
నందికేశ్వరుడు ముని అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానంగా సమస్త జీవులకు హితకరమైన “స్థానం” గురించి వివరిస్తాడు. దేహధారణం కర్మయోగ్యత ఆధారంగా జరుగుతుందని, జీవుడు వివిధ యోనుల్లో పునర్జన్మలు పొందుతూ తిరుగుతాడని సంసార నిర్ధారణ చేస్తాడు. స్వల్ప పుణ్యం లేదా అర్ధజ్ఞానం ఉన్నా సంసారం నిలిచిపోతుందని కాదు; నీటిచక్ర యంత్రంలా జనన–మరణ చక్రం తిరుగుతూనే ఉంటుందని ఉపమానంతో చెబుతాడు. తదుపరి అధ్యాయం విస్తృతమైన తీర్థ–క్షేత్ర సంగ్రహంగా మారుతుంది. నదీతీరాలు, పవిత్ర స్థలాల్లో ఋషులు మరియు దివ్య నివాసులు వసిస్తారని చెప్పుతూ భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ క్షేత్రాల పేర్లను వరుసగా పేర్కొంటుంది—వారణాసి (అవిముక్త), గయ, ప్రయాగ, కేదార, బదరికాశ్రమ, నైమిష, ఓంకార/అమరేశ, పుష్కర, శ్రీశైలం (మల్లికార్జున), కాంచీ, సేతుబంధ (రామనాథ), సోమనాథ, గోకర్ణ, త్రిపురాంతక, జ్వాలాముఖ మొదలైనవి। చివరలో కరుణామయ వక్త భక్త శ్రోతను ఆశీర్వదించి, ఉపదేశ పరంపర కొనసాగింపును మరియు భక్తి వినయాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడు।
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथाहमुच्चरन्वेदानशेषैर्वदनैः शिवम् । अस्तौषं भक्तिसंपूर्णं कृत्वा मानसमर्चनम्
బ్రహ్మ పలికెను - పిమ్మట నేను నా సమస్త ముఖములతో వేదములను ఉచ్చరించుచు, మనస్సులో భక్తిని నింపుకొని మానసిక పూజ గావించి శివుని స్తుతించితిని.
Verse 2
नमः शिवाय महते सर्वलोकैकहेतवे । येन प्रकाश्यते सर्वं ध्रियते सततं नमः
సమస్త లోకములకు ఏకైక కారణమైన ఆ మహాదేవునకు నమస్కారము. ఎవరి చేత సర్వము ప్రకాశింపబడుచున్నదో మరియు నిరంతరము ధరింపబడుచున్నదో, ఆ శివునకు నమస్కారము.
Verse 3
विश्वव्याप्तमिदं तेजः प्रकाशयति संततम् । नेक्षंते त्वद्दयाहीना जात्यंधा भास्करं यथा
ఈ తేజస్సు విశ్వమంతా వ్యాపించి నిరంతరం ప్రకాశిస్తుంది; కాని నీ కృపలేని వారు దానిని చూడరు—జన్మాంధుడు సూర్యుణ్ని చూడనట్లే।
Verse 4
भूलिंगममलं ह्येतद्दृश्यमध्यात्मचक्षुषा । अंतस्स्थं वा बहिस्स्थं वा त्वद्भक्तैरनुभूयते
ఈ నిర్మల భూ-లింగం నిజంగా ఆధ్యాత్మిక నేత్రంతో దర్శనమవుతుంది; అంతరంలో ఉన్నా బయటనున్నా నీ భక్తులు దానిని అనుభవిస్తారు।
Verse 5
अपरिच्छेद्यमाकारमंतरात्मनि योगिनः । तदेतत्तव देवेश ज्वलितं दर्पणो यथा
యోగుల అంతరాత్మలో నీ రూపం అపరిమేయం, పరిమితికి అతీతం; ఓ దేవేశా, అది ప్రకాశించే దర్పణంలా జ్వలిస్తుంది।
Verse 6
अथवा शांकरी शक्तिः सत्याऽणोरप्यणीयसी । मत्तो नान्यतरः कश्चिद्यन्मय्यपि विलीयते
లేదా శాంకరీ శక్తి సత్యమే—అణువుకన్నా సూక్ష్మమైనది; నన్ను మించిన వేరొకటి లేదు, ఎందుకంటే ఆ శక్తి కూడా నాలోనే లయమవుతుంది।
Verse 7
अणुस्ते करुणापात्रं महत्त्वं ध्रुवमश्नुते । नाधिकोऽस्ति परस्त्वत्तो न मत्तोऽपि तदाश्रयात्
అణువంత చిన్నవాడైనా నీ కరుణకు పాత్రుడైతే నిశ్చయంగా మహత్త్వాన్ని పొందుతాడు. నీకన్నా ఉన్నతుడు ఎవరూ లేరు; ఆ శరణు వల్ల నేనూ ఉన్నతుడను కాను।
Verse 9
स्वयमीश महादेव प्रसीद भुवनाधिक । आदिश प्रयतं भक्तमपेक्षितनियुक्तिषु
ఓ ఈశా! ఓ మహాదేవా! లోకాతీతుడా! ప్రసన్నుడవు కమ్ము. నీ పట్ల భక్తిశ్రద్ధలు కలిగిన ఈ భక్తుని అభీష్ట కార్యములలో నియోగింపుము.
Verse 10
इदं विज्ञाप्य विनयान्नमस्कृत्वा पुनःपुनः । प्रांजलिर्देवदेवेशं न्यषीदं सविधे विभो
వినయముతో ఈ విధముగా విన్నవించుకొని, మాటిమాటికి నమస్కరించి, దోసిలి ఒగ్గి ఆ దేవదేవుని సమీపమున కూర్చుంటిని.
Verse 11
अथ विष्णुर्नवांभोदगंभीरध्वनिरभ्यधात् । वाचः कृतार्थन्भूयः शुक्लाः शंकरकीर्त्तनैः
పిమ్మట నూతన మేఘము వలె గంభీరమైన కంఠధ్వని గల విష్ణువు, శంకరుని స్తుతించుటచే పునీతమైన వాక్కులతో ఇట్లు పలికెను.
Verse 12
जय त्रिभुवनाधीश जय गंगाधर प्रभो । जय नाथ विरूपाक्ष जय चंद्रार्द्धशेखर
జయము త్రిభువనాధీశా! జయము గంగాధరా! ప్రభూ! జయము నాథా! విరూపాక్షా! జయము చంద్రశేఖరా!
Verse 13
अव्याजममितं शंभो कारुण्यं तव वर्द्धते । येन निर्धूतमखिलं भक्तेषु ज्ञानमाहितम्
ఓ శంభూ! నీ నిష్కపటమైన, అపారమైన కరుణ వృద్ధి చెందుచున్నది. దానివలన భక్తుల అజ్ఞానమంతయు తొలగిపోయి, వారిలో జ్ఞానము నిక్షిప్తమగుచున్నది.
Verse 14
पालनं सर्वविद्यानां प्रापणं भूतिसंचयैः । पुराणं च सपुत्राणां पितुरेव प्रवर्धनम्
మీరు సమస్త విద్యలకు పరిరక్షకులు; ఐశ్వర్యమును, మంగళసంపదల సముచ్చయమును ప్రసాదిస్తారు. కుమారుల విషయములో మీరు తండ్రిస్వరూపులు; మీ వల్ల వంశము వృద్ధి చెంది స్థిరమగును.
Verse 15
शतानामपि मूर्तीनामेकामपि नवैः स्तवैः । स्तोतुं न शक्नुमेशान समवायस्तु कि पुनः
హే ఈశానా! మీ శతమూర్తులలో ఒక్క రూపాన్నికూడా మేము నూతన స్తోత్రాలతో సమ్యక్గా స్తుతించలేము; మరి మీ సమగ్రతను ఏకకాలంలో ఎలా స్తుతించగలం?
Verse 16
त्वमेव त्वामलं वेत्तुं यदि वा त्वत्प्रसादतः । भ्रमरः कीटमाकृष्य स्वात्मानं किं न चानयेत्
మీరు మాత్రమే మీ నిర్మల స్వరూపాన్ని యథార్థంగా తెలుసుకోగలరు; లేక మీ ప్రసాదమువల్లనే అది తెలిసివస్తుంది. ఎలా అంటే, భ్రమరము కీటమును ఆకర్షించి తన స్వభావస్థితికి చేర్చినట్లుగా.
Verse 17
देवास्त्वदंशसंभूतिप्रभवो न भवन्ति किम् । अप्यायस्याग्निकीलस्य दाहे शक्तिर्न किं भवेत्
దేవతలు మీ అంసశక్తి నుండే ఉద్భవించలేదా? అగ్నియొక్క చిన్న నిప్పురవ్వకూడా దహనశక్తిని కలిగి ఉండదా?
Verse 18
देशकालक्रियायोगाद्यथाग्नेर्भेदसम्भवः । तथा विषयभेदेन त्वमेकोऽपि विभिद्यसे
దేశ-కాల-క్రియల సంయోగమువల్ల అగ్ని భేదభేదముగా కనిపించినట్లే, విషయభేదముచేత మీరు ఏకుడైయుండి కూడా నానారూపములుగా అనుభూతి చెందుతారు.
Verse 19
अनुग्रहपरो देव मूर्तिं दर्शय शंकर । आवयोरखिलाधार नयनानंददायिनीम्
అనుగ్రహపరుడవైన దేవా, శంకరా, నీ దివ్యమూర్తిని మాకు దర్శింపజేయుము. అఖిలాధారుడా, మా నేత్రాలకు ఆనందం ప్రసాదించునదానిని చూపుము.
Verse 20
एवं प्रणमतोर्देवः श्रद्धाभक्तिसमन्वितम् । प्रससाद परं शंभुः स्तुवतोरावयोर्द्वयोः
ఇలా మేమిద్దరం శ్రద్ధా-భక్తులతో నమస్కరించి స్తుతించుచుండగా, పరమ శంభువు మాపై ప్రసన్నుడై కృప చూపెను.
Verse 21
तेजःस्तंभात्पुनस्तस्माद्देवश्चन्द्रार्द्धशेखरः । आविर्बभूव पुरुषः कपिलः कालकन्धरः
అనంతరం ఆ తేజస్తంభమునుండి చంద్రార్ధశేఖరుడైన దేవుడు ప్రత్యక్షమయ్యెను—కపిలవర్ణుడైన పురుషరూపుడు, కాలకంఠుడు.
Verse 22
परशुं बालहरिणं करैरभयविश्रमौ । दधानः पुरुषोऽवादीत्पुत्रावावामिति प्रभुः
చేతులలో పరశువు, బాలహరిణాన్ని ధరించి, అభయ-విశ్రాంతి ముద్రలను చూపుచు, ప్రభువు పురుషరూపంలో పలికెను—“మీరిద్దరూ నా కుమారులు.”
Verse 23
परितुष्टोऽस्मि युवयोर्भक्त्या युक्तात्मनोर्मयि । भवतं सर्वलोकानां सृष्टिरक्षाधिपौ युवाम्
“నాయందు ఏకాగ్రమైన మీ ఇద్దరి భక్తితో నేను పరమంగా తృప్తుడనయ్యాను. మీరు ఇద్దరూ సమస్త లోకాల సృష్టి మరియు రక్షణకు అధిపతులుగా ఉండండి.”
Verse 24
युवयोरिष्टसिद्ध्यर्थमाविर्भूतोऽस्म्यहं यतः । वरं वृणुतमन्यं च वरदोऽहमुपागतः
మీ కోరికలను నెరవేర్చడానికే నేను ఆవిర్భవించాను, కనుక వరాన్ని కోరుకోండి, మరొక వరాన్ని కూడా అడగండి. వరదాతనై నేను వచ్చాను.
Verse 25
इति देवस्य वचनात्सप्रीतौ च कृतांजली । विज्ञापयामासिवतौ स्वं स्वमर्थं पृथक्पृथक्
దేవుని మాటలు విని, సంతోషించి, చేతులు జోడించి, వారిరువురూ తమ తమ కోరికలను వేర్వేరుగా విన్నవించుకున్నారు.
Verse 26
अहं मन्त्रैः शिशुप्रायजगत्त्रयविधायकः । संस्तुवन्वैदिकैर्मंत्रैरीशानमपराजितम्
మూడు లోకాలను సృష్టించేవాడనైన నేను (బాలుని వంటి వాడనైనప్పటికీ), వేద మంత్రాలతో అపరాజితుడైన ఈశానుని స్తుతిస్తున్నాను.
Verse 27
नमस्येहमिदं रूपं शश्वद्वरदमीश्वरम् । तेजोमयं महादेवं योगिध्येयं निरंजनम्
నిత్యం వరాలనిచ్చేవాడు, తేజోమయుడు, మహాదేవుడు, యోగులకు ధ్యేయమైనవాడు, నిరంజనుడైన ఈశ్వర రూపానికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 28
आपूर्यमाणं भवता तेजसा गगनांतरम् । परिपृच्छ्यः सुरावासः क्षणाद्देव भविष्यति
ఓ దేవా! మీ తేజస్సుతో ఆకాశాంతరాలన్నీ నిండిపోతున్నాయి; క్షణకాలంలో దేవతల నివాసం కూడా ప్రశ్నించదగినదిగా (అస్థిరంగా) మారుతుంది.
Verse 29
सिद्धचारणगन्धर्वा देवाश्च परमर्षयः । नावसन्दिवि संचारं लभेरंस्तेजसा तव
సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, దేవులు మరియు పరమర్షులు—నీ దహించే తేజస్సు వల్ల దివ్యలోకాల్లో సంచరించలేరు।
Verse 30
पृथ्वी च सकला चैव तप्यमाना तवौजसा । चराचरसमुत्पत्तिक्षमा नैव भविप्यति
నీ ఓజస్సు చేత కాలిపోతున్న సమస్త భూమి ఇక చరాచర జీవుల ఉత్పత్తికి సామర్థ్యవంతం కాదగును।
Verse 31
उपसंहृत्य तेजः स्वमरुणाचलसंज्ञया । भव स्थावरलिंगं त्वं लोकानुग्रहकारणात्
కాబట్టి నీ తేజస్సును ఉపసంహరించి ‘అరుణాచల’ అనే నామంతో స్థావర లింగముగా భవించుము—లోకానుగ్రహార్థం।
Verse 32
ज्योतिर्मयमिदं रूपमरुणाचलसंज्ञितम् । ये नमन्ति नरा भक्त्या ते भवन्त्यमराधिकाः
‘అరుణాచల’మని ప్రసిద్ధమైన ఈ రూపము జ్యోతిర్మయము. భక్తితో దీనికి నమస్కరించువారు అమరపదానికి అర్హులగుదురు।
Verse 33
सेवंतां सकला लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः । गणाश्च विविधा भूमौ मानुषं भावमास्थिताः
సకల లోకాలు నిన్ను సేవించుగాక—సిద్ధులు, పరమర్షులు కూడ; భూమిపై మానవభావం ధరించిన వివిధ గణములు కూడా నీ సేవలో నిలుచుగాక।
Verse 34
दिव्याराम समुद्भूतकल्पकाद्याः सुरद्रुमाः । सेविनस्त्वां प्ररोहंतु भरिता विविधैः फलैः
దివ్య ఉద్యానవనాలలో పుట్టిన కల్పవృక్షాది దేవతా వృక్షాలు, వివిధ రకాల పండ్లతో నిండి మీ సేవలో ఇక్కడ పెరుగుగాక.
Verse 35
दिव्यौषधिगणास्सर्वे सिंहाद्या मृगजातयः । प्रशांताः परिवर्त्तंता पापकल्मषनाशनम्
సమస్త దివ్య ఔషధ సమూహాలు ఇక్కడ ఉండుగాక; సింహాది మృగజాతులు శాంత స్వభావంతో సంచరించుగాక, ఎందుకంటే ఈ స్థలం పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
Verse 36
अयनद्वयभिन्नेन गमनेनापि संयुतः । न लंघयिष्यति रविः शृंगं लिंगतनोस्तव
ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయన మార్గాలలో ప్రయాణించే సూర్యుడు కూడా, లింగాకారంలో ఉన్న మీ శిఖరాన్ని దాటి వెళ్ళడు.
Verse 37
दिव्य दुंदुभिशंखानां घोषैः पुष्पौघवृष्टिभिः । सेवितो भव देव त्वमप्सरोनृत्यगीतिभिः
ఓ దేవా! దివ్య దుందుభులు మరియు శంఖాల నాదాలతో, పూల వానలతో, అప్సరసల నృత్య గీతాలతో మీరు సేవింపబడుదురు గాక.
Verse 38
अमरत्वं च सिद्धत्वं रससिद्धीश्च निर्वृतिम् । लभंतां मानुषा नित्यं त्वत्संनिधिमुपागताः
మీ సన్నిధికి వచ్చిన మానవులు ఎల్లప్పుడూ అమరత్వాన్ని, సిద్ధత్వాన్ని, రససిద్ధిని మరియు పరమ శాంతిని పొందుదురు గాక.
Verse 39
ईशत्वं च वशित्वं च सौभाग्यं कालवंचनम् । त्वामाश्रित्य नरास्सर्वे लभंतामरुणाचल
ఓ అరుణాచల! నిన్ను శరణు పొందిన సమస్త జనులు ఐశ్వర్యం, వశత్వం, సౌభాగ్యం మరియు కాలాన్నికూడా మోసగించే సామర్థ్యాన్ని పొందుగాక।
Verse 40
सर्वावयवदानेन सर्वव्याधिविनाशनात् । सर्वाभीष्टप्रदानेन दृश्यो भव महीतले
ప్రతి అవయవానికి క్షేమం ప్రసాదించి, సమస్త వ్యాధులను నశింపజేసి, అన్ని అభీష్టాలను దయచేసి—భూమిపై ప్రత్యక్షమవు, ప్రభో.
Verse 41
तथेति वरदं देवमरुणाद्रिपतिं शिवम् । प्रणम्य कमलानाथः प्रार्थयन्निदमब्रवीत्
“తథాస్తు” అని వరప్రదాత దేవుడు—అరుణాద్రిపతి శివుని—ప్రణమించి, కమలానాథుడు (బ్రహ్మ) ప్రార్థిస్తూ ఈ మాటలు పలికెను.
Verse 42
प्रसीद करुणापूर्ण शोणशैलेश्वर प्रभो । महेश सर्वलोकानां हिताय प्रकटोदय
కరుణాపూర్ణుడవైన శోణశైలేశ్వర ప్రభో! ప్రసన్నుడవు. ఓ మహేశా, సమస్త లోకాల హితార్థం నీవు ప్రత్యక్షంగా అవతరించితివి.
Verse 43
यदाहं त्वामुपाश्रित्य जगद्रक्षणदक्षिणः । श्रीपतित्वमनुप्राप्तस्तदा भक्ता भवंतु ते
నేను నిన్ను ఆశ్రయించి జగద్రక్షణలో దక్షుడనై, శ్రీపతి పదవిని పొందితిని; అందువల్ల వారు అందరూ నీ భక్తులగుదురు గాక.
Verse 44
नाल्पपुण्यैरुपास्येत त्वद्रूपं महदद्भुतम् । मया च ब्रह्मणा चैवमदृष्टपदशेखरः
అల్పపుణ్యులచే నీ మహత్తరమైన అద్భుత స్వరూపం ఉపాసింపబడదు. నేను మరియు బ్రహ్మదేవుడుకూడా నీ పరమ శిఖరపదాన్ని దర్శించలేకపోయాము.
Verse 45
प्रदक्षिणानमस्कारैर्नृत्यगीतैश्च पूजनैः । त्वामर्चयंति ये मर्त्याः कृतार्थास्ते गतांहसः
ప్రదక్షిణ, నమస్కారాలు, నృత్యగీతాలు మరియు పూజార్చనలతో నిన్ను ఆరాధించే మానవులు కృతార్థులు అవుతారు; వారి పాపాలు తొలగిపోతాయి.
Verse 46
उपवासैर्व्रतैः सत्रैरुपहारैस्तथार्चनैः । त्वामर्चयंति मनुजाः सार्वभौमा भवंतु ते
ఉపవాసాలు, వ్రతాలు, సత్రయాగాలు, దానోపహారాలు మరియు విధివిధాన అర్చనలతో నిన్ను పూజించే మనుజులు సార్వభౌములగుదురు గాక.
Verse 47
आरामं मंडपं चापि कूपं विधिविशोधनम् । कुर्वतामरुणाद्रीश संनिधाने पुनर्भव
హే అరుణాద్రీశా! ఉద్యానం, మండపం, బావి మరియు విధివిధాన శుద్ధి-వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసే వారి సమీపంలో నీవు మళ్లీ సన్నిధిగా ఉండుము.
Verse 48
अंगप्रदक्षिणं कुर्वन्नष्टैश्वर्यसमन्वितः । अशेषपातकैः सद्यो विमुक्तो निर्मलाशयः
అంగప్రదక్షిణం చేసే వాడు అష్టైశ్వర్యాలతో సమన్వితుడవుతాడు; సమస్త పాతకాల నుండి తక్షణమే విముక్తుడై నిర్మలాశయుడవుతాడు.
Verse 49
आवामप्यविमुंचंतौ सदा त्वत्पादपंकजम् । ध्यातव्यं मनुजैः सर्वैस्तव संनिधिमागतैः
మేము కూడా మీ పాదపద్మాలను ఎప్పుడూ విడవము. కనుక, మీ సన్నిధికి వచ్చిన మానవులందరూ మీ పాదపద్మాలను ధ్యానించాలి.
Verse 50
तथास्त्विति वरं दत्त्वा विष्णवे चंद्रशेखरः । भरुणाचलरूपेण प्राप्तः स्थावरलिंगताम्
"తథాస్తు" అని పలికి చంద్రశేఖరుడు విష్ణువుకు వరమిచ్చాడు; మరియు అరుణాచల రూపంలో స్థావర లింగత్వాన్ని పొందాడు.
Verse 51
तैजसं लिंगमेतद्धि सर्वलोकैककारणम् । अरुणाद्रिरिति ख्यातं दृश्यते वसुधातले
ఈ తేజోమయ లింగమే సర్వలోకాలకు ఏకైక కారణం. ఇది 'అరుణాద్రి' అని ప్రసిద్ధి చెంది భూతలంపై కనిపిస్తుంది.
Verse 52
युगांतसमये क्षुब्धैश्चतुर्भिरपि सागरैः । अपि निर्मग्नलोकांतैरस्पृष्टांतिकभूतलम्
యుగాంత సమయంలో నాలుగు సముద్రాలు స్తంభించి లోకాలను ముంచివేసినప్పటికీ, దీని సమీపంలోని భూభాగం తాకబడదు.
Verse 53
गजप्रमाणैः पृषतैः पूरयंतो जगत्त्रयम् । पुष्कराद्या महामेघा विश्रांता यस्य सानुनि
ఏనుగు ప్రమాణంలో ఉండే నీటిబిందువులతో ముల్లోకాలను నింపే పుష్కరాది మహామేఘాలు దీని శిఖరాలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి.
Verse 54
प्रवृत्ते भूतसंहारे प्रकृतौ प्रतिसंचरे । भविष्यत्सर्वबीजानि निषेदुर्यत्र निश्चयम्
భూతసంహారం ప్రారంభమై సమస్తమూ ప్రకృతిలోకి ప్రతిసంచరించినప్పుడు, భవిష్యత్ సృష్టికి సంబంధించిన సమస్త బీజాలు నిశ్చయంగా అక్కడే నిలిచి ఉంటాయి.
Verse 55
मया चाहूयमानेभ्यः प्रलयानंतरं पुनः । यत्पादसेविविप्रेभ्यो वेदाध्ययनसंग्रहः
ప్రళయానంతరం నేను వారిని మళ్లీ ఆహ్వానించినప్పుడు, ఆయన పాదసేవలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణుల నుండి వేదములు మరియు వేదాధ్యయన సంపద మళ్లీ సమీకృతమవుతుంది.
Verse 56
सर्वासामपि विद्यानां कलानां शास्त्रसंपदाम् । आगमानां च वेदानां यत्र सत्यव्यवस्थितिः
అక్కడే సమస్త విద్యలు, కళలు, శాస్త్రసంపదలు, ఆగమాలు మరియు వేదాల యొక్క సత్యస్థితి దృఢంగా స్థాపితమై ఉంది.
Verse 57
यद्गुहागह्वरांतस्स्था मुनयः शंसितव्रताः । जटिनः संप्रकाशंते कोटिसूर्याग्नितेजसः
ఆయన గుహలు, లోతైన గహ్వరాలలో ప్రశంసిత వ్రతధారులైన మునులు నివసిస్తారు; జటాధారులైన తపస్వులు కోటి సూర్యాగ్ని తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తారు.
Verse 58
पंचब्रह्ममयैर्मंत्रैः पंचाक्षरवपुर्धरैः । अकारपीठिकारूढो नादात्मा यः सदाशिवः
నాదస్వరూపుడైన సదాశివుడు—‘అ’కార పీఠికపై ఆరూఢుడై, పంచబ్రహ్మమయ మంత్రాలతో యుక్తుడై, పంచాక్షరి మంత్రరూప దేహాన్ని ధరించినవాడు.
Verse 59
अष्टभिश्च सदा लिंगैरष्टदिक्पालपूजितः । अष्टमूर्त्तितया योऽयमष्टसिद्धिप्रदायकः
ఎనిమిది లింగముల రూపమున అష్టదిక్పాలకులచే పూజింపబడువాడు, అష్టమూర్తి స్వరూపుడై అష్టసిద్ధులను ప్రసాదించువాడు.
Verse 60
यत्र सिद्धास्तथा लोकान्स्वान्स्वान्मुक्त्वा सुरेश्वराः । अपेक्षंते स्थिता मुक्तिं विहाय कनकाचलम्
అక్కడ సిద్ధులు మరియు దేవతాధిపతులు తమ తమ లోకాలను, మేరు పర్వతాన్ని విడిచిపెట్టి ముక్తిని ఆశిస్తూ వేచియుంటారు.
Verse 61
एवं वसुंधरापुण्यपरिपाकसमुच्चयः । अरुणाद्रिरिति ख्यातो भक्तभक्तिवरप्रदः
ఈ విధంగా భూదేవి పుణ్యఫల స్వరూపమైన ఈ పర్వతం 'అరుణాద్రి' అని ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది భక్తులకు భక్తిని బట్టి వరాలను ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 62
कैलासान्मेरुशिखरादागतैर्देवसंचयैः । पूज्यते शोणशैलात्मा शंभुः सर्ववरप्रदः
కైలాసం మరియు మేరు శిఖరాల నుండి వచ్చిన దేవతా సమూహాలచే, సర్వ వరాలను ప్రసాదించే శోణశైల (అరుణాచల) స్వరూపుడైన శంభువు పూజింపబడుతున్నాడు.
Verse 63
इति कमलजवक्त्रपद्मजां तं मुदितमनाः सनको निशम्य भक्त्या । विरचितविनयः प्रणम्य पुत्रः पितरमपृच्छदशेषवेदसारम्
బ్రహ్మదేవుని ముఖపద్మం నుండి వెలువడిన ఈ మాటలను విని, సంతోషించిన సనకుడు భక్తితో, వినయంతో తండ్రికి నమస్కరించి సమస్త వేదసారాన్ని అడిగాడు.