Adhyaya 11

Verse 1

ब्रह्मोवाच । स तु सिंहस्थितां गौरीं ज्वलंती विविधायुधाम् । शैलवर्षेण महता कुपितः समपूरयत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—కోపించి, సింహస్థితిలో ఉన్న, తేజస్సుతో జ్వలించుచు, నానావిధ ఆయుధధారిణి గౌరీపై మహా శిలావర్షాన్ని కురిపించెను।

Verse 2

शरवर्षेण महता तन्निवार्य विदूरतः । बिभेद निशितैः शस्त्रैरशेषं तस्य विग्रहम्

దూరమునుండి మహా శరవర్షంతో ఆ దాడిని నివారించి, ఆమె పదునైన శస్త్రాలతో అతని సమస్త దేహాన్ని ఛేదించి ఛిన్నం చేసెను।

Verse 3

भिद्यमानोऽपि दैत्येंद्रः शैलसारप्रदुर्धरः । विषादं नागमत्किंचिद्ववृधे युद्धदुर्मदः

ఛేదింపబడుచున్నప్పటికీ ఆ దైత్యేంద్రుడు—పర్వతసారంలా దుర్ధర్షుడు—ఏమాత్రం విషాదపడలేదు; యుద్ధమదంతో మరింత ఉగ్రుడయ్యెను।

Verse 4

भिद्यमानः स खड्गेन चक्रैरसिभिरृष्टिभिः । शूलेन चायुधैश्चान्यैरंतर्धानमगाहत

ఖడ్గం, చక్రం, అసి, ఋష్టి, శూలం తదితర ఆయుధాలతో కొట్టబడుచున్నప్పటికీ అతడు అంతర్ధానమున ప్రవేశించి దృష్టికి అదృశ్యుడయ్యెను।

Verse 5

ततः सिंहाकृतिर्भीमः प्रचंडनिनदाननः । तीक्ष्णदंष्ट्रः शितनखः परिबभ्राम केसरी

అనంతరం సింహాకారుడై భయంకరుడైన, ఘోరంగా గర్జించే, పదునైన దంతాలు మరియు తీక్ష్ణ నఖాలు గల కేశరి చుట్టూ తిరుగసాగెను।

Verse 6

देवीसिंहश्चपेटेन ताडयामास पाणिना । दैत्यसिंहस्य च नखैस्तस्य वक्षो व्यदारयत्

దేవీ సింహము తన పంజాతో అతనిని కొట్టెను; ఆ ‘దైత్యసింహ’ యొక్క వక్షస్థలాన్ని తన నఖాలతో చీల్చివేసెను।

Verse 7

अथ व्याघ्रतया प्राप्तः स्फुटव्यात्ताननो महान् । तं हंतुं च बलाद्देवी वेगेन करमक्षिपत्

తరువాత అతడు మహా వ్యాఘ్రరూపముతో, నోరు విప్పి, సంహరించుటకు దూసుకొనివచ్చెను; అప్పుడు దేవి బలముతో వేగముతో తన హస్తాన్ని అతనిపై విసిరి కొట్టెను।

Verse 8

दीर्घाभिर्न्नीलरेखाभिः पूर्णः पिंगलविग्रहः । यानावलिभिराकीर्णः स्वर्णाद्रिरिव संचरन्

దీర్ఘ నీలరేఖలతో నిండిన అతని పింగళ శరీరం, యానపంక్తులతో ఆవరించబడి, సంచరించుచు కదులుతున్న స్వర్ణపర్వతంలా కనిపించెను।

Verse 9

मृगैरिव परित्रातुं मुच्यमानोऽग्रतो बली । ज्वलंतमिव रोषाग्निं जिह्वाहेतिभिरावहन्

బలవంతుడైన అతడు ముందుకు దూసుకెళ్లుచు, మృగాలను రక్షించుటకై విడిచినవాడివలె; జిహ్వారూప ఆయుధాలతో రోషాగ్ని జ్వలించునట్లు ఉద్భవింపజేసెను।

Verse 10

आगच्छंतं रयाद्देवी भल्लेन शशिवर्चसा । प्रतिविव्याध तं व्याघ्रं पुरत्रयमिवेश्वरः

ఆమె వైపు వేగంగా దూసుకొచ్చిన ఆ వ్యాఘ్రసదృశ శత్రువును దేవి చంద్రకాంతితో మెరసే పదునైన బాణంతో ఛేదించింది—ఎప్పుడో ఈశ్వరుడు త్రిపురాన్ని సంహరించినట్లే।

Verse 11

स बाणस्तन्मुखे मग्नस्तद्रक्तेन समुक्षितः । जगाहे गगनं भित्त्वा देहमस्य विनिर्गतः

ఆ బాణం అతని నోటిలో దిగిపోయి అతని రక్తంతో తడిసింది; తరువాత అతని దేహాన్ని ఛేదించి బయటికి వచ్చి ఆకాశాన్ని చీల్చుకుంటూ వేగంగా దూసుకెళ్లింది।

Verse 12

स दैत्यो वारणो भूत्वा देवीमाश्वभ्युपागमत् । बलिभिः पशुभिर्भिन्नैस्तस्याः प्रीतिमिवावहन्

ఆ దైత్యుడు ఏనుగు రూపం ధరించి త్వరగా దేవి వద్దకు చేరాడు; నరికిన పశుబలులతో ఆమెకు ‘ప్రీతి’ని తెచ్చినట్టుగా కనిపించాడు।

Verse 13

तं गजेंद्रं समायांतं मदक्लिन्नमहीतलम् । देवीसिंहस्तदा दृष्ट्वा ननर्द च जघान च

మదంతో నేల తడిసిపోయేలా ముందుకు వస్తున్న ఆ గజేంద్రుడిని చూసి దేవి సింహం గర్జించి అతనిపై దాడి చేసింది।

Verse 14

अथ खड्गधरो वीरश्चर्मपाणिः समुद्गतः । वक्त्रं दधानो बभ्राम दंष्ट्राभ्रुकुटिभीषणम्

అప్పుడు ఖడ్గధారి, కవచఢాలును పట్టుకున్న వీరుడు బయలుదేరాడు; దంతాలు, ముడుచుకున్న భ్రూకుటితో భయంకర ముఖాన్ని ధరించి చుట్టూ తిరిగాడు।

Verse 15

देवी च विलसत्खड्गचक्रचक्रलसत्करा । युयोध तेन वीरेण भग्नशीर्षाभ्यपद्यत

దేవి చేతుల్లో మెరుస్తున్న ఖడ్గాలు, తిరుగుతున్న చక్రాలు ప్రకాశించగా, ఆమె ఆ వీరునితో యుద్ధం చేసింది; అతడు తల పగిలినవాడై కూడా ఆమెపై దూకెను।

Verse 16

भूयः स माहिषं रूपमास्थायासुरमायया । देव्या योद्धुं प्रववृते यथापूर्वमनाकुलम्

మళ్లీ అసురమాయతో అతడు మహిషరూపాన్ని ధరించి, మునుపటిలాగే అచంచలంగా దేవితో యుద్ధానికి బయలుదేరెను।

Verse 17

अथ देवैमुनींद्रैश्च चोदितो गौतमो मुनिः । प्रबोधयितुमारेभे स्तुतिभिर्जगदंबिकाम्

అప్పుడు దేవులు మరియు మహర్షి మునీంద్రుల ప్రేరణతో గౌతమముని జగదంబికను ప్రబోధింపజేయుటకు స్తుతులతో ఆరంభించెను।

Verse 18

त्वयि सर्वस्य जगतः प्राणशक्तिः परा मता । ओजःशक्तिर्ज्ञानशक्तिर्बलशक्तिश्च गम्यते

సర్వ జగత్తుకు పరమ ప్రాణశక్తి నీవేనని అంగీకరించబడింది; అలాగే ఓజస్సు, జ్ఞానం, బలం అనే శక్తులూ నీయందే గ్రహించబడుతాయి।

Verse 19

किमेतदद्य मोहाय युद्धमारभ्यते त्वया । उपसंह्रियतामेष दैत्यो भुवनगुप्तये

ఈ రోజు కేవలం మోహింపజేయుటకే నీవు యుద్ధాన్ని ఎందుకు ఆరంభించితివి? లోకరక్షణార్థం ఈ దైత్యుని సంహరించుము।

Verse 20

भिन्नानामस्य देहानामुपसंहरणात्तव । वलयश्चोपदिश्यन्ते निगमोक्ता वरप्रदाः

ఈ శత్రువు విభిన్నమైన దేహాలను నీవు సమాహరించినందున, నిగమోక్తమైన వరప్రద, పవిత్ర ‘వలయ’ములు సూచింపబడుతున్నవి।

Verse 21

अन्यथा तृणकल्पस्य शत्रोरस्य निबर्हणे । कालाग्निवर्चसो देवि किमर्थं संभ्रमस्त्वियान्

లేకపోతే, గడ్డి తంతువులాంటి ఈ శత్రువును నాశనం చేయడం సులభమే; కాలాగ్ని తేజస్సుగల దేవీ, నీలో ఈంత కలవరం ఎందుకు?

Verse 22

स्वशक्तिमवसंस्तभ्य समाकर्षयतां रिपोः । प्राणशक्तिं त्रिशूलेन गुणत्रयवपुर्धृता

తన శక్తిని స్థిరపరచుకొని, త్రిగుణమయ రూపధారిణి దేవి త్రిశూలంతో శత్రువు ప్రాణశక్తిని తనవైపు ఆకర్షించింది।

Verse 23

इति स्म बोधितातेन पुरा भगवती तदा । महिषासुरमाक्रम्य त्रिशूलेनाभ्यधारयत्

అతడు పూర్వం బోధించినట్లే, అప్పుడు భగవతి మహిషాసురుని ఆక్రమించి త్రిశూలంతో అతనిని ఛేదించి నిలిపింది।

Verse 24

अनेकगिरिसंकाशं देव्या विग्रहमात्मनः । अशक्तस्तं धारयितुं ससाद महिषासुरः

దేవి స్వరూపం అనేక పర్వతాలవలె మహత్తరంగా కనిపించగా, దానిని భరించలేని మహిషాసురుడు కూలిపోయాడు।

Verse 25

निष्पिष्टो विलुठन्क्रोशन्नाक्रांतश्च परिस्फुरन् । निर्गंतुमुद्गतशिरा न शशाकासुराधिपः

నలిగిపోయి అతడు విలవిలలాడుతూ కేకలు వేసెను; తొక్కబడినవాడై శరీరం కంపించెను. తల పైకెత్తినా అసురాధిపతి అక్కడి నుండి తప్పించుకోలేకపోయెను.

Verse 26

त्रिशूलमुखभिन्नांगरक्तधारासमुद्धतः । समुद्र इव संजातः संध्यारुणकलेवरः

త్రిశూలముఖం చేత అవయవాలు చీలిపోవగా రక్తధారలు ఉప్పొంగెను; అతడు సముద్రమువలె అయ్యెను, సంధ్యారుణ వర్ణమై దేహము మెరసెను.

Verse 27

अथ खड्गेन तीक्ष्णेन कर्तयित्वा च तच्छिरः । ननर्त्त तस्य शिरसि तिष्ठन्ती महिषार्दिनी

ఆపై పదునైన ఖడ్గంతో అతని తలను నరికెను; ఆ తలపై నిలిచి మహిషాసురమర్దిని నర్తించెను.

Verse 28

दुर्गां सिद्धाश्च गन्धर्वाः प्रशशंसुर्महर्षयः । पुष्पवृष्टिश्च महती देवैर्मुक्ता समंततः । प्रणतः प्रांजलिर्देवीं तुष्टाव विबुधाधिपः

సిద్ధులు, గంధర్వులు, మహర్షులు దుర్గాదేవిని ప్రశంసించిరి. దేవతలు అన్ని దిక్కుల నుండీ మహా పుష్పవృష్టి కురిపించిరి. అప్పుడు దేవాధిపతి నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి దేవిని స్తుతించెను.

Verse 29

इन्द्र उवाच । नमस्ते जगतां मात्रे भूतानां बीजसंविदे

ఇంద్రుడు పలికెను—హే జగన్మాతా, నీకు నమస్కారం; హే సమస్త భూతముల బీజ-చైతన్యమా, నీకు ప్రణామము.

Verse 30

भक्तिः श्रद्धा च भजतां शक्तिश्चासि त्वमंबिके । कारणं परमा कीर्तिः शातिर्दांतिः कला क्षमा

ఓ అంబికా! నీవే భక్తుల భక్తి, శ్రద్ధ మరియు శక్తివి. నీవే పరమ కారణం, కీర్తి, శాంతి, దమము, కళ మరియు క్షమ.

Verse 31

एकैव विश्वरूपा त्वं नामभेदेर्निगद्यसे । तेषुतेषु पदेष्वस्मांस्तपोऽनुगुणसिद्धिषु

నీవు ఒక్కదానివే అయినా విశ్వరూపిణివి, అనేక పేర్లతో పిలువబడుతున్నావు. తపస్సుకు తగినట్లుగా ఆయా స్థానాలలో, సిద్ధులలో నీవే మాకు అనుగ్రహిస్తున్నావు.

Verse 32

नियुज्य शत्रुं निर्भिद्य शिवा ज्ञेया प्रकाशसे । हतोयं महिषो दुष्टो विनिकृत्तश्च शांभवि

శత్రువును ఎదుర్కొని, సంహరించి నీవు 'శివ'గా ప్రకాశిస్తున్నావు. ఓ శాంభవీ! ఈ దుష్ట మహిషాసురుడు చంపబడ్డాడు మరియు ఖండించబడ్డాడు.

Verse 33

छिन्नमेतस्य तु शिरः सजीवमिव लक्ष्यते । रक्तनेत्रं तीक्ष्णशृगं ज्वलज्जिह्वं चलं शिरः

తెగనరికిన ఇతని తల ఇంకా సజీవంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఎర్రని కళ్ళు, వాడియైన కొమ్ములు, మండుతున్న నాలుకతో ఆ తల కదులుతోంది.

Verse 34

आक्रम्य तव तिष्ठन्त्या रूपमेव सदास्तु नः । चक्रशृंगधनुर्बाणखङ्गचर्मवराभयैः

శత్రువును అణచివేసి నిలిచిన, చక్రం, కొమ్ము, ధనుస్సు, బాణాలు, ఖడ్గం, డాలు, వరద మరియు అభయ హస్తాలతో కూడిన నీ ఆ రూపం మాకు సదా రక్షగా ఉండుగాక.

Verse 35

शूलघण्टांकुशकशाकपालकुलिशादिभिः । अशेषदेवतामूर्तिरशेषैदेंवतायुधैः

త్రిశూలం, గంట, అంకుశం, కొరడా, కపాలపాత్రం, వజ్రం మొదలైన ఆయుధాలతో విరాజిల్లే నీవు సమస్త దేవతామూర్తివి; దేవుల అనేకాయుధాలతో సమన్వితవు।

Verse 36

आपूरिता त्वमेवांब सर्वशत्रून्निहंसि नः । आयुधानां सहस्राणि तन्मयास्ते विभूतयः

హే అంబా! నీవే సంపూర్ణంగా ప్రకాశించి మా శత్రువులందరిని సంహరిస్తావు. వేలాది ఆయుధాలు నీ విభూతులే—నీ శక్తి యొక్క ప్రత్యక్ష రూపాలు।

Verse 37

त्वज्जितारातयः सर्वे विविधायुधवाहनाः । रथनागहयैर्युक्ताः ससैन्या अपि भूभृतः

నీ చేత జయింపబడిన శత్రువులందరూ—వివిధ ఆయుధాలు, వాహనాలతో, రథాలు-ఏనుగులు-గుర్రాలతో, సైన్యాలతో కూడిన రాజులైనా—అణచివేయబడతారు।

Verse 38

क्षणेन दग्धवीर्याः स्युस्त्वत्प्रसादविवर्जिताः । अपदोऽप्यल्पवीर्योऽपि त्वत्पादांबुजसेवकः

నీ ప్రసాదం లేనివారైతే మహావీరులైనా క్షణంలో దగ్ధమైన శక్తిలా క్షీణిస్తారు. కానీ బలహీనుడై, ఆధారం లేనివాడైనా నీ పద్మపాదసేవలో నిమగ్నుడైతే బలం, క్షేమం పొందుతాడు।

Verse 39

त्रिलोकनाथतां प्राप्तः प्रथते कीर्तिमण्डितः । तद्रूपमिदमत्युग्रं ध्यायतामर्चतां सदा

అతడు త్రిలోకనాథత్వాన్ని పొందీ కీర్తితో అలంకృతుడై ప్రకాశిస్తాడు. కనుక ఈ అత్యుగ్ర రూపాన్ని ఎల్లప్పుడూ ధ్యానించి ఆరాధించాలి।

Verse 40

न शत्रुभ्यो भयं किंचिद्भवेद्विजयशालिनाम् । ईदृशं सर्वलोकेषु रूपं ते देववंदितम्

విజయసంపన్నులకు శత్రువులవలన ఏ మాత్రమూ భయం కలగదు. సమస్త లోకాలలో దేవతలచే వందింపబడిన మీ రూపం ఇలాంటిదే.

Verse 41

पूज्यतामिष्टसिद्ध्यर्थं देवैर्भृत्यैश्च सर्वदा । मातरश्च त्वया सृष्टाः सर्वाभीष्टफलप्रदाः

ఇష్టసిద్ధి కోసం దేవతలూ వారి పరివారమూ వారిని ఎల్లప్పుడూ పూజించుగాక. మీచే సృష్టింపబడిన మాతృదేవతలు సమస్త అభీష్ట ఫలాలను ప్రసాదిస్తారు.

Verse 42

सगणाः प्रतिपूज्यंतां सर्वस्थानेषु सर्वदा । अयं च निहतो दैत्यस्त्वत्पादकृतलांछनः

తమ గణాలతో కూడి వారు అన్ని స్థలాలలో ఎల్లప్పుడూ యథావిధిగా పూజింపబడుగాక. మరియు ఈ దైత్యుడు మీ పాదముద్రచిహ్నంతో గుర్తింపబడి హతుడయ్యాడు.

Verse 43

तव भक्तैः सदा पूज्यस्त्वत्प्रमादात्त्वदग्रतः । इत्थं सुरेन्द्रप्रणुता सर्वर्षिसुरसेविता

మీ ఏర్పాటుచేత మీ సమక్షంలో నిలిచి, మీ భక్తులచే అతడు/ఆమె ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడుగాక. ఈ విధంగా ఆమె ఇంద్రునిచే స్తుతింపబడి, సమస్త ఋషులు మరియు దేవతలచే సేవింపబడింది.

Verse 44

तथेति वरदा देवी ससर्ज च दिवं प्रति । स्वयमप्यात्मनस्तत्र तद्रूपं विविधायुधम्

‘తథాస్తు’ అని వరదాయిని దేవి వారిని స్వర్గం వైపు పంపింది. అనంతరం ఆమె స్వయంగా అక్కడ తన స్వరూపమే అయిన ఒక రూపాన్ని, నానావిధ ఆయుధాలతో కూడినదిగా ప్రదర్శించింది.

Verse 45

संस्थाप्य मातृभिः सार्धं स्थानरक्षणमातनोत् । संगृह्य विमलं रूपं सखीजनसमावृता

మాతృదేవతలతో కలిసి వారిని స్థాపించి దేవి ఆ పవిత్ర క్షేత్రరక్షణను ఏర్పాటు చేసింది. తరువాత తన విమల స్వరూపాన్ని మళ్లీ ధరించి సఖీజనములతో పరివృతమైంది.

Verse 46

महिषस्य शिरोऽपश्यद्विकृतं खङ्गधारया । कथयन्ती पुनस्तस्य चित्रं लोकविभूषणम्

ఖడ్గధారతో వికృతమైన మహిషాసురుని శిరస్సును ఆమె చూచింది. తరువాత లోకాలకు హెచ్చరికగా నిలిచే ఆ విచిత్ర దృశ్యాన్ని ‘లోకవిభూషణం’గా వర్ణించింది.

Verse 47

सखीभिः सह सा बाला कण्ठं तस्य व्यलोकयत् । अपश्यच्च तदा लिगं कर्त्तुं तस्य च पूजनम्

సఖీలతో కలిసి ఆ బాలిక అతని కంఠాన్ని పరిశీలించింది. అప్పుడు అక్కడ ఒక లింగాన్ని చూసి దాని పూజ చేయాలని సంకల్పించింది.

Verse 48

आदत्त सहसा गौरी लिगं तस्य गले स्थितम् । आलोकयच्च सुचिरं रक्तधारापरिप्लुतम्

అకస్మాత్తుగా గౌరీ అతని గొంతులో ఉన్న లింగాన్ని పట్టుకుంది. రక్తధారలతో తడిసిన దానిని ఆమె చాలాసేపు తిలకించింది.

Verse 49

आसज्जत पुनर्लिंगमस्याः पाणितलं गतम् । विमोचयितुमुद्युक्ता नाशक्नोल्लग्नमंजसा

మళ్లీ ఆ లింగం ఆమె అరచేతికి అంటుకుపోయింది. విడదీయాలని ప్రయత్నించినా, అంటుకున్నది సులభంగా విడిపోలేదు.

Verse 50

अचिंतयच्च सा देवी किमेतदिति विस्मयात् । विषादेन च संयुक्ता महर्षीणां पुरः स्थिता

అప్పుడు దేవి ఆశ్చర్యంతో “ఇది ఏమిటి?” అని ఆలోచించింది. విషాదంతో కూడి మహర్షుల సమక్షంలో నిలిచింది.

Verse 51

आहतः शिवभक्तोऽयमिति शोकं समाविशत् । अगर्हत भृशं मौढ्यमात्मनः स्त्रीस्वभावजम्

“ఈ శివభక్తుడు దెబ్బతిన్నాడు” అని భావించి ఆమెను శోకం ఆవరించింది. తన స్త్రీస్వభావజన్యమైన మూర్ఖత్వాన్ని ఆమె తీవ్రంగా నిందించింది.

Verse 52

अविचार समारब्धं शिवभक्तनिबर्हणम् । उपतापपरीतांगी गौतमं मुनिसत्तमम्

ఆలోచన లేకుండా ప్రారంభించిన శివభక్తుని గద్దింపు ఆమె అవయవాలను తాపంతో నింపింది; అప్పుడు ఆమె మునిశ్రేష్ఠుడు గౌతముని వైపు వెళ్లింది.

Verse 53

उपगम्याब्रवीद्बाला साहसं कृतमात्मना । भगवन्सर्वधर्मज्ञ गौतमार्य मुनीश्वर

సమీపించి ఆ బాలిక చెప్పింది—“నేను సాహసకార్యం చేసేశాను. భగవన్, సర్వధర్మజ్ఞా! ఆర్య గౌతమ, మునీశ్వరా!”

Verse 54

मान्यया धर्मरूपेण कोऽप्यधर्मः प्रकल्पितः । देवानां रक्षणं कर्तुमभयं दातुमुद्यता

నేను—దీనిని ధర్మరూపమని గౌరవించి—ఏదో అధర్మాన్ని నిర్మించాను; దేవతలను రక్షించి వారికి అభయం ఇవ్వాలని నేను ఉద్ద్యోగించాను గానీ.

Verse 55

अज्ञानान्महिषं दैत्यं शिवभक्तिममर्दयम् । रजसाक्रान्तबुद्धीनां न भवेद्धर्मसंग्रहः

అజ్ఞానవశాత్ నేను శివభక్తుడైన మహిష దైత్యుణ్ణి నశింపజేశాను. రజోగుణంతో ఆక్రమితమైన బుద్ధికి ధర్మసారము యథార్థంగా గ్రహించబడదు.

Verse 56

गुरुप्रसादसुलभः स्फुरद्विघ्नशताकुलः । सुदुर्धर्षा निराचारदुर्दमाः शिवसंश्रयाः

గురుప్రసాదంతో మార్గం సులభంగా లభిస్తుంది, కాని అది ఉప్పొంగే వందల విఘ్నాలతో నిండివుంటుంది. శివశరణాగతులు దుర్ధర్షులు—సాధారణ నియమాలతో అదుపులోకి రారు.

Verse 57

विशेषतो लिंगधराः शिवस्तान्बहु मन्यते । पुरा पुरत्रयावासा दैतेया लिंगधारका

ప్రత్యేకంగా లింగధారులను శివుడు ఎంతో గౌరవిస్తాడు. పూర్వకాలంలో త్రిపురనివాసి దైత్యులూ లింగధారులే అయ్యారు.

Verse 58

अजिताः शंभुना पूर्वं मुक्तलिंगा निषूदिताः । अस्य कंठस्थितं लिंगं मम पाणिं न मुंचति

పూర్వం శంభువు అజేయులనుకూడా—లింగాన్ని విడిచిన వారిని—నశింపజేశాడు. కానీ ఇతని కంఠస్థిత లింగం నా చేతిని విడువడం లేదు.

Verse 59

कथं पापं निरस्यामि शिवभक्तवधाश्रितम् । अस्य कंठस्थितं लिंगं धारयंती तपोन्विता

శివభక్తుని వధ వల్ల పుట్టిన ఈ పాపాన్ని నేను ఎలా తొలగించగలను? తపస్సుతో యుక్తుడనైనప్పటికీ ఇతని కంఠస్థిత లింగాన్ని నేను ధరిస్తున్నాను.

Verse 60

तीर्थयात्रां करिष्यामि यावच्छंभुः प्रसीदति । पुनः कैलासमुख्येषु शंभुस्थानेषु भूरिषु

శంభువు ప్రసన్నుడయ్యే వరకు నేను తీర్థయాత్ర చేస్తాను; తరువాత కైలాసాన్ని ప్రధానంగా భావించి శంభువు యొక్క అనేక పవిత్ర స్థానాలకు మళ్లీ వెళ్తాను।

Verse 61

तीर्थेषु रचितस्नाना लप्स्ये पापविशोधनम् । इति तस्याः परिश्रांतिं दुर्धर्मपरिशंकया

తీర్థాలలో స్నానం చేసి నేను పాపశుద్ధిని పొందుతాను—అని భావిస్తూ, ఘోర అధర్మంపై అనుమానం-భయంతో ఆమె తీవ్రంగా అలసిపోయింది।

Verse 62

आकर्ण्य शिवधर्मज्ञो भयार्त्तां तामवोचत । मा भैषीर्गिरिजे मोहाच्छिवभक्तो हतस्त्विति

ఆమె మాట విని శివధర్మజ్ఞుడు భయంతో ఉన్న ఆమెతో అన్నాడు—“భయపడకు, ఓ గిరిజా; మోహవశాత్ శివభక్తుడు హతుడయ్యాడు।”

Verse 63

धर्मसूक्ष्मार्थवेत्तारौ दुर्लभा गिरिकन्यके । सदा शिवस्य वदनैः सद्योजातादि संश्रितैः

ఓ గిరికన్యకా, ధర్మంలోని సూక్ష్మార్థాన్ని నిజంగా తెలిసిన వారు (ఆ ఇద్దరు) అత్యంత దుర్లభులు; ఆ ధర్మం సదా శివుని సద్యోజాతాది ముఖాలచే ఆధారితమై ఉంది।

Verse 64

आगमाः पंचभिः प्रोक्ता अष्टाविंशतिकोटयः । निर्णयाः शिवभक्तानां शिवमार्गस्य शोभनाः

ఆగమాలు ఐదు విభాగాలుగా ప్రకటించబడి, అవి ఇరవై ఎనిమిది కోట్లు అని చెప్పబడుతున్నాయి; అవి శివభక్తులకు ప్రామాణిక నిర్ణయాలు, శివమార్గాన్ని శోభింపజేసి స్పష్టపరుస్తాయి।

Verse 65

तेषुतेषु मुनींद्रैश्च नत्वैव प्रतिपद्यते । कालो मुखं च कंकालं शैवं पाशुपतं तथा

ఆ ఆ సంప్రదాయాలలో మునీంద్రులు విధివిధానంగా నమస్కరించి ఈ మార్గాలను స్వీకరిస్తారు—కాల, ముఖ, కంకాల, శైవ మరియు పాశుపత।

Verse 66

महाव्रतं पंच चैताः शिवमार्गप्रवृत्तयः । भेदाश्च बहवस्तेषामन्योन्यस्य शिवे रताः

మహావ్రతం మరియు ఈ ఐదు—శివమార్గంలో నడిచే విధానాలు. వీటి భేదాలు ఎన్నో ఉన్నా, ప్రతి ఒక్కరు తమ తమ రీతిలో శివునందే రతులై ఉంటారు।

Verse 67

साध्य एको हि बलवान्सर्वैस्तैरनिशं शिवः । सर्व एव सदा पूज्याः स्वधर्मपरिनिष्ठितैः

వారందరూ సాధించవలసిన ఒకే మహాబలమైన లక్ష్యం నిత్యం శివుడే. అందుచేత స్వధర్మంలో స్థిరులైనవారు ఆ మార్గాలన్నిటినీ, వారి అనుయాయులనూ ఎల్లప్పుడూ గౌరవించాలి।

Verse 68

अमत्सरैः शिवे भक्तैः शिवाज्ञापरिपालकैः । वेदैश्च बहुभिर्यज्ञैर्भक्त्या च परया शिवः

అసూయలేని శివభక్తులు, శివాజ్ఞలను పాటించే వారు—అనేక వేదపఠనాలతో, అనేక యజ్ఞాలతో, మరియు ముఖ్యంగా పరాభక్తితో శివుని నిజంగా ఆరాధిస్తారు।

Verse 69

आराध्यते महादेवः सर्वदा सर्वदायकः । जीवहिंसा न कर्त्तव्या विशेषण तपस्विभिः

మహాదేవుడు సర్వదా ఆరాధ్యుడు, సర్వదాత. ఆయనను నిత్యం పూజించాలి; జీవహింస ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చేయకూడదు—ప్రత్యేకంగా తపస్వులు।

Verse 70

शिवधर्मस्य भेत्तारो निहंतव्यास्तथांजसा । न वेषजुषि वीक्षेत न लिगं नैव संभवम्

శివధర్మాన్ని భంగం చేసే వారిని వెంటనే నియంత్రించి శిక్షించాలి. కపటవేషాన్ని ఆశ్రయించినవాడిని చూడకూడదు; అతనిలో నిజమైన లింగచిహ్నమూ లేదు, మంగళమూ లేదు.

Verse 71

शिवधर्मस्य भेत्तारं हन्यादेवाविचारयन् । बहुभिः स्फूर्तया बुद्ध्या धर्मविद्भिर्निरूपिते

శివధర్మాన్ని భంగం చేసే వాడిని సందేహం లేకుండా శిక్షించాలి; ఇది అనేక ధర్మవేత్తలు స్పష్టమైన, ప్రఖరమైన బుద్ధితో నిర్ణయించారు.

Verse 72

शिवधर्मस्य विलये सद्यः शक्तिः प्रवर्तते । अस्य कर्म पुनर्दिष्टं लिंगमैश्वर्यचर्चितम्

శివధర్మం నాశన దిశగా వెళ్లగానే దివ్యశక్తి వెంటనే కార్యప్రవృత్తి చెందుతుంది. ఈ కారణంగానే అతని కార్యం మళ్లీ నియమించబడింది—లింగంతో సంబంధించి, ఐశ్వర్య మహిమతో ప్రసిద్ధమైనది.

Verse 73

न जेतुं शक्यते देवि तेनासौ सर्वदैवतैः । यदयं निहतो देवि त्वया शंकरमान्यया

ఓ దేవీ, అందువల్ల అతడిని సమస్త దేవతలూ కూడా జయించలేకపోయారు. అయినా, శంకరునకు ప్రియమైన దేవీ, అతడు నీ చేతనే సంహరించబడ్డాడు.

Verse 74

आक्रांतः शापदोषेण महर्षीणां शिवाश्रयात् । अथ ते कुपितास्तस्य वैषम्यादवमानतः

శివాశ్రయం పొందిన కారణంగా అతడు మహర్షుల శాపదోషానికి లోనయ్యాడు. ఆపై అతని పక్షపాతం మరియు అవమానకార్యంవల్ల ఆ మహర్షులు అతనిపై కోపించారు.

Verse 75

शेपुर्महिषवद्दुष्टो महिषोऽयं भवत्विति । ततस्तद्वचनात्सद्यो महिषोऽभूत्क्षणात्तथा

వారు అతనిని శపించారు— “ఇతడు మహిషంలా దుష్టుడు; కాబట్టి ఇతడు మహిషుడే కావాలి.” ఆ వాక్యమాత్రంతోనే అతడు క్షణంలో మహిషుడయ్యాడు.

Verse 76

प्रणम्य तोषयामास ययाचे शापमोचनम् । दत्त्वा प्रकामरूपत्वं ददुरस्मै प्रसादिताः

అతడు నమస్కరించి వారిని సంతోషపరచి, శాపవిమోచనాన్ని వేడుకున్నాడు. వారు ప్రసన్నులై అతనికి ఇష్టానుసార రూపధారణశక్తిని ప్రసాదించారు.

Verse 77

महिषत्वेपि संहारं स्वयं देव्या शिवाज्ञया । विषादो न च कर्त्तव्यो अंगदर्शनतस्त्वया

అతడు మహిషుడైనప్పటికీ, శివాజ్ఞతో దేవి స్వయంగా అతని సంహారాన్ని చేస్తుంది. కాబట్టి నీవు విషాదపడకుము; నీవు దివ్యరూప దర్శనమును, దాని లక్షణములను చూడగలవు.

Verse 78

सिद्धानां शिवरूपाणामवज्ञा कं न बाधते । महिषत्वे समुत्पन्ने दोषेण समुपस्थिते

శివరూపులైన సిద్ధులను అవమానించడం ఎవరికీ బాధ కలిగించదు? ఆ దోషఫలంగా మహిషత్వం అనే స్థితి ఉద్భవించి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 79

सिद्धप्रसादाल्लब्धोऽयं शापनाशस्त्वया कृतः । सर्वे लोकाश्च संत्राता दुष्टोयं परिरक्षितः

సిద్ధుల ప్రసాదంతో నీ ద్వారా ఈ శాపనాశం లభించి సిద్ధమైంది. సమస్త లోకాలు రక్షింపబడ్డాయి; ఈ దుష్టుడుకూడా పరిరక్షించబడ్డాడు.

Verse 80

शापदोषसमुत्पन्ने महिषत्वे विमोचिते । त्वया च गिरिशप्रीत्यै तपः कुर्वाणयाद्रिजे

శాపదోషమున జనించిన మహిషత్వము తొలగినప్పుడు, ఓ అద్రిజే, గిరీశుడు (శివుడు) సంతోషించునట్లు నీవు తపస్సు చేయుము।

Verse 81

द्रष्टव्यं तैजसं लिंगमरुणाचलसंज्ञितम् । पूर्वजन्मनि भक्तोऽयमरुणाद्रिपतेः स्फुटम्

అరుణాచలమని ప్రసిద్ధమైన తేజోమయ లింగాన్ని దర్శించవలెను. ఇతడు పూర్వజన్మలో అరుణాద్రిపతి (శివుడు) యొక్క స్పష్టమైన భక్తుడు.

Verse 82

महिषत्वे मदाक्रांतः परं लिंगेन संगतः । भक्त्या लिंगधरं हंतुं कः समर्थो जगत्त्रये

మహిషరూపములో అహంకారముచే ఆక్రమింపబడినవాడైనా, అతడు పరమ లింగసన్నిధికి చేరాడు. భక్తిచే రక్షింపబడిన లింగధారిని త్రిలోకములలో ఎవరు సంహరించగలరు?

Verse 83

दृष्टाः पुरत्रये पूर्वं रुद्रेण पूजितास्त्रयः । त्वत्खड्गपरिकृत्तेन कंठेनास्य वरानने

పూర్వం త్రిపురప్రసంగంలో రుద్రుడు పూజించిన మూడు (చిహ్న/రూప) దర్శింపబడ్డాయి. ఇప్పుడు, ఓ వరాననే, నీ ఖడ్గముచే ఇతని కంఠము ఛేదింపబడింది…

Verse 84

दीक्षादिरहितं लिंगं दत्तं हंतीति चोदितम् । कृतं हि महिषेणापि भक्तितो लिंगधारणम्

‘దీక్షాదులు లేక ఇచ్చిన లింగాన్ని ఇతడు ధరించాడు; ఇతనిని సంహరించు’ అని ప్రేరేపించినా, మహిషుడుకూడా భక్తితో లింగధారణ చేశాడు.

Verse 85

कदाचित्क्षपणोक्तानां विभाषात्प्रत्ययं गतः । पूर्वजन्मतपोयोगात्स्मरणो लिंगधारणात्

ఒకానొక సమయంలో సన్యాసుల మాటల ద్వారా అతనికి నమ్మకం కలిగింది. పూర్వజన్మ తపస్సు మరియు లింగధారణ వలన అతనికి స్మరణ కలిగింది.

Verse 86

त्वत्पादपद्मसंस्पर्शादयं मुक्तो न संशयः । मदुक्तनिष्कृतीनां तु पातकानां च नाशनम्

నీ పాదపద్మముల స్పర్శ వలన ఇతను విముక్తుడయ్యాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. నేను చెప్పిన ప్రాయశ్చిత్తాలు పాపాలను నాశనం చేస్తాయి.

Verse 87

दर्शनं शैलवर्यस्य प्रायश्चित्तं परं मतम् । संस्थाप्य विविधाञ्छैवाञ्छिवसिद्धांतवेदिनः

ఈ పర్వతశ్రేష్ఠుని దర్శనమే పరమ ప్రాయశ్చిత్తమని చెప్పబడింది. అక్కడ శివసిద్ధాంతం తెలిసిన వివిధ శైవులను స్థాపించాలి.

Verse 88

आवाह्य सर्वतीर्थानि सर्वदोषनिवृत्तये । सरः किमपि संपाद्य स्नात्वा तत्र वरानने

ఓ సుందరవదన! సకల దోషాల నివారణ కొరకు సర్వ తీర్థాలను ఆవాహన చేసి, ఒక సరోవరాన్ని నిర్మించుకుని అందులో స్నానం చేయి.

Verse 89

अघमर्षणसंयुक्ता सलिंगा स्नानमाचर । त्रिसंध्यं चैव मासांते देवयागमहोत्सवे

అఘమర్షణ మంత్రంతో కూడి, లింగధారణ చేసి స్నానం ఆచరించు. త్రికాల సంధ్యలను పాటించు మరియు మాసాంతంలో దేవయజ్ఞ మహోత్సవాన్ని జరుపుకో.

Verse 90

आराधयोपचारैस्त्वमरुणाद्रिमयं शिवम्

అరుణాచలస్వరూపుడైన శివుని ఉపచారాలతో, భక్తి-సేవాభావంతో ఆరాధించుము।

Verse 91

एवं तस्य मुनेर्निशम्य वचनं शैवार्थसंभावितं प्रीता देवनमस्कृता गिरिसुता देवी जगद्रक्षिका । शैवं धर्ममिमं विधातुमुचितं शोणाचलस्याग्रतस्तीर्थागाहनबुद्धिमाशु विदधे कर्तुं त्वघक्षालनम्

ఆ ముని శైవభావార్థంతో నిండిన వచనాన్ని విని జగద్రక్షిక గిరిసుతా దేవి ప్రసన్నమై దేవతలకు నమస్కరించింది. శోణాచల సమక్షంలో ఈ శైవధర్మాన్ని చేయడం యుక్తమని భావించి, పాపక్షాళనార్థం తక్షణమే తీర్థజలంలో స్నానం చేయాలని నిర్ణయించింది।