Adhyaya 10

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ देवा महीं हित्वा महिषासुरपीडिताः । नत्वा गौरीं तपस्यंतीं जग्मुः शरणमाकुलाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు మహిషాసురుని పీడతో బాధపడిన దేవతలు భూమిని విడిచి, తపస్సులో నిమగ్నమైన గౌరీదేవిని నమస్కరించి, వ్యాకులులై శరణు కోరుతూ ఆమె వద్దకు వెళ్లారు।

Verse 2

अथ तानभयं देहि देवीति भयविह्वलान् । अमरान्वीक्ष्य सा देवी किं कार्यमिति चाभ्यधात्

అప్పుడు భయంతో వణికిపోతున్న అమరులను చూసి దేవి ‘దేవి, మాకు అభయం ప్రసాదించు’ అనే వారి ప్రార్థన విని, ప్రతిగా ‘ఏ కార్యం చేయవలెను?’ అని అడిగింది।

Verse 3

ततो विज्ञापयामासुर्दैत्येंद्राद्भयमात्मनाम् । देव्यै बद्धांजलिपुटा देवा इंद्रपुरोगमाः

తదుపరి ఇంద్రుని నాయకత్వంలో దేవతలు అంజలి బద్ధులై దేవికి, దైత్యేంద్రుని వల్ల తమకు కలిగిన భయాన్ని వినయంగా నివేదించారు।

Verse 4

देवा ऊचुः । अप्सरोभिः परिवृतः सुखं क्रीडति नंदने । ऐरावतमुखान्सर्वान्दिङ्नागान्निजमंदिरे

దేవతలు పలికిరి—అప్సరసలతో చుట్టుముట్టబడి అతడు నందనవనంలో సుఖంగా క్రీడిస్తున్నాడు; తన మందిరంలో ఐరావతముఖ్యులైన సమస్త దిక్కు-గజాలను నిలిపి ఉంచుకున్నాడు।

Verse 5

आवसयन्विनोदार्थमंगनाभिः सहागतान् । उच्चैःश्रवःपुरोगानामुपभोगं करोत्यसौ

అతడు వినోదార్థం, దివ్యాంగనలతో కలిసి వచ్చిన అతిథులను నివాసింపజేస్తాడు; ఉచ్చైఃశ్రవస్‌-ప్రధానమైన శ్రేష్ఠ దివ్యాశ్వాలతో భోగవిలాసం చేస్తాడు।

Verse 6

मंदुरास्वस्य रम्यासु दृश्यंते लक्षकोटयः । हुताशवाहनं मेषं पुत्रारोहार्थमीप्सति

అతని మనోహరమైన అశ్వశాలల్లో లక్షకోట్ల సంఖ్యలో అశ్వాలు, వాహనాలు కనిపిస్తాయి; అగ్నిదేవుని వాహనమైన మేషాన్నికూడా తన కుమారుని ఎక్కించుటకు కోరుకుంటాడు।

Verse 7

याम्यं महिषमानीय शकटे सोऽभ्यवाहयत् । सिद्धीराकृष्य सकला गृहकर्मणि चादिशत्

యముని మహిషాన్ని తెచ్చి అతడు తన బండిని లాగించెను; సమస్త సిద్ధులను బలవంతంగా ఆకర్షించి గృహకార్యాలలోకూడా నియోగించాడు।

Verse 8

अप्सरःसंघमखिलमात्मसेवार्थमानयत् । अन्यत्किमपि यद्वस्तु रत्नभूतं जगत्त्रये

అతడు తన సేవార్థం సమస్త అప్సరాసమూహాన్ని తెప్పించుకున్నాడు; మూడు లోకాలలో రత్నస్వరూపమైన ఏ వస్తువైనా, దానినీ ఏదో విధంగా తన వశం చేసుకున్నాడు।

Verse 9

अनाहृतं पुनर्हर्तुं न विश्राम्यति कोपवान् । वयं च सेवका भूत्वा नित्यं भीतिसमन्विताः

ఇంకా తెచ్చని దానినికూడా మళ్లీ హరించుటకు ఆ క్రోధి విశ్రాంతి పొందడు; మేము అతని సేవకులమై నిత్యం భయంతో కూడి ఉంటాము।

Verse 10

पूजयंतश्च तस्याज्ञां नान्यां वीक्षामहे गतिम् । शरणागतसंत्राणं तपःफलमुदाहृतम्

ఆయన ఆజ్ఞను పూజిస్తూ ఉన్నా మాకు మరొక గతి కనిపించదు. శరణాగతులను సంరక్షించడమే తపస్సు యొక్క నిజమైన ఫలమని ప్రకటించబడింది.

Verse 11

दुर्जयोऽयं वरो दैत्यः सर्वेषां बलिनामपि । सुराणामपि दैत्यानां शिवाल्लब्धवरोदयः

ఈ వరప్రాప్త దైత్యుడు అత్యంత దుర్జేయుడు—సర్వ బలవంతులకైనా. దేవులలోనైనా దైత్యులలోనైనా, అతని ఉద్భవం శివుని నుండి పొందిన వరం మీదే నిలిచింది.

Verse 12

अस्य शृंगाहतः सिंधुर्व्यावर्जितमिति ब्रुवन् । रत्नोपहारदानेन नित्यं तत्प्रीतिमिच्छति

“అతని కొమ్ము దెబ్బతో సముద్రం వెనక్కి తొలగిపోయింది” అని చెప్పుతూ, రత్నాల ఉపహారదానంతో నిత్యం అతని ప్రసన్నతను కోరుతాడు.

Verse 13

पर्वतांश्च समुत्क्षिप्य शृंगाग्रेण महोद्धतः । क्रीडति क्षोदिताशेषधातुधूलिविलेपनैः

అతి గర్వోద్ధతుడైన వాడు తన కొమ్ము మొనతో పర్వతాలను ఎత్తి ఆడుకుంటాడు; నూరబడిన ఖనిజాల ధూళితో లేపితుడై తిరుగుతాడు.

Verse 14

न शक्यमतुलं तस्य बलमन्यदुरासदम् । स्वयमेव विजानीहि हत्वा ते निजतेजसा

అతని అతుల బలాన్ని మరెవ్వరూ అడ్డుకోలేరు. నీవే ఇది గ్రహించు—నీ స్వకీయ తేజస్సుతో అతన్ని సంహరించి.

Verse 15

शंभुशक्तिः परा सेयं स्त्रीरूपेणात्र दृश्यते । त्वयैवायं निहंतव्यः शिवाल्लब्धवरो ह्ययम्

ఇది నిజంగా శంభుని పరాశక్తియే; ఇక్కడ స్త్రీరూపంగా దర్శనమిస్తోంది. ఇతడు శివుని నుండి వరం పొందినవాడు; కనుక ఇతనిని సంహరించవలసింది నీవే.

Verse 16

न जानीमो वयं देवि किंचिच्छंभुविचेष्टितम् । केवलं पालनीयाः स्म जगन्मात्रा सदा त्वया

హే దేవీ! శంభుని లీలారహస్యాన్ని మేము ఏమాత్రం గ్రహించలేము. జగన్మాతా! మమ్మల్ని నీవే సదా పరిరక్షించాలి—ఇదే మాకు తెలిసినది.

Verse 17

इति तेषां भयार्तानामाकर्ण्य वचनं शुभम् । व्याजहार प्रसन्नात्मा देवी दत्त्वाभयं तदा

భయంతో ఆర్తులైన వారి శుభవచనాలను విని, ప్రసన్నహృదయమైన దేవి అప్పుడు వారికి అభయమిచ్చి పలికింది.

Verse 18

शरणागतसंत्राणं तपसि स्थितया मया । कर्त्तव्यममराः कालात्क्षीणः शत्रुर्भविष्यति

హే అమరులారా! తపస్సులో స్థితమైన నాకు శరణాగతులను రక్షించడం కర్తవ్యము. కాలక్రమేణ శత్రువు క్షీణించును.

Verse 19

उपायेन समाकृष्य हनिष्यामि महासुरम् । निरागसस्तु हननमद्य मे न हि युज्यते

సరైన ఉపాయంతో ఆ మహాసురుణ్ని నా వైపు ఆకర్షించి నేను అతనిని సంహరిస్తాను. కాని నిరపరాధిని చంపడం నేడు నాకు తగదు.

Verse 20

धर्मगे धर्मभेत्तारः शलभत्वं व्रजंति हि । देवास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रणम्य गिरिकन्यकाम्

ధర్మమార్గంలో ధర్మాన్ని భంగం చేసేవారు నిశ్చయంగా శలభత్వాన్ని (పతంగస్థితిని) పొందుతారు. ఆ మాట విని దేవతలు గిరికన్యకా గౌరీకి నమస్కరించారు.

Verse 21

जग्मुर्यथागतं सर्वे निर्भया हृष्टचेतसः

వారందరూ వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లారు—నిర్భయులై, హర్షితచిత్తులతో।

Verse 22

गतेषु तेषु देवेषु गौरी कमललोचना । बभूव मोहिनी शक्तिः कांतियुक्ता ततोदरी

ఆ దేవతలు వెళ్లిన తరువాత కమలలోచనా గౌరీ మోహినీ శక్తిగా మారింది—కాంతితో యుక్తమై, సన్నని నడుముతో।

Verse 23

सा देवी दिक्षु शैलेषु चतुर्ष्वरुणभूभृतः । रक्षार्थं स्थापितवती चतुरो बटुकान्वरान्

ఆ దేవి నాలుగు దిక్కుల పర్వతాలపై—అరుణాచలాన్ని చుట్టుముట్టి—రక్షార్థం నాలుగు ఉత్తమ బటుకులను స్థాపించింది।

Verse 24

यदा कैलासशिखरादागता शैलकन्यका । अन्वगच्छन्सेवमानाश्चतस्रो मातरस्तदा

శైలకన్య కైలాసశిఖరంనుండి దిగివచ్చినప్పుడు, సేవలో నిమగ్నమైన నాలుగు మాతృకలు ఆమెను అనుసరించాయి।

Verse 25

दुन्दुभिः सत्यवत्याख्या तथा चानवमी परा । सुन्दरीति चतस्रस्तामन्वयुः परिचारिकाः

దుందుభి, సత్యవతి అనే ఒకరు, మరొకరు అనవమీ, అలాగే సుందరీ—ఈ నలుగురు పరిచారికలు ఆమెను అనుసరించారు।

Verse 26

विमुञ्चतातिथिं श्रांतं क्षुत्पिपासा समन्वितम् । अरुणाद्रिमिमं द्रष्टुं नान्यमित्यब्रवीच्च तान्

ఆమె వారితో చెప్పింది—‘ఆకలి దాహాలతో అలసిపోయిన అతిథిని నిర్లక్ష్యం చేయకండి. ఈ అరుణాద్రిని దర్శించుటకన్నా మిన్నది మరొకటి లేదు.’

Verse 27

सीमाशलस्थितान्वीरांस्तानादिश्य बलाधिकान् । तपश्चचाराद्रिकन्या गौतमाश्रमसन्निधौ

సీమా పర్వతాలపై ఉన్న బలవంతులైన వీరులకు ఆజ్ఞలు ఇచ్చి, అద్రికన్య గౌతమాశ్రమ సమీపంలో తపస్సు చేసింది.

Verse 28

तस्यां तपत्यां तन्वंग्यां न तापः कश्चिदप्यभूत् । ववर्ष काले जलदः सफलाश्चाभवन्द्रुमाः

ఆ సన్నని అవయవాల దేవి తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు ఎవరికీ దాహతాపం కలగలేదు. కాలానుగుణంగా మేఘాలు వర్షించాయి, వృక్షాలు ఫలభారంతో నిండాయి.

Verse 29

विरोधीनि च सत्त्वानि मुमुचुः पूर्वमत्सरम् । आश्रमः सर्वजन्तूनां शरण्योऽभूद्भयापहः

వైరభావం గల జీవులు కూడా పూర్వపు ద్వేషాన్ని విడిచిపెట్టాయి. ఆ ఆశ్రమం సమస్త ప్రాణులకు భయాన్ని తొలగించే శరణ్యస్థానమైంది.

Verse 30

योजनद्वयपर्यंतं सीमाशैलेषु संस्थितैः । चतुभिर्वटकैः शूरै रक्षितश्चारुणाचलः

రెండు యోజనాల వరకు సరిహద్దు కొండలపై నిలిచిన నాలుగు వీర బటుకులు అరుణాచలాన్ని కాపాడారు।

Verse 31

नोदभूत्कश्चन त्रासो न च दृष्टो भयोदयः । न व्याधिपीडनं चासीत्तत्र नारिविजृंभणम्

అక్కడ ఎలాంటి భయం గానీ త్రాసు గానీ పుట్టలేదు; భయోదయం కనిపించలేదు. వ్యాధి పీడనమూ లేదు, శత్రుత్వ విస్తారమూ లేదు.

Verse 32

कृतार्था मुनयः सर्वे प्रशंसंतो नगात्मजाम् । शिवलोकपदं केचित्प्रत्यशंसंस्तथाश्रमम्

సర్వ మునులు కృతార్థులై పర్వతకుమారిని స్తుతించారు. కొందరు ఈ ఆశ్రమమే శివలోకానికి ద్వారమని ప్రకటించారు.

Verse 33

सा च गौरी तपो घोरं कुर्वती च दिवानिशम् । न तृप्तिमाययौ बाला शिवसंतोषकारकम्

గౌరీ దివానిశలు ఘోర తపస్సు చేసినా తృప్తి పొందలేదు; ఆ బాలిక శివుని సంతోషింపజేయడానికే నిమగ్నమైంది.

Verse 34

महिषश्च महावीर्यो मृगयां कर्तुमुद्यतः । चचार काननं सर्वं विदूरे शोणभूभृतः

అప్పుడు మహావీరుడు మహిషుడు వేట చేయాలని ఉత్సుకుడై, శోణపర్వతానికి దూరంగా, సమస్త అరణ్యంలో సంచరించాడు.

Verse 35

दैत्यसैन्यसमायुक्तो मृगयूथान्यनेकशः । वनेषु निघ्नस्तरसा विचचाराशु भक्षयन्

దైత్యసైన్యంతో కూడి అతడు వేగంగా అడవుల్లో సంచరించాడు. అనేక జింకల గుంపులను హింసగా సంహరించి వెంటనే భక్షించాడు॥

Verse 36

धन्विभिर्बलिभिर्वीरैर्मृगाः केचिदनुद्रुताः । भयार्त्ताः परिधावंतः प्राविशंस्तं तथाश्रमम्

ధనుస్సులు ధరించిన బలవంతులైన వీరులు వెంబడించగా కొన్ని జింకలు భయంతో కలవరపడి అటూ ఇటూ పరుగెత్తుతూ అదే ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాయి॥

Verse 37

अनुव्रजन्तो दितिजा मृगांस्तान्हंतुमुद्यताः । वारिता बटुकैर्वीरैर्मा यातात्रेति सत्वरैः

దితిపుత్రులు ఆ జింకలను వెంబడిస్తూ చంపేందుకు సిద్ధమయ్యారు. అప్పుడు వీర బటుకులు వెంటనే అడ్డగించి—“ఇక్కడికి రావద్దు!” అని అన్నారు॥

Verse 38

किमत्रेति तदा पृष्टा बटुका दुष्टदानवैः । तपस्यति वरारोहा कन्यात्रेत्याहुरंजसा

దుష్ట దానవులు బటుకులను—“ఇక్కడ ఏముంది?” అని అడిగారు. వారు సూటిగా—“ఇక్కడ సుందరాకారిణి కన్య తపస్సు చేస్తోంది” అని చెప్పారు॥

Verse 39

न केनचित्प्रवेष्टव्यं बलिना मुनिसेवितम् । तपःस्थानमिदं देव्याः शरणागतरक्षकम्

మునులు సేవించే ఈ స్థలంలో ఎవ్వరూ—ఎంత బలవంతుడైనా—ప్రవేశించరాదు. ఇది దేవీ తపఃస్థానం; శరణాగతులను కాపాడే ఆశ్రయం॥

Verse 40

इति तेषां वचः श्रुत्वा बलिनो दुष्टदानवाः । तथेति विनिवृत्त्याशु कर्त्तव्यं समचिंतयन्

వారి మాటలు విని బలవంతులైన దుష్ట దానవులు “తథాస్తు” అని చెప్పి వెంటనే వెనుదిరిగి, చేయవలసినదేమిటో ఆలోచించసాగారు।

Verse 41

मायया पक्षिरूपास्ते प्रविश्याश्रममादरात् । आरामवृक्षशाखासु निषेदुः खादिहेक्षितुम्

మాయాబలంతో వారు పక్షిరూపాలు ధరించి నిశ్శబ్దంగా ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ ఏమి జరుగుతోందో చూడటానికి తోట చెట్ల కొమ్మలపై కూర్చున్నారు।

Verse 42

सा पुनर्ल्लसितारण्ये सर्वर्तुकुसुमान्विते । तपस्यन्ती तदा दृष्टा माया दैत्यस्य सैनिकैः

మళ్లీ, అన్ని ఋతువుల పుష్పాలతో అలంకృతమైన ప్రకాశవంతమైన అరణ్యంలో తపస్సు చేస్తున్న ఆ కన్యను దైత్యుని సైనికులు మాయాబలంతో చూశారు।

Verse 43

रूपलावण्यते तस्या निश्चयं तपसि स्थितम् । वीक्ष्य ते विस्मयोपेता गत्वा तस्मै न्यवेदयन्

ఆమె రూపలావణ్యాన్ని, తపస్సులో స్థిరమైన అచంచల సంకల్పాన్ని చూసి వారు ఆశ్చర్యచకితులై వెళ్లి ఆ విషయాన్ని అతనికి నివేదించారు।

Verse 44

स स्मरार्तो वृद्धरूपः प्रविवेशाश्रमं तदा । पूजितोऽस्याः सखीभिश्च गतश्रांतिरिव स्थितः

అప్పుడు అతడు—కామవేదనతో బాధపడుతూ—వృద్ధుని రూపం ధరించి ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు. ఆమె సఖులు అతనికి ఆతిథ్య-పూజలు చేసి, అతడు అలసట తొలగినట్టుగా అక్కడ నిలిచాడు।

Verse 45

वृद्धोऽपृच्छत्किमर्थं तु तपोऽस्या इति तास्तथा । बाला कांतप्रसादार्थं चिरमत्र तपस्यति

వృద్ధుడు, 'ఈమె తపస్సు దేనికోసం?' అని అడిగాడు. వారు, 'ఈ బాలిక తన ప్రియుని అనుగ్రహం కోసం ఇక్కడ చిరకాలంగా తపస్సు చేస్తోంది' అని బదులిచ్చారు.

Verse 46

परं स बलवान्कांतो न कदापि प्रसीदति । कार्यं विवाहसमये मनोरथं यथोचितम्

'కానీ ఆ బలవంతుడైన కాంతుడు ఎప్పుడూ ప్రసన్నుడు కాడు. వివాహ సమయంలోనే తగిన కోరికను నెరవేర్చుకోవాలి.'

Verse 47

अपूर्वप्रभुणा तेन नवोपकरणं महत् । सद्योजातकुलालेन सद्यः सृष्टैर्विपाचितैः

ఆ అపూర్వ ప్రభువు ద్వారా గొప్ప నూతన సామగ్రి సిద్ధం చేయబడింది. అప్పుడే పుట్టిన కుమ్మరి ద్వారా తక్షణమే సృష్టించబడి కాల్చబడిన పాత్రలతో కూడినది.

Verse 48

भाजनरपि साद्यस्कैर्न्यस्तः पक्वैश्च शालिभिः । तादृशैः साधनैः सर्वैस्तादृशैर्द्रव्यसंचयैः

'తాజా పాత్రలలో వండిన శాలి (బియ్యం) ఉంచబడింది. అటువంటి అన్ని సాధనాలతో మరియు ద్రవ్యరాశులతో కూడినది.'

Verse 49

अपूर्वदृष्टविभवैः कार्यं स्यादुपकारणम् । सिद्धे तथोपकरणेऽस्याः सद्योऽस्तु स्वयंवरः

'ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడని అపూర్వ వైభవంతో కార్యసాధన జరగాలి. ఆ ఉపకరణాలు సిద్ధమైనప్పుడు, ఈమె స్వయంవరం వెంటనే జరగాలి.'

Verse 50

इति तासां वचः श्रुत्वा विहसन्महिषोऽभ्यधात् । तपःफलमहं प्राप्तः सत्यमस्या इति स्थितम् । मदीया सकलां भूतिं शृणु बाले तपस्विनि

వారి మాటలు విని మహిషుడు నవ్వుతూ పలికెను— “నేను తపస్సు ఫలాన్ని పొందితిని; ఇది సత్యమై స్థిరమైయున్నది. ఓ తపస్విని బాలికా, నా సమస్త ఐశ్వర్యబలాన్ని వినుము।”

Verse 51

महिषोऽहं महावीरो दैत्येन्द्रः सुरवंदितः । जगत्त्रयमिदं सर्वं मयैव परिगृह्यते

నేను మహిషుడను, మహావీరుడను—దైత్యేంద్రుడను, సురులచే వందితుడను. ఈ సమస్త త్రిలోకం నాద్వారానే ఆవరింపబడి నా అధీనమైయున్నది.

Verse 52

अनन्यवीरसद्भावो मय्येव भुजशुष्मणा । कामरूपोस्म्यहं बाले सर्वभोगप्रदायकः

నా లోనే భుజబలముచే అనన్యమైన వీరభావం నివసించుచున్నది. ఓ బాలికా, నేను ఇష్టానుసారంగా రూపం ధరించగలను; సమస్త భోగాలను ప్రసాదించువాడను.

Verse 53

भज मां तव भर्त्तारं प्राणिनां तपसः फलम् । सर्वं संपादयिष्यामि कल्पवृक्षैः समाहृतैः

నన్ను నీ భర్తగా భజించుము—నేను ప్రాణుల తపస్సు ఫలము. కల్పవృక్షముల నుండి సమాహరించినట్లుగా, నీకు కావలసినదంతా నేను సమ్పాదించెదను.

Verse 54

सृजामि तपसा चाहं विश्वकर्माणमादितः । कामधेनुसहस्राणि सृजामि तपसा क्षणात्

తపస్సు బలముచే నేను ఆదిలో విశ్వకర్మనునూ సృష్టించగలను; అలాగే క్షణమాత్రంలో తపస్సుతో వేలాది కామధేనువులను ఉత్పత్తి చేయగలను.

Verse 55

नवभिर्निधिभिः प्राप्तैः पार्श्वस्थैर्नित्यदा मम । अपेक्षितार्थसंसिद्धिः सहसैवोपपाद्यते

నా పక్కనే నిత్యము పొందబడిన తొమ్మిది నిధులు నిలిచి ఉండగా, కోరిన కార్యసిద్ధి క్షణములోనే కలుగుతుంది।

Verse 56

इति तस्य वचः श्रुत्वा स्मृतदेवाभवत्क्रमात् । विसृज्य मौनं शनकैर्विहसंती तमब्रवीत्

అతని మాటలు విని ఆమె క్రమంగా దైవస్మృతికి వచ్చింది; ఆపై నెమ్మదిగా మౌనాన్ని విడిచి చిరునవ్వుతో అతనితో పలికింది।

Verse 57

अहं बलवतो भार्या भविष्यामि तपश्चिरम् । करोमि यद्यसि बली बलं दर्शय मे निजम्

నేను దీర్ఘ తపస్సు చేసి నిజమైన బలవంతుని భార్యనవుతాను; నీవు నిజంగా బలవంతుడైతే నీ స్వబలాన్ని నాకు చూపుము।

Verse 58

विरच स्त्रीस्वभावं स्वं श्रुत्वा तद्वाक्यमुत्थितम् । हते कोयमिति क्रोधान्ननर्द महिषासुरः

విరచ స్త్రీస్వభావమును గురించి పలికిన మాటలు విని మహిషాసురుడు కోపంతో లేచి గర్జించాడు—“ఆమె హతమైతే ఎవరు మిగులుతారు?”

Verse 59

जिघृक्षतं समायांतं वीक्ष्य तं महिषासुरम् । अभूद्दुरासदा दुर्गा कन्या सा ज्वलनाकृतिः

ఆమెను పట్టుకోవాలనే ఉద్దేశంతో ముందుకు వస్తున్న మహిషాసురుణ్ని చూసి, అగ్నిరూపిణి ఆ కన్య దుర్గగా మారింది—అప్రాప్య, అజేయ.

Verse 60

महामायां समालोक्य ज्वलंती पुरतः स्थिताम् । स्वयं स महिषाकारो ववृधे मेरुसन्निभः

ముందర జ్వలిస్తున్న మహామాయను దర్శించి, ఆ మహిషరూప అసురుడు తానే విస్తరించి, మేరుపర్వతసమానంగా మహావిశాలుడయ్యాడు।

Verse 61

कुलभूधरशृंगाणि शृंगाभ्यां मुहुराक्षिपन् । आजुहाव निजां सेनामापूरितदिगंतराम्

అతడు తన కొమ్ములతో కులపర్వత శిఖరాలను మళ్లీ మళ్లీ విసిరుతూ, తన సైన్యాన్ని పిలిచాడు; అది అన్ని దిశల దిగంతాలను నింపింది।

Verse 62

अथ ब्रह्ममुखा देवाः प्रणम्य विविधायुधैः । पूजयामासुरात्मीयैर्दुर्गां कालाग्निरूपिणीम्

అప్పుడు బ్రహ్మాదులైన దేవతలు నమస్కరించి, తమ తమ విభిన్న ఆయుధాలను సమర్పించి, కాలప్రళయాగ్నిరూపిణి దుర్గాదేవిని పూజించారు।

Verse 63

पंचहेतीर्हरिः प्रादाद्दश चापि सदाशिवः । ब्रह्मा चतस्रश्च तदा तस्यै मायातिरोहिताः

హరి ఆమెకు ఐదు అస్త్రాలను ఇచ్చాడు, సదాశివుడు పది ఇచ్చాడు; ఆపై బ్రహ్మా ఆమెకు నాలుగు—మాయాజనిత తిరోభావ శక్తులను—ప్రదానం చేశాడు।

Verse 64

दिक्पालाश्च सुराश्चान्ये पर्वताश्च पयोधयः । स्वीयैराभरणैः शस्त्रैरधृष्यास्तामपूजयन्

దిక్పాలకులు, ఇతర దేవతలు, పర్వతాలు, సముద్రాలు—అందరూ తమ తమ ఆభరణాలు, శస్త్రాలు సమర్పించి, ఆ అజేయ దేవిని పూజించారు।

Verse 65

माया सा बहुभिर्हस्तैर्ज्वलदायुधसंचयैः । आबद्धकवचा तूर्णं दुर्गाभूत्सिंहवाहना

ఆ దివ్య మాయ అనేక హస్తాలలో జ్వలించే ఆయుధసంచయాన్ని ధరించి, తక్షణమే కవచం ధరించి సింహవాహినీ దుర్గగా మారింది।

Verse 66

आपूरितदिशाभोगा तेजस्तत्सोढुमक्षमः । दुर्गाया घोरमालोक्य महिषस्तु पलायितः

ఆమె తేజస్సు అన్ని దిశల విస్తారాన్ని నింపింది; ఆ కాంతిని భరించలేక, దుర్గాదేవి ఘోర మహిమను చూచి మహిషాసురుడు పారిపోయాడు।

Verse 67

अथ तेजो निजं घोरं प्रज्वलत्सोढुमक्षमम् । पलायमानमालोक्य महिषं सा व्यचिंतयत्

అప్పుడు తన ఘోరంగా జ్వలించే తేజస్సును భరించలేక పారిపోతున్న మహిషాసురుణ్ని చూసి ఆమె ఆలోచించింది।

Verse 68

उपायेन निहंतव्यो दुष्टोऽयं महिषासुरः । मदपूर्वं निवृत्यंते मृगा मृगयुभिर्वने

‘ఈ దుష్ట మహిషాసురుణ్ని ఉపాయంతోనే సంహరించాలి. అడవిలో వేటగాళ్లు ముందుగా జింకలను తిరిగి మళ్లేలా చేసి ఆపినట్లే, ఇతనినీ యుక్తితో అడ్డుకోవాలి।’

Verse 69

दूतोक्तिभिः समाकृष्य मृद्वीभिर्मर्मवृत्तिभिः । कोपमस्य समुद्भाव्य करिष्येभिमुखं क्षणात्

‘దూత వాక్యాలతో—మృదువైన కానీ మర్మాన్ని తాకే మాటలతో—నేను అతనిని ఆకర్షిస్తాను; అతని కోపాన్ని రేపి క్షణంలోనే ఎదురుగా తిప్పుతాను।’

Verse 70

अधर्मवृत्तियुक्तानां धर्मवाक्यपरिश्रवात् । कोपः समुद्भवेत्सद्यः स्वजीवक्षयकारणम्

అధర్మవృత్తిలో బద్ధులైనవారు ధర్మవాక్యాలు వినగానే వెంటనే కోపం పుడుతుంది; ఆ కోపమే వారి స్వవినాశానికి కారణమవుతుంది.

Verse 71

अथवा धर्मबुद्धिस्सन्यदि शांतो भविष्यति । तदा हितोपदेशेन धर्मलोपो न संभवेत्

లేదా అతనిలో కొంత ధర్మబుద్ధి ఉండి శాంతించితే, హితోపదేశం వల్ల ధర్మహాని సంభవించదు.

Verse 72

तपस्यद्भिः सदा कार्यः कोपत्यागः फलान्वितः । धर्महानिर्न सोढव्या तत्कोपो हि तपः परम्

తపస్సు చేసేవారు ఎల్లప్పుడూ కోపత్యాగాన్ని ఆచరించాలి—అది ఫలప్రదం. అయితే ధర్మహానిని సహించరాదు; ఎందుకంటే ధర్మరక్షణార్థమైన ఆ (ధర్మ్య) కోపమే పరమ తపస్సు.

Verse 73

इति संचिंत्य सा गौरी नाम्ना सुरगुरुं मुनिम् । संकल्प्य वानरमुखं प्राहिणोदसुरं प्रति

ఇలా ఆలోచించిన గౌరీ, ‘సురగురు’ అనే మునిని వానరముఖ రూపం ధరింపజేసి అసురుని వద్దకు పంపింది.

Verse 74

गच्छ त्वं मायया युक्तो महर्षे वानरानन । महिषं बोधयित्वा च वचनं शीघ्रमाव्रज

హే వానరానన మహర్షీ! మాయాయుక్తుడవై నీవు వెళ్ళు; మహీషుని బోధించి అతని మాటను తీసుకొని త్వరగా తిరిగి రా.

Verse 75

मैव त्वमरुणाद्रीशमुपपीडय दुर्मते । अत्र दुर्मनसां वीर्यमदृश्यं भवति क्षणात्

హే దుర్మతీ! అరుణాద్రి-ఈశ్వరుని బాధింపకు. ఇక్కడ దుష్టమనస్సుల బలం క్షణములోనే అదృశ్యమై నిష్ఫలమగును.

Verse 76

न कलेरुपतापोऽत्र नासुरैरपि पीडनम् । न साहसं च शुभदं शिवभक्तिमतामपि

ఇక్కడ కలియుగపు తాపము లేదు, అసురులచేత కూడా పీడనము లేదు. శివభక్తులకు సైతం అవివేకసాహసం శుభప్రదం కాదు.

Verse 77

पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्लब्धवीर्यमहोदयः । मा त्वं शोणाचलेशाग्नौ शलभत्वं भजासुर

పూర్వజన్మ పుణ్యఫలముతో నీవు మహాబలమును, మహోన్నతిని పొందితివి. హే అసురా! శోణాచలేశ్వరుని అగ్నిలో శలభంలా దగ్ధమగకుము.

Verse 78

शिवेन दत्ता विभवास्तव पूर्वतपोबलात् । दह्येरन्यत्र तरसा दाववह्नौ यथा द्रुमाः

నీ పూర్వతపోబలమువలన శివుడు నీకు ఈ విభవములను ప్రసాదించాడు. ఇతరత్ర అవి వేగముగా దగ్ధమగును—దావాగ్నిలో వృక్షములు కాలిపోవునట్లు.

Verse 79

अत्र धर्मात्मनां वासः शिवभक्तिमतां सदा । परपीडाप्रसक्तानां भवेद्रोगशतावृतः

ఇక్కడ ధర్మాత్ములకును శివభక్తులకును సదా నివాసస్థానము. పరపీడలో ఆసక్తులైనవారు శతరోగములతో ఆవరింపబడుదురు.

Verse 80

ऐश्वर्य्यमतुलं प्राप्तो बलमन्यद्दुरासदम् । किमर्थं स्वल्पबुद्धिः सन्स्वदोषैर्नाशमेष्यसि

నీవు సాటిలేని ఐశ్వర్యాన్ని, జయింపరాని బలాన్ని పొందావు. అయినప్పటికీ, అల్పబుద్ధితో నీ స్వయంకృత దోషాల వల్ల ఎందుకు నాశనమవుతావు?

Verse 81

मया कन्या पुनर्दृष्टा विशेषादबला मता । अंतर्गतोरुणाद्रीश एतस्मात्सा विशिष्यते

నేను ఆ కన్యను మళ్ళీ చూశాను, ఆమె నిస్సహాయురాలిగా కనిపిస్తోంది. ఓ అరుణాచలేశ్వరా, నీవు అంతర్లీనంగా ఉండటం వల్ల ఆమె విశిష్టమైనది.

Verse 82

अथवा युक्तिभेदैस्त्वं शास्त्रैर्वा शिवसंमतैः । अनिग्राह्यमनोवृत्तिरात्मसैन्यं समानय

లేదా వివిధ యుక్తులతో గానీ, శివ సమ్మతమైన శాస్త్రాలతో గానీ, నిగ్రహించలేని నీ మనోవృత్తిని అదుపులో ఉంచుకుని నీ సైన్యాన్ని తీసుకురా.

Verse 83

येन लोकान्समस्तांस्त्वं बाधसे बलगर्वितः । तत्सैन्यं तव वृद्धं च क्षणाद्धक्ष्यामि तेजसा

బలం పట్ల గర్వంతో ఏ సైన్యం ద్వారా నీవు సమస్త లోకాలను బాధిస్తున్నావో, నీ ఆ విశాల సైన్యాన్ని నా తేజస్సుతో క్షణంలో దహించివేస్తాను.

Verse 84

आनीय सकलं सैन्यमग्रे स्थापय सायुधम् । सद्यस्त्वात्मबलैः सृष्टेः संहरिष्यामि तत्क्षणात्

నీ సమస్త ఆయుధధారి సైన్యాన్ని తీసుకువచ్చి నా ముందు నిలబెట్టు. సృష్టి లయమయ్యేటట్లుగా, నా ఆత్మబలంతో తక్షణమే వారిని సంహరిస్తాను.

Verse 85

मच्छस्त्र परिकृत्तस्य ससैन्यस्य तवायुषः । मुक्तिरत्रैव भविता को जानाति शिवेहितम्

నా శస్త్రంతో నీదీ నీ సైన్యముదీ ఆయువు ఛేదింపబడినప్పుడు, ఇక్కడే నీకు ముక్తి కలగవచ్చు—శివుని ఇచ్ఛను ఎవరు గ్రహించగలరు?

Verse 86

वार्यमाणोऽपि पूर्वेण कर्मणा प्रेरितो जनः । अवशः कर्म कुरुते भुंक्ते च सदृशं फलम्

పూర్వకర్మ ప్రేరణతో మనిషి ఆపబడుతున్నా కూడా అవశుడై కర్మ చేస్తాడు; ఆ కర్మకు తగిన ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 87

त्वयापि करुणावाक्यं वक्तव्यं किल भूरिभिः । अकार्यविनिवृत्त्यर्थं नित्यधर्मानुपालने

నీవు కూడా పునఃపునః కరుణామయ వాక్యాలు పలకవలెను; అकार्यనివృత్తికి, నిత్యధర్మానుపాలనకు అది సహాయకం.

Verse 88

इति गौर्या समादिष्टा वाचं कपिमुखो मुनिः । दूतः सन्सर्वमाचष्ट महिषस्याग्रतः स्थितः

ఇలా గౌరీ ఆజ్ఞ పొందిన వానరముఖ ముని దూతగా, మహిషుని ఎదుట నిలిచి, సందేశమంతా యథాతథంగా వివరించాడు.

Verse 89

सोऽपि सर्वं समाकर्ण्य क्रोधवेगसमाकुलः । तं भक्षयितुमारेभे सोपि मायाबलाद्ययौ

అతడూ అన్నీ విని కోపావేశంతో కలతచెంది అతనిని మింగివేయుటకు పూనుకున్నాడు; కాని అతడు మాయాబలంతో తప్పించుకొని పోయాడు.

Verse 90

अथ सैन्यं निजं सर्वं समाहूय दुराशयः । सन्नद्धं सायुधं योद्धुमादिशल्लोकभीषणम्

అప్పుడు ఆ దురాశయుడు తన సైన్యమంతటిని పిలిపించి, కవచధారులుగా ఆయుధసన్నద్ధులుగా చేసి, లోకభీషణమైన యుద్ధానికి సాగమని ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 91

युगांतसमयोद्वेलचतुरर्णवसंनिभम् । सैन्यानां सैन्यमतुलं शोणाद्रिं पर्यवेष्टयत्

యుగాంత సమయంలో ఉప్పొంగే నాలుగు సముద్రాలవలె కనిపించే, సైన్యాల ఆ అతుల సమూహం శోణాద్రిని చుట్టుముట్టింది।

Verse 92

अथ गौरी समालोक्य दैत्यानां सैन्यमद्भुतम् । ससर्ज तैजसाञ्शूरान्घोरान्भूतगणान्बहून्

అప్పుడు గౌరీ దైత్యుల అద్భుత సైన్యాన్ని చూచి, తేజోవంతులైన వీరులు, ఘోరమైన అనేక భూతగణాలను సృష్టించి పంపింది।

Verse 93

एकपादाक्षिचरणा लंबकर्णपयोधराः । पाणिपादशिरःकुक्षिवक्त्राः केचिद्विनिर्गताः

కొంతమంది ఒక్క కాలు కలవారు, కొంతమందికి కన్నే కాలు, మరికొందరికి కాలే కన్ను; పొడవైన చెవులు, వేలాడే స్తనాలు; చేతులు-కాళ్లు-తల-పొట్ట-నోరు విచిత్రంగా కలిసిన రూపాలతో కొందరు బయలుదేరారు।

Verse 94

अहं ग्रसामि सकलमपर्याप्तमिदं मम । अहमेव हनिष्यामि दैत्यसैन्यमशेषतः

“నేను సమస్తాన్ని మింగివేస్తాను—ఇది నాకు సరిపోదు! నేను ఒక్కడే దైత్యసైన్యాన్ని పూర్తిగా సంహరిస్తాను.”

Verse 95

किं त्वयात्र पुनः कार्यं वीक्ष्य त्वं तिष्ठ केवलम् । अहमेवात्र योत्स्यामीत्यभाषंत परस्परम्

ఇక్కడ మళ్లీ నీకు ఏమి పని? నీవు కేవలం నిలబడి చూడు. నేనే ఇక్కడ యుద్ధం చేస్తాను—అని వారు పరస్పరం పలికారు.

Verse 96

तेषां कथयतां शंखं गणानां योगिनीगणैः । अधमत्सा भगवती हंतुं तद्दैत्यमंडलम्

గణులు మాట్లాడుతుండగా, యోగినీగణాలు శంఖధ్వని చేయగా, భగవతి దేవి ఆ దైత్యమండలాన్ని సంహరించుటకు ఉగ్రవేగంతో ముందుకు దూసుకెళ్లింది.

Verse 97

आलोक्य तां तथारूपामापतंस्तस्य सैनिकाः । दर्शयंतः स्ववीर्याणि स्वामिनोग्रे धृतायुधाः

ఆమెను ఆ భయంకర రూపంలో చూసి అతని సైనికులు దూసుకొచ్చారు; తమ ప్రభువు ముందర ఆయుధాలు ఎత్తి, తమ వీర్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ముందుకు సాగారు.

Verse 98

ववृषुः शस्त्रवर्षाणि दैत्याः प्रतिदिगन्तरम् । बाणैः कार्मुकनिर्मुक्तैस्तानि सा तु न्यवारयत्

దైత్యులు అన్ని దిక్కులలో ఆయుధవర్షం కురిపించారు; కానీ ఆమె ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణాలతో అవన్నీ అడ్డగించింది.

Verse 99

रथानां वारणेंद्राणां हयानां लक्षकोटिभिः । युयुधुर्भूतवेताला देव्या सृष्टास्तु दुर्जयाः

లక్షకోట్ల రథాలు, గజేంద్రాలు, అశ్వాలతో కూడి, దేవి సృష్టించిన దుర్జేయ భూతవేతాళులు యుద్ధం చేశారు.

Verse 100

मातरो विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । सृष्टाश्च तेजसा भूयः पिशाचाः प्रेतराक्षसाः

వివిధాకార మాతృకలు, డాకినీలు, యోగినీగణాలు సృష్టింపబడ్డాయి; మరల ఆమె దివ్య తేజస్సుతో పిశాచులు, ప్రేతులు, రాక్షసులు అధికంగా ఉద్భవించారు।

Verse 101

देव्या सृष्टेन सैन्येन दुर्जयेन महासुराः । भक्षिताश्चूर्णिता भिन्ना दारिता निहताः क्षणात्

దేవి సృష్టించిన అజేయ సైన్యము మహాసురులను క్షణమాత్రంలోనే భక్షించి, నూరి, చీల్చి, చిదిమి, సంహరించింది।

Verse 102

देवी च सायुधा दृष्टा ज्वलंती निहतासुरैः । नृत्यद्भूतगणैर्भुक्तै रक्तैर्मांसैश्च तोषितैः

నిహతాసురుల మధ్య దేవి ఆయుధధారిణిగా జ్వలిస్తూ దర్శనమిచ్చింది; భూతగణాలు నర్తిస్తూ, రక్తమాంసాలను భక్షించి తృప్తి పొంది సంతోషించాయి।

Verse 103

यदा कैलासशिखरात्प्राप्ता कर्त्तुं तपो भुवम् । तदा समागताः काश्चिन्मातृका देहगुप्तये

ఆమె కైలాసశిఖరమునుండి భూమిపై తపస్సు చేయుటకు వచ్చినప్పుడు, ఆమె దేహరక్షణార్థం కొన్ని మాతృకలు సమాగమించాయి।

Verse 104

दुंदुभिः सत्यवत्याख्या तथा चान्तवती परा । सुंदरीति चतस्रस्ता अन्वयुः परिचारिकाः

దుందుభి, సత్యవతి అనే పేరుగలది, అలాగే శ్రేష్ఠమైన అంతవతి, మరియు సుందరి—ఈ నలుగురు పరిచారికలు అనుసరించాయి।

Verse 105

देव्या सृष्टा च चामुंडा दंष्ट्रावलयभीपणा । दैत्यकृत्तिवसा मांसरक्ततृप्ता चचार सा

దేవి సృష్టించిన చాముండా దంష్ట్రాల వలయంతో భయంకరంగా కనిపించింది. దైత్యుల చర్మాన్ని ధరించి, వారి కొవ్వు, మాంసం, రక్తంతో తృప్తి చెంది ఆమె సంచరించింది.

Verse 106

असुरं कंचिदाक्रम्य नटनं सा चकार ह

ఒక అసురుణ్ని త్రొక్కి ఆమె నాట్యం చేసింది.

Verse 107

अथ तां समवेक्ष्य दुर्मदो हि ज्वलयामास च कोपवह्निना सः । अतितीव्रविवृत्तभीष्मनेत्रश्रुतिशृंगाग्रविभिन्नमेघजालः

ఆమెను చూచి ఆ దుష్ట మదాంధుడు కోపాగ్నితో మండిపోయాడు. అతని భయంకర నేత్రాలు అత్యంత తీవ్రంగా విప్పబడ్డాయి; చెవులూ శృంగాల అగ్రభాగాలు మేఘసమూహాన్ని చీల్చివేశాయి.

Verse 108

ज्वलदग्निशिखाभदीर्घजिह्वापरिलीढोन्नतशैलशृंगभागः । अवनिं दलयन्खुराभिघातैरसकृत्पांसुभिरास्वनन्दिगंतान्

జ్వలించే అగ్నిశిఖలా దీర్ఘ జిహ్వతో అతడు ఎత్తైన పర్వత శిఖరాలను నాకాడు. ఖురాల దెబ్బలతో భూమిని పదేపదే నలిపి ధూళి మేఘాలను లేపుతూ, హిన్నహిన్నలాడుతూ ఫుసఫుసలాడుతూ ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.

Verse 109

अतिघर्घर दीर्घघोरनादस्फुटदंडभ्रममोहितामरो यः । धृतवालधिदंडताड्यमानप्रतिशीर्णामितशस्त्रवर्षसंघः

అతడు అత్యంత కఠినమైన, దీర్ఘమైన, భయంకర గర్జన చేశాడు; దానితో దేవతలకూడా మోహితులయ్యారు. తోకవంటి దండపు దెబ్బలతో అడ్డుపడినప్పటికీ, పడుతున్న అపార శస్త్రవర్ష సమూహాలను అతడు చూర్ణం చేశాడు.

Verse 110

मृतये व्यगमद्बलित्रयाढ्यां मृगराजस्थितिभासुरां भवानीम्

అతడు మరణాన్ని ఎదుర్కొనుటకు భవానీ సమీపమునకు వెళ్లెను—త్రివళి-శోభిత, సింహస్థితిలో ప్రకాశించుచున్నది।