट्वा च हयमेधेन प्रीणयामास शंकरम्

అరుణాద్రిని విధివిధానంగా ఆరాధించి దేవాధిపతి పాపరహితుడయ్యాడు; అశ్వమేధ యాగం చేసి శంకరుని ప్రసన్నం చేశాడు।

Verse 40

लब्ध्वा चेन्द्रपदं शक्रः शतमप्सरसांकुलम् । सेवार्थमादिशन्छ्रीमान्दिव्यदुंदभिसेवया

ఇంద్రపదాన్ని పొందిన శ్రీమాన్ శక్రుడు వందల అప్సరల మధ్య సేవార్థం ఆజ్ఞలు జారీ చేసి, దివ్య దుందుభుల సేవతో పూజను ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 41

पुष्पमेघान्समादिश्य दिव्याभिः पुष्पवृष्टिभिः । समर्चयति शोणाद्रिं दिवि नित्यं च वंदते

పుష్పమేఘాలను ఆజ్ఞాపించి, దివ్య పుష్పవర్షాలతో శోణాద్రిని సమర్చించి, స్వర్గంలో నుండీ నిత్యం వందనం చేస్తాడు।

Verse 42

शेषोऽपि शोणशैलेशं समभ्यर्च्य शिवाज्ञया । अभजत्कामरूपत्वं महीमण्डलधारकः

భూమండలాన్ని ధరించే శేషుడు కూడా శివాజ్ఞతో శోణశైలేశ్వరుని ఆరాధించి, ఇష్టరూపధారణ శక్తిని పొందాడు।

Verse 43

अन्ये नागाश्च गन्धर्वाः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः । दिक्पालाश्च तमभ्यर्च्य लेभिरेऽपेक्षितान्वरान्

ఇతర నాగులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, అప్సరాగణాలు మరియు దిక్పాలులు కూడా ఆయనను ఆరాధించి తమకు కావలసిన వరాలను పొందారు।

Verse 44

देवैरशेषैर्दैत्यादीञ्जेतुकामैः समुद्यतैः । प्रार्थितः सर्वतोऽभीष्टवरदोऽरुणभूधरः

దైత్యాదులను జయించుటకు ఉత్సుకులై సిద్ధమైన సమస్త దేవతలు ప్రార్థించగా, అరుణాచలమనే అరుణవర్ణ భూధరుడు వారికి అన్ని దిశలలో అభీష్ట వరములు ప్రసాదించాడు।

Verse 45

त्वष्ट्रा विरचिताकार आदित्यस्तेजसा तपन् । ग्रहनाथस्तु शोणाद्रिं विलंघयितुमुद्यतः

త్వష్టృుడు నిర్మించిన ఆకారముతో, తేజస్సుతో మండుచున్న ఆదిత్యుడు శోణాద్రిని దాటిపోవుటకు బయలుదేరెను; గ్రహణాధిపతి రాహువూ ఆ పర్వతాన్ని లంఘించుటకు ఉత్సాహించాడు।

Verse 46

रथवाहाः पुनस्तस्य शक्तिहीनाः श्रमं गताः । सोऽपि श्रिया विहीनश्च जातः गोणाद्रितेजसा

అప్పుడు అతని రథసారథులు శక్తిహీనులై అలసటకు లోనయ్యారు; అతడూ శోణాద్రి తేజస్సు చేత తన కాంతిని కోల్పోయెను।

Verse 47

नाशक्नोच्च दिवं गन्तुं सर्वगत्यांशुमालिनः । स तु ब्रह्मोपदेशेन समाराध्यारुणाचलम्

సర్వగతియైన అంశుమాలి స్వర్గానికి వెళ్లలేకపోయెను; అప్పుడు బ్రహ్మ ఉపదేశముతో అతడు విధివిధానంగా అరుణాచలాన్ని ఆరాధించాడు।

Verse 48

प्रीत्या तस्माद्विभोर्लेभे मार्गं व्योम्नो हयाञ्छुभान् । ततः प्रभृति तिग्मांशुः स हि शोणाख्यपर्वतम्

ఆ విభువు ప్రసన్నుడై అతనికి ఆకాశములో స్వచ్ఛమైన మార్గమును, శుభమైన అశ్వములను ప్రసాదించాడు; అప్పటినుండి తిగ్మాంశు సూర్యుడు ‘శోణ’ అనే పర్వతాన్ని లంఘించడు।

Verse 49

न लंघयति किं त्वस्य प्रदक्षिणपरिक्रमैः । दक्षयागपरिध्वस्ता हीनांगास्त्रिदशाः पुरा

అతడు దానిని దాటడు; బదులుగా ప్రదక్షిణా-పరిక్రమలతో చుట్టూ తిరుగుతాడు. పూర్వం దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం వల్ల దేవతలు అవయవహీనులైయ్యారు.

Verse 50

अरुणाचलमाराध्य नवान्यंगानि लेभिरे । पूषा दन्तं शिखी हस्तं भगो नेत्रं त्वखंडितम्

అరుణాచలాన్ని ఆరాధించి వారు కొత్త అవయవాలను పొందారు. పూషకు పన్ను, శిఖికి చేయి, భగకు అఖండమైన కన్ను లభించింది.

Verse 51

घ्राणं वाणी च लेभे सा शोणाचलनिषेवणात् । भार्गवः क्षीणनेत्रस्स विष्णुहस्तकुशाग्रतः

శోణాచలాన్ని ఆశ్రయించడంతో ఆమెకు ఘ్రాణశక్తి, వాణి రెండూ లభించాయి. అలాగే క్షీణనేత్రుడైన భార్గవుడు, విష్ణువు చేతిలోని కుశాగ్రం వల్ల బాధపడ్డాడు.

Verse 52

बलिदत्तावनीदानजलधारानिरोधतः । स तु शोणाचलं गत्वा तपः कृत्वातिदुष्करम्

బలికి భూమిదానం చేయుటకు ఉద్దేశించిన జీవనదాయక జలధారను అడ్డుకున్న కారణంగా అతడు శోణాచలానికి వెళ్లి అత్యంత దుష్కర తపస్సు చేశాడు.

Verse 53

लेभे नेत्रं च पूतात्मा भास्कराख्ये गिरौ स्थितः । अरुणाचलनाथस्य सेवया सूर्यसारथिः

భాస్కర అనే పర్వతంపై నివసిస్తూ, పూతాత్ముడైన సూర్యసారథి అరుణాచలనాథుని సేవచేత తన కన్నును తిరిగి పొందాడు.

Verse 54

प्रतर्दनाख्यो नृपतिर्ग्रहीतुं देवकन्यकाम् । अरुणाद्रिपतेर्गानं कुर्वंतीं सादरोऽभवत्

ప్రతర్దన అనే రాజు దేవకన్యను పట్టుకోవాలని ఉద్దేశించాడు; కానీ అరుణాద్రిపతిని స్తుతిస్తూ గానం చేస్తున్న ఆమెను చూసి అతడు భక్తి-గౌరవంతో వినయుడయ్యాడు।

Verse 55

क्षणात्कपिमुखो जातो मंत्रिभिश्चोदितो नृपः । प्रत्यर्प्य तां पुनश्चान्याः प्रादादरुणभूभृते

క్షణంలోనే రాజుకు కోతిముఖం వచ్చింది; మంత్రుల ప్రేరణతో ఆమెను తిరిగి అప్పగించి, తరువాత ఇతర కన్యలను అరుణభూభృత్ (అరుణాచల పర్వతం)కు సమర్పించాడు।

Verse 56

ततश्चारुमुखोजातः प्रसादादरुणेशितुः । सायुज्यमस्मै सकलं दत्तवान्भक्तिभावतः

అనంతరం అరుణేశ్వరుని ప్రసాదంతో అతడు సుందరముఖుడయ్యాడు; భక్తిభావంతో ప్రభువు అతనికి సంపూర్ణ సాయుజ్యం (ఏకత్వం) ప్రసాదించాడు।

Verse 57

अरुणाचलनाथस्यसंनिधौ ज्ञानदुर्बलः । गंधर्वः पुष्पकाख्यस्तु भक्तिहीनो ह्यगात्पुरा

పూర్వం అరుణాచలనాథుని సన్నిధిలో పుష్పక అనే గంధర్వుడు వచ్చాడు; అతడు జ్ఞానంలో బలహీనుడు, భక్తి లేనివాడు।

Verse 58

ततो व्याघ्रमुखं दृष्ट्वा गंधर्वपरिचारकाः । किमेतदिति साश्चर्यं पप्रछुस्ते परस्परम्

అప్పుడు అతడిని వ్యాఘ్రముఖుడిగా చూసి గంధర్వ పరిచారకులు ఆశ్చర్యంతో పరస్పరం అడిగారు—“ఇది ఏమిటి?”

Verse 59

अथ नारद निर्दिष्टमवज्ञाफलमात्मनः । बुद्ध्वारुणाद्रिं संपूज्य पुनश्च सुमुखोऽभवत्

అప్పుడు నారదుని ఉపదేశంతో తన అవజ్ఞ ఫలితాన్ని గ్రహించి, అతడు అరుణాద్రిని విధివిధానంగా పూజించి మళ్లీ సుముఖుడయ్యాడు।

Verse 60

शिवभूमिरियं ख्याता परितो योजनद्वयम् । मुक्तिस्तत्र प्रमीतानां कदापि विलयो न हि

ఈ ప్రాంతం శివభూమిగా ప్రసిద్ధి, చుట్టూ రెండు యోజనాల వరకు విస్తరించింది; అక్కడ దేహత్యాగం చేసినవారికి మోక్షం నిశ్చితం, అది ఎప్పటికీ నశించదు।

Verse 61

सप्तर्षयः पुरा भूमौ शापदोषसमन्विताः । सिषेविरेरुणाद्रिं वै नाथो ज्ञात्वा विनिश्चयम्

పూర్వకాలంలో భూమిపై శాపదోషంతో బాధపడిన సప్తర్షులు అరుణాద్రిని ఆశ్రయించి ఆరాధించారు; ప్రభువు వారి దృఢనిశ్చయాన్ని తెలిసి (అనుగ్రహించాడు)।

Verse 62

शापमोक्षं ददौ श्रीमान्सप्तर्षीणां महात्मनाम् । सप्तर्षिभिः कृतं तीर्थं सर्वपापविनाशनम्

ఆ శ్రీమంతుడైన ప్రభువు మహాత్ములైన సప్తర్షులకు శాపమోక్షాన్ని ప్రసాదించాడు. సప్తర్షులు స్థాపించిన ఆ తీర్థం సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 63

शोणाचलस्य निकटे दृश्यते पावनं शुभम् । पंगुर्मुनिः शोणशैलात्पादौ लब्धुं समागतः

శోణాచల సమీపంలో శుభప్రదమైన పవిత్ర తీర్థం దర్శనమిస్తుంది. ఒక పంగు ముని తన పాదాలను తిరిగి పొందేందుకు శోణశైలానికి వచ్చాడు।

Verse 64

अंतर्हितप्रार्थितार्थो दारुहस्तपुटे वहन् । जानुचंक्रमणव्यग्रः शोणनद्यास्तटं गतः

అదృశ్యంగా తన కోరిన వరం సిద్ధించగా, దారుహస్తపుటంలో జలాన్ని మోసుకుంటూ, మోకాళ్లపై సాగడంలో తలమునకై శోణా నది తీరానికి చేరెను।

Verse 65

दारुहस्तपुटे तीर्थे निचिक्षेप पिपासतः । जानुचंक्रमणे तस्मिन्धूर्तस्तोयं पिपासति

దాహంతో అతడు దారుహస్తపుట తీర్థంలో ఆ నీటిని పోశాడు. అదే మోకాళ్లపై సాగుతున్న స్థితిలోనే బాధితుడు దాహశాంతికి నీటిని త్రాగెను।

Verse 66

अथ शोणाचलं प्राप्तः कथं वा दारुहस्तकः । किमेतदिति तं पृच्छन्नाधावत्कलितत्परः

ఆపై శోణాచలానికి చేరి, “ఈ దారుహస్తకుడు ఇక్కడికి ఎలా వచ్చెను?” అని ఆశ్చర్యపడి, “ఇది ఏమిటి?” అని అడుగుతూ తెలుసుకోవాలనే తపనతో అతని వైపు పరుగెత్తెను।

Verse 67

लब्धपादश्च सहसा जगाम च निजालयम् । नाद्राक्षीत्पुरुषं तत्र दारुहस्तौ पुरोगमौ

అకస్మాత్తుగా పాదాలు లభించగానే అతడు తన నివాసానికి వెళ్లెను. అక్కడ ఏ పురుషునినీ చూడలేదు; ముందుగా వెళ్లిన ఆ రెండు ‘దారుహస్తాలు’ మాత్రమే కనిపించెను।

Verse 68

स्वयं गृहीत्वा चालोक्य ववंदेऽरुणपर्वतम् । ननंद लब्धचरणो लब्धरूपो महामुनिः

అతడు వాటిని తానే తీసుకొని చూచి అరుణ పర్వతానికి నమస్కరించెను. ఆ మహాముని ఆనందించెను—పాదాలు తిరిగి లభించాయి, దేహరూపమూ సంపూర్ణమైంది।

Verse 69

विस्मयोत्फुल्लनयनैः शिवभक्तैर्महात्मभिः । पूजितो लब्धपादः सञ्जगाम च यथागतम्

విస్మయంతో విప్పిన కన్నుల మహాత్మ శివభక్తులు ఆయనను పూజించారు. పాదం తిరిగి లభించగా, వచ్చినట్లే ఆయన తిరిగి వెళ్లెను.

Verse 70

वाली शक्रसुतः श्रीमाञ्छ्रंगादुदयभूभृतः । अस्ताचलस्य शिखरं प्रतिगन्तुं समुद्यतः

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కుమారుడైన శ్రీమంతుడు వాలి, తూర్పు పర్వత శిఖరంనుండి బయలుదేరి, అస్తాచల (పడమర పర్వత) శిఖరానికి వెళ్లుటకు సిద్ధమయ్యెను.

Verse 71

आलुलोकेऽरुणगिरिं मध्ये देवनमस्कृतम् । ऊर्ध्वं गंतुं समुद्युक्तः क्षीणवीर्योऽपतद्भुवि

మధ్యలో దేవులు నమస్కరించే అరుణగిరిని అతడు దర్శించాడు. పైకి ఎక్కబోయి శక్తి క్షీణించి భూమిపై పడిపోయెను.

Verse 72

पित्रा शक्रेण संगम्य चोदितः शोणपर्वतम् । लिंगं तैजसमभ्यर्च्य लब्धवीर्योऽभवत्पुनः

తండ్రి మరియు శక్రుడు (ఇంద్రుడు)లను కలసి, వారి ప్రేరణతో అతడు శోణపర్వతానికి వెళ్లెను. అక్కడ తేజోమయ లింగాన్ని అర్చించి మళ్లీ వీర్యాన్ని పొందెను.

Verse 73

नलः पूर्वं समभ्यर्च्य स्वसृष्टा मानवप्रियाः । पालयामास धर्मात्मा नीतिसारसमन्वितः

రాజు నలుడు ముందుగా విధివిధానంగా పూజించి, తన స్థాపించిన మానవప్రియ ప్రజలను పరిరక్షించాడు; అతడు ధర్మాత్ముడు, నీతిసారసంపన్నుడు.

Verse 74

इलः प्रविश्य सहसा गौरीवनमखंडितम् । स्त्रीभावं समनुप्राप्तः पप्रच्छ स्वं पुरोधसम्

ఇలుడు అకస్మాత్తుగా అఖండితమైన గౌరీవనంలో ప్రవేశించగానే క్షణములోనే స్త్రీభావాన్ని పొందెను; ఆ విషయమై తన పురోహితుని అడిగెను।

Verse 75

वशिष्ठेन समादिष्टः शोणाद्रिं समपूजयत् । तपसाराध्य देवेशं पुनः पुंस्त्वमुपागतः

వశిష్ఠుని ఆజ్ఞతో అతడు శోణాద్రిని సమ్యగ్గా పూజించెను; తపస్సుతో దేవేశ్వరుని ప్రసన్నం చేసి మళ్లీ పుంస్త్వాన్ని పొందెను।

Verse 76

सोमोपदेशाद्भक्त्याथ सस्मारारुणपर्वतम् । ईशानुग्रहतो लेभे शापमोक्षं तपोधिकः

సోముని ఉపదేశముతో భక్తితో అతడు అరుణపర్వతం (అరుణాచలము) ను స్మరించెను; ఈశ్వరానుగ్రహముచే ఆ తపస్వి శాపమోక్షాన్ని పొందెను।

Verse 77

लेभे च परमं स्थानमप्राप्यममरैरपि । भरतो मृगशावस्य स्मरणादायुषोऽत्यये

ఆయుష్షు అంత్యకాలమున భరతుడు మృగశావకుని నిరంతర స్మరణచేత అమరులకైనా దుర్లభమైన పరమస్థానాన్ని పొందెను।

Verse 78

न मुक्तिं प्राप योगेन मृगजन्मनि संगतः । पत्नीविरहजं दुःखं प्राप्तवानमितं हरिः

మృగజన్మలో ఆసక్తుడై యోగమార్గమున ముక్తిని పొందలేకపోయెను; మరియు హరి భార్యావియోగజనితమైన అపార దుఃఖాన్ని అనుభవించెను।

Verse 79

पुनर्भृगूपदेशेन शोणाद्रिमिममर्चयन् । अवतारेषु सर्वेषु सर्वदुःखान्यपाकरोत्

మళ్లీ భృగువు ఉపదేశంతో ఈ శోణాద్రిని ఆరాధించగా, అతడు తన అన్ని అవతారాలలోని సమస్త దుఃఖాలను తొలగించాడు।

Verse 80

सरस्वती च सावित्री श्रीर्भूमिः सरितस्तथा । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमापदो निरतारिषुः

సరస్వతి, సావిత్రి, శ్రీ, భూమి మరియు నదులూ—శోణశైలేశ్వరుని అభ్యర్చించి—ఆపదలను దాటి విముక్తులయ్యారు।

Verse 81

भास्करः पूर्वदिग्भागे विश्वामित्रस्तु दक्षिणे । पश्चिमे वरुणो भागे त्रिशूलं चोत्तराश्रयम्

తూర్పు దిశలో భాస్కరుడు స్థితుడై ఉన్నాడు, దక్షిణంలో విశ్వామిత్రుడు; పశ్చిమ భాగంలో వరుణుడు, ఉత్తరాశ్రయంగా త్రిశూలం నిలిచియుంది।

Verse 82

योजनद्वयपर्यंते सीमाः शैलेषु संस्थिताः । चतस्रो देवतास्त्वेताः सेवंते शोणपर्वतम्

రెండు యోజనాల వరకు విస్తరించిన దూరంలో కొండలపై సీమా-చిహ్నాలు స్థాపితమై ఉన్నాయి। ఈ నాలుగు దేవతలు అక్కడ నివసించి శోణపర్వతాన్ని నిత్యం సేవిస్తారు।

Verse 83

स्थिताः सीमावसानेषु शोणाद्रीशमवस्थितम् । नमंति देवाश्चत्वारः शिवं शोणाचलाकृतिम्

పవిత్ర సీమాంతాలలో స్థితులైన ఆ నాలుగు దేవతలు, శోణాద్రీశుడైన—శోణాచలాకృతిలో ఉన్న శివునికి—నమస్కరిస్తారు।

Verse 84

अस्योत्तरस्मिञ्छिखरे दृश्यते वटभूरुहः । सिद्धवेषः सदैवास्ते यस्य मूले महेश्वरः

ఈ పర్వతపు ఉత్తర శిఖరంపై ఒక వటవృక్షం దర్శనమిస్తుంది; దాని మూలంలో సిద్ధవేషధారిగా మహేశ్వరుడు సదా నివసిస్తాడు।

Verse 85

यस्य च्छायातिमहती सर्वदा मण्डलाकृतिः । लक्ष्यते विस्मयोपेतैः सर्वदा देवमानवैः

దాని నీడ అత్యంత విశాలమై ఎల్లప్పుడూ మండలాకారంగా ఉంటుంది; దేవులు, మనుష్యులు దానిని నిత్యం ఆశ్చర్యంతో దర్శిస్తారు।

Verse 86

अष्टभिः परितो लिंगैरष्टदिक्पालपूजितैः । अष्टासु संस्थितैर्दिक्षु शोभते ह्युपसेवितः

ఎనిమిది దిక్పాలులు పూజించే, ఎనిమిది దిశల్లో స్థాపితమైన ఎనిమిది లింగాలతో చుట్టుముట్టబడి ప్రభువు అన్ని వైపులా సేవింపబడి ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 87

नृपाणां शम्भुभक्तानां शंकराज्ञानुपालिनाम् । अत्रैव महदास्थानमादिदेवेन निर्मितम्

శంభుభక్తులై శంకరాజ్ఞను అనుసరించే రాజులకు ఇక్కడే మహత్తరమైన ఆసనస్థానం ఉంది; అది ఆదిదేవునిచే స్థాపించబడింది।

Verse 88

बकुलश्च महांस्तत्र सदार्थितफलप्रदः । आगमार्थविदा मूले वामदेवेन सेव्यते

అక్కడ ఒక మహా బకులవృక్షం కూడా ఉంది; అది ఎల్లప్పుడూ ప్రార్థించిన ఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది; దాని మూలంలో ఆగమార్థవేత్త వామదేవుడు నిత్యం పూజిస్తాడు।

Verse 89

अगस्त्यश्च वशिष्ठश्च संपूज्यारुणभूधरम् । संस्थाप्य लिंगे विमले तेपाते तादृशं तपः

అగస్త్యుడు మరియు వశిష్ఠ మహర్షి అరుణాచల పర్వతాన్ని పూజించి, నిర్మలమైన లింగాలను ప్రతిష్టించి, అక్కడ కఠోర తపస్సు చేశారు.

Verse 90

हिरण्यगर्भतनयः पुरा शोणनदः पुमान् । अत्र तीव्रं तपस्तप्त्वा गंगाभिमुखगोऽभवत

పూర్వం హిరణ్యగర్భుని కుమారుడైన శోణనదుడు ఇక్కడ తీవ్ర తపస్సు చేసి, గంగానది వైపుగా ప్రవహించాడు.

Verse 91

अत्र शोणनदी पुण्या प्रवहत्यमलोदका । वेणा च पुण्यतटिनी परितः सेवतेऽचलम्

ఇక్కడ నిర్మలమైన జలంతో కూడిన పుణ్యప్రదమైన శోణ నది ప్రవహిస్తోంది; మరియు పుణ్యనది అయిన వేణ కూడా ఈ పర్వతాన్ని చుట్టూ సేవించుకుంటోంది.

Verse 92

वायव्याश्च दिशो भागे वायुतीर्थं च शोभते । तत्र स्नात्वा मरुत्पूर्वं जगत्प्राणत्वमाप्तवान्

వాయువ్య దిశలో వాయుతీర్థం శోభిల్లుతోంది. పూర్వం వాయుదేవుడు అక్కడ స్నానం చేసి జగత్తుకు ప్రాణశక్తిగా మారే స్థితిని పొందాడు.

Verse 93

उत्तरेऽस्य गिरेस्तीर्थं सुवर्णकमलोज्ज्वलम् । दिव्यसौगंधिकाकीर्णं हंसभृंगमनोहरम्

ఈ పర్వతానికి ఉత్తరాన బంగారు తామరలతో ప్రకాశించే ఒక తీర్థం ఉంది, అది దివ్య సుగంధ పుష్పాలతో నిండి, హంసలు మరియు తుమ్మెదలతో మనోహరంగా ఉంటుంది.

Verse 94

कौबेरं तीर्थमेशान्यामैशान्यं तीर्थमुत्तमम्

ఈశాన్య దిశలో కౌబేర తీర్థము ఉంది—అత్యుత్తమమై పరమ మంగళకరమైన పవిత్ర స్నానస్థలం.

Verse 95

तस्यैव पश्चिमे भागे विष्णुः कमललोचनः । स्नात्वा विष्णुत्वमभजत्कमलालालिताकृतिः

అదే ప్రాంతపు పశ్చిమ భాగంలో కమలనేత్రుడు, కమలా (లక్ష్మీ) లాలితరూపుడైన విష్ణువు స్నానమాచరించి విష్ణుత్వాన్ని పొందెను.

Verse 96

नवग्रहाः पुरा तत्र स्नात्वा ग्रहपदं गताः । नवग्रहप्रसादश्च जायते तत्र मज्जताम्

పూర్వకాలంలో నవగ్రహాలు అక్కడ స్నానమాచరించి తమ తమ గ్రహపదాలను పొందాయి. అక్కడ మునిగేవారికి నవగ్రహ ప్రసాదం కలుగుతుంది.

Verse 97

दुर्गा विनायक स्कन्दो क्षेत्रपालः सरस्वती । रक्षंति परितस्तीर्थं ग्राहयमेतदनन्तरम्

దుర్గ, వినాయకుడు, స్కందుడు, క్షేత్రపాలుడు, సరస్వతి—ఇవన్నీ ఈ తీర్థాన్ని చుట్టూ రక్షిస్తారు. ఇక తదుపరి వృత్తాంతాన్ని వినుము.

Verse 98

गंगा च यमुना चैव गोदावरी सरस्वती । नर्मदासिन्धुकावेर्यः शोणः शोर्णनदी च सा

గంగా, యమునా, అలాగే గోదావరి, సరస్వతి; నర్మద, సింధు, కావేరి, శోణుడు మరియు శోర్ణా నదీ కూడా (ఇక్కడ ఉన్నాయి).

Verse 99

एता गूढा निषेवंते पूर्वाद्याशासु संततम् । नश्यंत्यः सकलं पापमात्मक्षेत्रसमुद्भवम्

ఈ నదులు ఇక్కడ గూఢరూపంగా తూర్పు మొదలైన దిక్కులలో నిరంతరం నివసిస్తాయి; ప్రవహిస్తూ జీవక్షేత్రజన్యమైన సమస్త పాపాన్ని నశింపజేస్తాయి।

Verse 100

अन्याश्च सरितो दिव्याः पार्थिव्यश्च शुभोदकाः । उदजृंभंत सहसा शोणाद्रीशप्रसादतः

ఇతర దివ్య నదులు, శుభజలముగల భౌమ ప్రవాహాలు కూడా—శోణాద్రీశ్వరుడు (అరుణాచల) అనుగ్రహంతో—అకస్మాత్తుగా ప్రదర్శితమయ్యాయి।

Verse 101

आगस्त्यं दक्षिणे भागे तीर्थं महदुदाहृतम् । सर्वभाषार्थसंसिद्धिर्जायते तत्र मज्जताम्

దక్షిణ భాగంలో ‘ఆగస్త్య’ అనే మహాతీర్థం ప్రసిద్ధం; అక్కడ మునిగిస్నానం చేసేవారికి అన్ని భాషల అర్థసిద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 102

अत्रागस्त्यः समागत्य स्नात्वा मुनिगणावृतः । अभ्यर्चयति शोणाद्रिं मासि भाद्रपदे सदा

ఇక్కడ అగస్త్యుడు మునిగణాలతో కలిసి వచ్చి, స్నానం చేసి, భాద్రపద మాసంలో ఎల్లప్పుడూ శోణాద్రి (అరుణాచల) ను అభ్యర్చిస్తాడు।

Verse 103

वाशिष्ठमुत्तरे भागे तीर्थं दिव्यं शुभोदयम् । सर्ववेदार्थसंसिद्धिर्जायते तत्र मज्जनात्

ఉత్తర భాగంలో ‘వాశిష్ఠ’ అనే దివ్య తీర్థం, శుభోదయకరం; అక్కడ స్నానం చేయుటవలన సమస్త వేదార్థసిద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 104

अत्र मेरोः समागत्य वशिष्ठो भगवानृषिः । करोत्याश्वयुजे मासि शोणाद्रीशनिषेवणम्

ఇక్కడ మేరుపర్వతం నుండి వచ్చి భగవాన ఋషి వశిష్ఠుడు ఆశ్వయుజ మాసంలో శోణాద్రీశ్వరుడు (అరుణాచలుడు)ను భక్తితో సేవించి ఉపాసిస్తాడు।

Verse 105

गंगानाम महत्तीर्थं पूर्वोत्तरदिशि स्थितम् । तत्र स्नानाद्भवेन्नृणां सर्वपातकनाशनम्

ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో ‘గంగా’ అనే మహాతీర్థం ఉంది; అక్కడ స్నానం చేయుటవలన మనుష్యుల సమస్త పాపాలు నశిస్తాయి।

Verse 106

गंगाद्याः सरितः सर्वाः कार्त्तिके मासि संगताः । अत्रारुणाद्रिनाथस्य सेवां कुर्वंति सादरम्

కార్త్తిక మాసంలో గంగా మొదలైన సమస్త నదులు ఇక్కడ చేరి, అరుణాద్రినాథుడు (అరుణాచలుడు)కు భక్తి-గౌరవాలతో సేవ చేస్తాయి।

Verse 107

ब्राह्म्यं नाम महातीर्थमरुणाद्रीशसन्निधौ । तस्योपसंगमात्सद्यो ब्रह्महत्यादि नश्यति

అరుణాద్రీశ్వరుని సన్నిధిలో ‘బ్రాహ్మ్య’ అనే మహాతీర్థం ఉంది; దాని సమీపానికి చేరగానే బ్రహ్మహత్యాది పాపాలు కూడా వెంటనే నశిస్తాయి।

Verse 108

मार्गे मासि समागत्य ब्रह्मलोकात्पितामहः । स्नात्वा तत्प्रत्यहं देवमर्चयत्यरुणाचलम्

మార్గశీర్ష మాసంలో పితామహుడు బ్రహ్మలోకం నుండి ఇక్కడికి వచ్చి, స్నానం చేసి ప్రతిరోజూ దేవుడు అరుణాచలుడిని పూజించి అర్చిస్తాడు।

Verse 109

पौषे मासि समागत्य स्नात्वा तीर्थे निजैः सुरैः । महेन्द्रः शोणशैलेशमभ्यर्चयति शंकरम्

పౌష మాసంలో మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) తన దేవగణాలతో వచ్చి, తీర్థంలో స్నానం చేసి, శోణశైలం (అరుణాచలం) అధిపతి శంకరుని భక్తితో అర్చిస్తాడు।

Verse 110

शैवंनाम महातीर्थं संनिधौ तत्र वर्तते । रुद्रो ब्रह्मकपालेन सह तत्र न्यमज्जत

అక్కడ సమీపంలో ‘శైవ’ అనే మహాతీర్థం ఉంది; రుద్రుడు స్వయంగా బ్రహ్మకపాలంతో కలిసి అక్కడ మునిగి స్నానమాచరించాడు।

Verse 111

अत्र शम्भुर्गणैः सार्द्धं माघे मासि प्रसीदति । प्रायश्चित्तानि सर्वाणि नॄणां सफलयन्भुवि

ఇక్కడ మాఘ మాసంలో శంభువు తన గణాలతో కలిసి ప్రసన్నుడై, భూమిపై మనుషుల సమస్త ప్రాయశ్చిత్తాలను ఫలప్రదం చేస్తాడు।

Verse 112

आग्नेयमग्निदिग्भागे तीर्थं सौभाग्यदायकम् । अग्निरत्र पुरा स्नात्वा स्वाहया संगतः सुखी

అగ్ని దిక్కైన ఆగ్నేయం (దక్షిణ-తూర్పు) భాగంలో ‘ఆగ్నేయ’ అనే సౌభాగ్యదాయక తీర్థం ఉంది. పూర్వం అగ్ని ఇక్కడ స్నానం చేసి స్వాహాతో మళ్లీ కలసి సుఖించాడు।

Verse 113

अनंगोपि स्मरः स्नात्वा फाल्गुने मासि संगतः । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमभूत्सर्वसुखाधिपः

దేహరహితుడైన అనంగుడు స్మరుడు కూడా ఫాల్గుణ మాసంలో ఇక్కడ స్నానం చేసి మళ్లీ సంగమించాడు. శోణశైలం (అరుణాచలం) అధిపతిని అర్చించి, సమస్త సుఖాలకు అధిపతిగా అయ్యాడు।

Verse 114

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां वैष्णवं तीर्थमद्भुतम् । ब्रह्मर्षयः सदा तत्र वसंति कृतकौतुकाः

దక్షిణ-తూర్పు దిశలో అద్భుతమైన వైష్ణవ తీర్థం ఉంది. అక్కడ బ్రహ్మర్షులు పవిత్ర కౌతుకానందాలతో నిత్యం నివసిస్తారు.

Verse 115

चैत्रे मासि समागत्य विष्णुस्तत्र रमापतिः । स्नात्वाभ्यर्च्यारुणाद्रीशमभवल्लोकनायकः

చైత్ర మాసంలో రమాపతి విష్ణువు అక్కడికి వచ్చాడు. స్నానం చేసి అరుణాద్రీశుని ఆరాధించి, లోకాల నాయకుడు మరియు రక్షకుడయ్యాడు.

Verse 116

सौरंनाम महातीर्थं कौबेरदिशि जृंभितम् । सर्वरोगोपशांतिश्च जायते तत्र मज्जनात्

కుబేర దిశలో (ఉత్తరంలో) ‘సౌర’ అనే మహాతీర్థం విస్తరించి ఉంది. అక్కడ స్నానం చేస్తే సమస్త రోగాలు శాంతిస్తాయి.

Verse 117

वैशाखे मासि दिनकृत्स्नात्वात्रेशं निषेवते । वालखिल्यैः समं श्रीमान्वेदैश्च सह संगतः

వైశాఖ మాసంలో సూర్యదేవుడు ఇక్కడ స్నానం చేసి ఈ ప్రభువును సేవించి ఆరాధిస్తాడు. ఆయన శ్రీమంతుడై వాలఖిల్య ఋషులతోను, వేదాలతోను కలిసి ఉంటాడు.

Verse 118

आश्विनं पावनं तीर्थमीशब्रह्मोत्तरे स्थितम् । आप्लुतौ भिपजौ दस्रौ पूतावत्र निमज्जनात्

‘ఆశ్విన’ అనే పవిత్ర తీర్థం ఈశ-బ్రహ్మ ఆలయాల ఉత్తరాన ఉంది. ఇక్కడ మునిగిస్నానం చేయడంతో దేవవైద్యులైన ఇద్దరు అశ్వినీకుమారులు కూడా పవిత్రులయ్యారు.

Verse 119

अत्राश्विनौ समागत्य स्नात्वाभ्यर्च्य च शंकरम् । दक्षिणे शोण शैलस्य निकटे वर्त्तते शुभम्

ఇక్కడ అశ్వినీదేవతలు ఇద్దరూ వచ్చి స్నానం చేసి శంకరుని ఆరాధించారు. శోణశైలం (అరుణాచలం) దక్షిణ భాగానికి సమీపంలో ఈ శుభ తీర్థం ఉంది.

Verse 120

कामदं मोक्षदं चैव तीर्थं पांडवसंज्ञितम् । पुरा हि पांडवास्तत्र मजनात्क्षितिनायकाः

‘పాండవ’ అనే ఈ తీర్థం కోరికలను నెరవేర్చడమూ, మోక్షాన్నీ ప్రసాదించడమూ చేస్తుంది. పూర్వకాలంలో పాండవులు ఇక్కడ స్నానం చేసి భూమికి రాజులయ్యారు.

Verse 121

अत्र धात्री समागत्य सर्वौषधिफलान्विता । ज्येष्ठे मासि समं देवैरार्चयच्चारुणाचलम्

ఇక్కడ ధాత్రీ (ఆమలకీ దేవి) సమస్త ఔషధ ఫలాలతో కూడి వచ్చెను. జ్యేష్ఠ మాసంలో దేవతలతో కలిసి ఆమె అరుణాచలాన్ని ఆరాధించింది.

Verse 122

आषाढे मासि संत्यक्ता विश्वेदेवा महाबलाः । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमागच्छन्मखराध्यताम्

ఆషాఢ మాసంలో మహాబలవంతులైన విశ్వేదేవులు తమ పూర్వస్థానాన్ని విడిచి, శోణశైలేశ్వరుని అభ్యర్చించి యజ్ఞకర్మల ఉత్తమత్వాన్ని పొందుటకు వెళ్లిరి.

Verse 123

वैश्वदेवं महातीर्थं सोमसूर्योत्तराश्रयम् । विश्वाधिपत्यमतुलं लभ्यते तत्र मज्जनात्

సోమ-సూర్య తీర్థాల ఉత్తర భాగంలో ఉన్న ‘వైశ్వదేవ’ మహాతీర్థంలో స్నానం మాత్రముచేతనే అపూర్వమైన విశ్వాధిపత్యం లభిస్తుంది.

Verse 124

परितो लक्ष्यते तीर्थं पूर्वस्यां दिशि शोभने । अत्र लक्ष्मीः पुरा स्नात्वा लेभे पुरुषमुत्तमम्

చుట్టూ తూర్పు దిశలో శోభనమైన తీర్థం దర్శనమిస్తుంది. ఇక్కడ పురాతనకాలంలో లక్ష్మీ స్నానం చేసి పురుషోత్తముని పొందింది.

Verse 125

उत्तरस्यां दिशि पुरा पुण्या स्कंदनदी स्थिता । अत्र स्नात्वा पुरा स्कंदः संप्राप्तो विपुलं बलम्

ఉత్తర దిశలో పురాతనకాలంలో పుణ్యమైన స్కందనది స్థాపితమై ఉంది. ఇక్కడ స్నానం చేసి స్కందుడు అపార బలాన్ని పొందాడు.

Verse 126

पश्चिमस्यां दिशि ख्याता परा कुंभनदी शुभा । अगस्त्यः कुंभकः कुंभस्तत्र नित्यं व्यवस्थितः

పడమర దిశలో శుభమైన పరమ ‘కుంభనది’ ప్రసిద్ధి పొందింది. అక్కడ అగస్త్యుడు—కుంభక, కుంభ అనే నామాలతో—నిత్యం నివసిస్తాడు.

Verse 127

गंगा च मूलभागस्था यमुना गगने स्थिता । सोमोद्भवा शिरोभागे सेवंते शोणपर्वतम्

గంగా మూలభాగంలో నివసిస్తుంది, యమున ఆకాశంలో స్థితమై ఉంది, సోమోద్భవా శిరోభాగంలో; ఈ విధంగా వారు శోణపర్వతాన్ని సేవిస్తారు.

Verse 128

बहून्यपि च तीर्थानि संभूतानि समंततः । तेषां भेदान्पुरा वेत्तुं मार्कण्डेयस्तु नाशकत्

చుట్టూ మరెన్నో తీర్థాలు కూడా ఉద్భవించాయి. అయినా వాటి భేదాలను పూర్తిగా తెలుసుకోవడంలో పురాతనకాలంలో కూడా మార్కండేయుడు సమర్థుడు కాలేకపోయాడు.

Verse 129

तपोभिर्बहुभिस्सोयं शोणाद्रीशमतोषयत् । प्रार्थयामास च वरं प्रीतात्तस्मान्मुनीश्वरः

అనేక తపస్సులతో ఈ ముని శోణాద్రీశ్వరుడు (అరుణాచలేశ్వరుడు) ను ప్రసన్నం చేశాడు. ఆయన ప్రసాదంతో ఆనందించిన మునీశ్వరుడు ఒక వరం కోరాడు.

Verse 130

मार्कण्डेय उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश तीर्थभेदाः सहस्रशः । प्रख्याताश्च प्रकाशंते दुर्बोधास्त्वल्पचेतसाम्

మార్కండేయుడు అన్నాడు— ఓ భగవన్ అరుణాద్రీశ్వరా! తీర్థభేదాలు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అవి ప్రసిద్ధంగా ప్రకాశిస్తున్నా, అల్పబుద్ధులకు గ్రహించడం కష్టం.

Verse 131

कथमेकत्र सांनिध्यं लभेरन्भुवि मानवाः । अपर्याप्तश्च भवति पृथगेषां निषेवणे

భూమిపై మనుష్యులు ఒకే చోట వాటి సాన్నిధ్యాన్ని, ఫలాన్ని ఎలా పొందగలరు? ఎందుకంటే వాటిని విడివిడిగా ఒక్కొక్కటిగా సేవించడం అసాధ్యప్రాయమవుతుంది.

Verse 132

अंतर्निगूढतेजास्त्वं गत्वा यस्सकलैः सुरैः । आरण्यसे कुरु तथा शोणाद्रिस्पर्शभीरुभिः

అంతర్నిగూఢ తేజస్సు కలవాడా! నీవు సమస్త దేవతలతో కలిసి వెళ్లు; అలాగే శోణాద్రిని తాకడానికే భయపడేవారితో కూడ అరణ్యవాసాన్ని ఆచరించు.

Verse 133

अहं च शंभुमभ्यर्च्य तपसारुणपर्वतम् । सर्वलोकोपकारार्थं सूक्ष्म लिंगमपूजयम्

నేను కూడా శంభువును ఆరాధించి అరుణపర్వతంపై తపస్సు చేశాను; సమస్త లోకాల హితార్థం సూక్ష్మ లింగాన్ని పూజించాను.

Verse 134

विश्वकर्मकृतं दिव्यं विमानं विविधोत्सवम् । संकल्प्य सकलान्भोगान्नित्यानजनयत्पुनः

విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ దివ్య విమానం నానావిధ ఉత్సవాలతో సమృద్ధిగా ఉండెను. దానిని సంకల్పించగానే అది నిత్యనూతనంగా, ఆగకుండా సమస్త భోగాలను మళ్లీ మళ్లీ ప్రసవించెను.

Verse 135

धर्मशास्त्राणि विविधान्यवापुर्मुनिपुंगवाः । शिवकार्याणि सर्वाणि चक्रुभक्तिसमन्विताः

మునిపుంగవులు నానావిధ ధర్మశాస్త్రాలను పొందిరి. భక్తితో సమన్వితులై వారు శివసంబంధమైన సమస్త కార్యాలను నిర్వహించిరి.

Verse 136

मया च शंभुमभ्यर्च्य कृताग्न्याहुतिसंभवाः । सप्त कन्या वरारोहाः पूजार्थं विनियोजिताः

నేనూ శంభువును అభ్యర్చించి, అగ్నిలో సమర్పించిన ఆహుతుల నుండి జన్మించిన, సుందరాంగులైన ఏడు కన్యలను పూజార్థం నియమించితిని.

Verse 137

हतशत्रुगणैभूपैर्लब्धराज्यैः पुरा नृपैः । प्रत्येकं विविधैर्भोगैः शोणशैलाधिपोर्चितः

పూర్వకాలంలో శత్రుసమూహాలను సంహరించి రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన రాజులు, ఒక్కొక్కరు తమ తమ విధంగా నానావిధ భోగార్పణలతో, శోణశైలాధిపతి (అరుణాచల)ను ఆరాధించిరి.

Verse 138

इदमनुभववैभवं विचित्रं दुरितहरं शिवलिंगमद्रिरूपम् । अमलमनभिगम्यनामधेयं वरमरुणाद्रिनायकं भजस्व

అనుభవ వైభవంతో విచిత్రమైనది, పాపహరమైనది, పర్వతరూపమైన శివలింగము—దాని నామమూ పూర్తిగా అగమ్యమైనది—అటువంటి పరమ నిర్మల వర అరుణాద్రినాయకుని భజించుము.

Verse 139

अवनतजनरक्षणोचितस्य स्मरणनिराकृतविश्वकल्मषस्य । भजनममितपुण्यराशियोगादरुणगिरेः कृतिनः परं लभस्व

వినయంగా వంగి శరణు వచ్చిన జనులను రక్షించుటకు యోగ్యుడైనవాడు, ఆయనను స్మరించుట మాత్రమునే లోకకల్మషములు తొలగునవి—అరుణగిరి భజనవలన, అపార పుణ్యరాశి యోగబలంతో, ఓ కృతీ! పరమపదమును పొందుము.