Adhyaya 13

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ गौरी पुरारातिं प्रणम्य जगदंबिका । अयाचत्तादृशा शंभुमविनाभावमात्मनः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అనంతరం జగదంబిక గౌరీ త్రిపురారిని నమస్కరించి, శంభువును తనతో అవినాభావంగా, విడదీయరాని విధంగా ఉండునట్లు వరం కోరెను।

Verse 2

इदं विज्ञापयामास लोकानुग्रहकारणात् । कृपया परया पूर्णा गौरी संवादसुंदरी

లోకానుగ్రహార్థం, పరమ కృపతో నిండిన, వాక్చాతుర్యసుందరి గౌరీ ఈ విజ్ఞప్తిని తెలియజేసెను।

Verse 3

न त्याज्यमेतत्ते रूपमत्र दृष्टिमनोहरम् । अहं त्वया न च त्याज्या सापराधापि सर्वदा । मनोहरमिदं रूपमेतत्ते लोकमंगलम्

“ఇక్కడ దర్శనానికి మోహనమైన మీ ఈ రూపాన్ని విడువకూడదు. నేను అపరాధినైనా మీరు నన్ను ఎప్పుడూ విడువకూడదు. మీ ఈ మనోహర రూపమే లోకమంగళార్థం.”

Verse 4

आलोक्यतां सदा सर्वैर्दिव्यगन्धसमन्वितम् । भुजंगगरलब्रह्मकपालशिवभस्मभिः

“దివ్య సుగంధంతో యుక్తమై, సర్పం, విషం, బ్రహ్మకపాలం, శివభస్మంతో అలంకృతమైన ఈ రూపం అందరూ సదా దర్శించునట్లు ఉండుగాక.”

Verse 5

भीषणैरलमीशान जय वेषपरिग्रहैः । सुकुमारो भवेर्दिव्यमाल्यगंधांबरादिभिः

“హే ఈశానా! ఈ భయంకర వేషోపకరణాలు చాలును; దివ్య మాలలు, సుగంధాలు, శుభ్రమైన వస్త్రాలు మొదలైనవాటితో సుకుమారంగా, ప్రసన్నంగా ఉండుము.”

Verse 6

भूषितो रत्नभूषाभिर्विहरस्व महेश्वर । आगता नित्यमीशान देवगन्धर्वकन्यकाः

హే మహేశ్వరా! రత్నభూషణాలతో అలంకృతుడవై ఇక్కడ విహరించుము. హే ఈశానా! దేవగంధర్వకన్యలు నిత్యం నీ సేవా-సత్కారార్థం వచ్చుచున్నారు.

Verse 7

सेवंतामत्र देवेशं नृत्यवादित्रगीतिभिः । गणाश्च मानुषा भूत्वा सेवंतां त्वामहर्निशम्

ఇక్కడ నృత్యం, వాద్యాలు, గీతాలతో దేవేశుని సేవించుగాక. అలాగే నీ గణములు మానవరూపం ధరించి పగలు-రాత్రి నిన్ను సేవించుగాక.

Verse 8

त्वत्प्रसादादयं देव सुगंधिः पुष्टिवर्द्धनः । आवयोः संगमो दृष्टो भूयात्सर्वार्थदायकः

హే దేవా! నీ ప్రసాదముచేత ఈ సుగంధము పుష్టిదాయకమై బలవర్ధకమగుచున్నది. మా ఇద్దరి ఈ సిద్ధమైన సంగమము సర్వార్థదాయకమగుగాక.

Verse 9

गृहीतमत्र देवेश सर्वमंत्रात्मकं वपुः । चरितं तव कैंकर्यमस्तु भक्तिः सदा तव

హే దేవేశా! ఇక్కడ నేను సమస్తమంత్రస్వరూపమైన నీ దివ్యవపువును ఆలింగనం చేసితిని. నా ఆచరణము నిత్యం నీ కైంకర్యసేవగానే ఉండుగాక; నీపై అచల భక్తి నాలో సదా నిలిచుగాక.

Verse 10

ज्ञानाज्ञानकृतं नित्यमपराधसहस्रकम् । क्षम्यतां तव भक्तानामनन्यशरणेक्षणात्

జ్ఞానముతో గాని అజ్ఞానముతో గాని నిత్యం చేయబడే అపరాధసహస్రములు క్షమింపబడుగాక. ఎందుకంటే నీ భక్తులు నిన్నే అనన్యశరణముగా ఆశ్రయించి చూస్తారు.

Verse 11

इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः । तमेव वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम्

దేవి మాటలను విని, అరుణాచలేశ్వరుడైన శంభుడు వరప్రదాతయై ఆమె కోరిన వరాలన్నింటినీ ప్రసాదించాడు.

Verse 12

आभाष्य गौरीं कुतुकाद्रंतुकामः स्वयं शिवः । धारय त्वं मृगमदं मनोज्ञमिदमूचिवान्

స్వయంగా శివుడు క్రీడించాలనే కోరికతో గౌరీదేవిని ఉద్దేశించి, "నీవు ఈ కస్తూరిని ధరించు" అని మనోహరంగా పలికాడు.

Verse 13

महादेव उवाच । पुलकाख्यो महान्दैत्यो मृगरूपी तपोधिकम् । कृत्वा प्राप वरं मत्तः सौगन्ध्यं परमाद्भुतम्

మహాదేవుడు పలికెను: "పులకుడు అనే గొప్ప రాక్షసుడు జింక రూపంలో కఠోర తపస్సు చేసి, నా నుండి అత్యంత అద్భుతమైన సుగంధాన్ని వరంగా పొందాడు."

Verse 14

लब्ध्वा वरं स्वगन्धेनामोहयत्सुरयोषितः । तथैवाधर्मसंप्राप्तो बबाधे सकलं जगत्

వరాన్ని పొందిన తరువాత, అతడు తన సుగంధంతో దేవతా స్త్రీలను మోహింపజేశాడు; అలాగే అధర్మ మార్గంలో పయనిస్తూ సమస్త లోకాలను బాధించాడు.

Verse 15

देवैरभ्यर्थितः सोहमाहूयासुरनायकम् । विमुंच लोकरक्षार्थमासुरं देहमित्यशाम्

దేవతలచే ప్రార్థించబడిన నేను, ఆ రాక్షసరాజును పిలిచి, "లోక రక్షణ కొరకు నీవు ఈ రాక్షస దేహాన్ని విడిచిపెట్టు" అని ఆజ్ఞాపించాను.

Verse 16

पुलक उवाच । त्यक्ष्यामि देवदेवेश देहमेतं त्वदाज्ञया । प्रणम्य भक्तिमनसा मामप्यर्चेदमूचिवान्

పులకుడు అన్నాడు—ఓ దేవదేవేశ్వరా! నీ ఆజ్ఞచేత నేను ఈ దేహాన్ని త్యజిస్తాను. భక్తిమనస్సుతో నమస్కరించి నన్ను కూడా ఆరాధించి ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 17

मदंगसंभवं दिव्यं सौरभं विश्वमोहनम् । धार्यतां देव देवेश सदा सादरचेतसा

ఓ దేవా, ఓ దేవదేవేశ్వరా! నా దేహమునుండి పుట్టిన ఈ దివ్యమైన, విశ్వమోహక సౌరభాన్ని నీవు ఎల్లప్పుడూ సాదరమనస్సుతో ధరించుము.

Verse 18

पुलकस्वेदजातो हि सदा प्रख्यायतां तव । अयं मृगमदो लोके शृङ्गाररसवर्द्धनः

పులకుని స్వేదమునుండి పుట్టిన ఈ మృగమదము సదా నీదిగా ప్రసిద్ధి చెందుగాక. ఇది లోకంలో శృంగారరసాన్ని వర్ధింపజేస్తుంది.

Verse 19

त्वत्प्रियः कांतिसौभाग्यरूपलावण्यदायकः । विसृजामि निजं देहं देवदेव जगत्पते

ఓ దేవదేవా, ఓ జగత్పతే! నీకు ప్రియమైనవాడై కాంతి, సౌభాగ్యం, రూపం, లావణ్యాన్ని ప్రసాదించేవాడనైన నేను ఇప్పుడు నా దేహాన్ని విడిచిపెడుతున్నాను.

Verse 20

सदा बहुमतो देव्या दिव्यसौरभलुब्धया । मदंशसंभवा ये स्युर्मत्तपोलब्धसौरभाः

దివ్య సౌరభంలో లుబ్ధమైన దేవి చేత సదా గౌరవింపబడునట్లు—నా అంసమునుండి పుట్టినవారు నా తపస్సుతో లభించిన సౌరభాన్ని కలిగియుండుగాక.

Verse 21

लीयंतां तव देवेश मूर्तावालेपनच्छलात् । तथेति मय्युक्तवति स दैत्यः पुलकाभिधः

“హే దేవేశా! లేపనమనే నెపంతో వీరందరూ నీ మూర్తిలో లీనమగుదురు.” అని నేను చెప్పగానే పులకనామ దైత్యుడు “తథాస్తు” అన్నాడు.

Verse 22

विससर्ज निजं देहं मयिसन्यस्तजीवितः । ततस्तदंगसंभूतं मदं बहुलसौरभम्

నా మీద ప్రాణాన్ని సమర్పించి అతడు తన దేహాన్ని విడిచెను. అప్పుడు అతని అవయవాల నుండి ఘనమైన, అత్యంత సువాసనగల ఉబటనం పుట్టింది.

Verse 23

अधारयमहं प्रेम्णा शतशृंगारवर्द्धनम् । तपसा देवदेवेशि तप्तं तव वपुः कृशम्

నేను దానిని ప్రేమతో పూశాను—శతగుణ శృంగారాన్ని పెంపొందించేదిగా—హే దేవదేవేశీ! తపస్సుతో దగ్ధమై కృశమైన నీ దేహంపై.

Verse 24

मदंगं च वियोगात्त इदं निर्वापयाधुना । इति प्रशस्य बहुधा पुलकस्नेहमद्भुतम्

“ఇప్పుడు వియోగం వల్ల దహించబడుతున్న నా ఈ దేహాన్ని దానితోనే చల్లబరచి శాంతింపజేయి.” అని పులకుని అద్భుత స్నేహాన్ని పదేపదే ప్రశంసిస్తూ అతడు పలికెను.

Verse 25

आलिलिंप महादेवः पार्वतीं प्रेममंदिराम् । अपृच्छच्च हसन्देवः पार्वतीं ललनाकृतिम्

మహాదేవుడు ప్రేమనివాసమైన పార్వతీదేవిని లేపనం చేశాడు; దేవుడు నవ్వుతూ కన్యారూపం ధరించిన పార్వతిని ప్రశ్నించాడు.

Verse 26

किमेतदिति हस्तोत्थं दृष्ट्वा तं जगदंबिका । अब्रवीदरुणाद्रीशमानम्य जगदंबिका

ఆయన చేతిలో పైకెత్తబడిన దానిని చూసి జగదంబిక పలికింది—“ఇది ఏమిటి?” అని. అనంతరం అరుణాద్రీశ్వరునికి నమస్కరించి జగన్మాత మాటలాడింది।

Verse 27

आगतिं तस्य पुष्पस्य सदा स्वकरवर्तिनः

ఎల్లప్పుడూ ఆయన స్వహస్తంలో నిలిచే ఆ పుష్పం యొక్క ఆగమనం/ఉద్భవం ఏమిటో ఆమె అడిగింది।

Verse 28

देव्युवाच । अहं कैलासशिखराद्देवदेव त्वदाज्ञया । तपः कर्तुमनुप्राप्ता कांचीं कनकतोरणाम्

దేవి పలికింది—ఓ దేవదేవా! నీ ఆజ్ఞచే నేను కైలాసశిఖరమునుండి తపస్సు చేయుటకు, కనకతోరణాలతో అలంకృతమైన కాంచీకి వచ్చితిని।

Verse 29

अवाप्य मानसोद्भूतं कह्लारमिदमुत्तमम् । आराधयं महादेवमम्लानगुरुसौरभम्

మనసునుండి ఉద్భవించిన ఈ ఉత్తమ శ్వేత కహ్లారాన్ని పొందిన నేను, మాడిపోని గాఢ సువాసనతో పరిమళించే మహాదేవుని ఆరాధించితిని।

Verse 30

यदक्षयमविश्रांतमर्चनायोजितं मया । अविच्छिन्नमहादीप्तिः कामधेनुघृताप्लुतः

నేను అర్చనకు అక్షయంగా, అవిశ్రాంతంగా వినియోగించినది, కామధేనువు ఘృతంతో తడిసిన, అవిచ్ఛిన్న మహాదీప్తిగల దీపమై మారింది।

Verse 31

अवेक्षणीयो भूपालैरनुपाल्यश्च सर्वदा । धर्मलक्षणमाधेयं लोकरक्षार्थमादरात्

రాజులు దీనిని నిత్యం పర్యవేక్షించి ఎల్లప్పుడూ కాపాడాలి; లోకరక్షణార్థం భక్తితో ధర్మలక్షణాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 32

सर्वाभीप्सितसिद्ध्यर्थं मत्प्रीतिकरणाय च । मया संस्थापिता धर्मा द्वात्रिंशल्लोकगुप्तये

సర్వాభీష్ట సిద్ధి పొందుటకును, నన్ను ప్రీతిపరచుటకును, నేను ఈ ధర్మాలను స్థాపించితిని—ముప్పై రెండు లోకాల రక్షణార్థం।

Verse 33

रक्षणीया प्रयत्नेन तत्संनिधिमुपागतैः । सर्वालंकारसंयुक्तं सर्वभोगकृतोत्सवम् । आलोक्यतामिदं रूपं कन्यायां मम कांतिमत्

దీని పవిత్ర సన్నిధికి వచ్చినవారు ప్రయత్నంతో దీనిని కాపాడాలి. కన్యలో ప్రకాశించే నా ఈ కాంతిమయ రూపాన్ని దర్శించండి—సర్వ ఆభరణాలతో అలంకృతం, సర్వ భోగోత్సవంతో పరిపూర్ణం।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः

బ్రహ్ముడు పలికెను—దేవి వచనములు ఇలా విని, శోణాచలేశ్వరుడు శంభువు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను।

Verse 35

तथेति वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम् । एष शोणाचलः श्रीमान्दृश्यते लोकपूजितः

‘తథాస్తు’ అని వరదాత సర్వాభీష్ట వరములను ప్రసాదించెను. ఈ శ్రీమంతమైన శోణాచలం లోకమంతా పూజించునట్లు దర్శనమిస్తుంది।

Verse 36

सर्वदा वरदागौर्या सर्वभोगैश्च संवृतः । य एतच्छांभवं रूपमरुणाद्रितया स्थितम्

ఎల్లప్పుడూ వరాలనిచ్చే గౌరీదేవితో కూడి, సకల భోగాలతో నిండిన ఈ శివరూపం అరుణాచల పర్వతంగా నిలిచి ఉంది.

Verse 37

संपश्यंति नमस्यंति कृतार्थाः सर्व एव ते । अरुणाचलमाहात्म्यमेतच्छ्रण्वंति ये भुवि

ఎవరైతే దీనిని దర్శించి నమస్కరిస్తారో, వారందరూ కృతార్థులవుతారు. అలాగే భూమిపై ఈ అరుణాచల మహాత్మ్యాన్ని వినేవారు కూడా ధన్యులు.

Verse 38

भवंति सततं तेषां समग्राः सर्वसंपदः । श्रीमत्त्वं वाक्पतित्वं च रूपमव्याहतं बलम्

వారికి ఎల్లప్పుడూ సకల సంపదలు కలుగుతాయి. ఐశ్వర్యం, వాక్చాతుర్యం, చక్కని రూపం మరియు అడ్డులేని బలం సిద్ధిస్తాయి.

Verse 39

लभंते पापनाशं च माहात्म्यस्यास्य धारणात् । सर्वतीर्थाभिषवणं सर्वयज्ञक्रियाफलम्

ఈ మహాత్మ్యాన్ని ధరించడం (పఠించడం) వల్ల పాపాలు నశిస్తాయి. అలాగే సకల తీర్థస్నాన ఫలం మరియు సర్వ యజ్ఞాల పుణ్యం లభిస్తుంది.

Verse 40

सदाशिवप्रसादं च दत्ते शोणाद्रिदर्शनम्

శోణాద్రి (అరుణాచలం) దర్శనం సదాశివుని అనుగ్రహాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 41

इति कैलासशिखरात्प्राप्ता देवी शिवाज्ञया । शापमोक्षगतवती शोणाचलनिरीक्षणात्

ఇట్లు శివాజ్ఞచేత దేవి కైలాసశిఖరమునుండి అవతరించింది; శోణాచలము (అరుణాచలము) దర్శనమాత్రమున శాపమోక్షము పొందింది।

Verse 42

स्थानेष्वन्येषु देवस्य विद्यमानेषु च क्षितौ । दिवि चात्यंतपुण्येषु शंभुरत्र प्रसेदिवान्

భూమిపై దేవునికి ఇతర స్థానములు, ఆకాశములోనూ అత్యంత పుణ్యస్థానములు ఉన్నప్పటికీ, శంభువు ఇక్కడ విశేషంగా ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 43

अयं सदाशिवः साक्षादरुणाचलरूपतः । दृश्यते परमं तेजः सर्गस्थित्यंतकारणम्

ఇది సాక్షాత్ సదాశివుడే, అరుణాచలరూపముగా ప్రత్యక్షమై ఉన్నాడు; సృష్టి-స్థితి-లయకారణమైన పరమ తేజస్సు ఇక్కడ దర్శనమిస్తుంది।

Verse 44

एतत्तु तैजसं लिगं सर्वदेवनमस्कृतम् । दृश्यते कर्मभूरेषा तेन धर्माधिका मता

సర్వదేవతలచే నమస్కృతమైన ఈ తేజోమయ లింగము కర్మభూమియందు దర్శనమిస్తుంది; అందుచేత ఈ స్థలం ధర్మాధికమని భావించబడుతుంది।

Verse 45

अरुणाचलनाथस्य तेजसा धूतकल्मषाः । भक्तिमंतो नरा लोके सुखमाप्स्यंति सर्वतः

అరుణాచలనాథుని తేజస్సుచేత కల్మషములు తొలగిన భక్తులు ఈ లోకమందు అన్ని వైపులా సుఖమును పొందుదురు।

Verse 46

प्रदक्षिणैर्नमस्कारैस्तपोभिर्नियमैरपि । येऽर्चयंत्यरुणाद्रीशं तेषां शंभुर्वशंगतः

ప్రదక్షిణలు, నమస్కారాలు, తపస్సు, నియమాచరణలతో అరుణాద్రీశ్వరుని ఆరాధించువారికి శంభువు ప్రసన్నుడై వశమగును।

Verse 47

न तथा तपसा योगैर्दानैः प्रीणाति शंकरः । यथा सकृदपि प्राप्तादरुणाचलदर्शनात्

తపస్సు, యోగసాధన, దానములతో శంకరుడు అంతగా తృప్తి చెందడు; అరుణాచల దర్శనం ఒక్కసారి లభించినా ఎంతగా తృప్తి చెందుతాడో అంతగా కాదు।

Verse 48

स्वयंभुवः सदा वेदाः सेतिहासा दिवि स्थिताः । परितो गिरिरूपास्ते स्तुवंत्यरुणपर्वतम्

స్వయంభువైన నిత్య వేదాలు ఇతిహాసాలతో కూడి స్వర్గంలో నిలిచియుండి, చుట్టూ పర్వతరూపాలు ధరించి అరుణపర్వతం (అరుణాచలం)ను స్తుతించుచున్నవి।

Verse 49

एतस्य वैभवं सर्वं न मया न च शार्ङ्गिणा । वचसा शक्यते वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

ఈ (అరుణాచలం) యొక్క సమస్త వైభవాన్ని నేను గానీ, శార్ఙ్గిణుడు (విష్ణువు) గానీ, కోట్లకొట్ల సంవత్సరాలు మాటలతోనైనా వివరించలేము।

Verse 50

देवाश्च हरिमुख्यास्ते कल्पकाद्याः सुरद्रुमाः । प्रच्छन्नरूपाः सेवंते सर्वदैवारुणाचलम्

హరి (విష్ణు) నేతృత్వంలోని దేవతలు మరియు కల్పకాది దివ్య వృక్షాలు, గుప్తరూపాలు ధరించి, సర్వకాలములందు అరుణాచలాన్ని సేవించుచున్నారు।

Verse 51

न तस्य कलिदोषः स्यान्नाधिव्याधिविजृंभणा । यत्र संपूज्यते लिंगमरुणाचलसंज्ञितम्

ఎక్కడ ‘అరుణాచల’ అనే లింగాన్ని విధివిధానంగా సంపూజిస్తారో, అక్కడ కలియుగదోషం నిలవదు; వ్యాధి-రోగాలు కూడా ఉద్భవించవు।

Verse 52

इत्येतत्कथितं सर्वं तव शंभुपदाश्रयम् । चरितं ह्यरुणस्यास्य कल्पपुण्यदुरासदम्

ఇలా శంభువు పాదాశ్రయమైన ఈ సమస్త వృత్తాంతం నీకు చెప్పబడింది—ఇది అరుణాచలుని పవిత్ర చరితం; యుగయుగాల పుణ్యంతోనే దుర్లభంగా లభించేది।

Verse 53

सूत उवाच । इति विधिमुखनिःसृतामुदारामरुणगिरीशकथासुधापगां हि । श्रुतिपुटयुगलात्पिबन्मनोज्ञां सनकमुनिस्तपसां फलं स लेभे

సూతుడు పలికెను—ఇలా విధి (బ్రహ్మ) ముఖమునుండి ప్రవహించిన అరుణగిరీశుని ఉదార కథామృతనదిని రెండు చెవుల ద్వారా మధురంగా పానంచేస్తూ సనకముని తన తపస్సు ఫలాన్ని పొందెను।