Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । अथ श्रीमदरुणाचलमाहात्म्यपूर्वार्धः प्रारभ्यते । ललाटे त्रैपुंड्री निटिलकृतकस्तूरितिलकः स्फुरन्मालाधारः स्फुरितकटिकौपीनवसनः । दधानो दुस्तारं शिरसि फणिराजं शशिकलां प्रदीपः सर्वेषामरुणगिरियोगीविजयते

శ్రీ గణేశాయ నమః। ఇప్పుడు పవిత్ర ‘అరుణాచలమాహాత్మ్య’ పూర్వార్ధం ప్రారంభమగుచున్నది। లలాటంపై త్రిపుండ్రం, నిటిలంపై కస్తూరి తిలకం; ప్రకాశించే మాలాధారి, మెరిసే కటివస్త్ర-కౌపీనధారి; శిరస్సుపై దుర్తరమైన ఫణిరాజును, శశికలానూ ధరించినవాడు—సర్వులకు దీపస్వరూపుడైన అరుణగిరి యోగి విజయమొందుగాక।

Verse 2

व्यास उवाच । अथाहुर्मुनयः सूतं नैमिषारण्यवासिनः । अरुणाचलमाहात्म्यं त्वत्तः शुश्रूषवो वयम्

వ్యాసుడు పలికెను—అప్పుడు నైమిషారణ్యవాసి మునులు సూతునితో ఇలా అన్నారు: ‘మీ నుండి మేము అరుణాచలమాహాత్మ్యాన్ని—ఆ పవిత్ర మహిమను—శ్రవణం చేయాలని ఆతురులమై ఉన్నాము।’

Verse 3

तन्माहात्म्यं वदेत्युक्तः सूतः प्रोवाच तान्मुनीन् । श्रीसूत उवाच । एतदर्थं चतुर्वक्त्रं पप्रच्छ सनकः पुरा

"ఆ మహాత్మ్యాన్ని చెప్పండి" అని కోరగా, సూతుడు ఆ మునులతో ఇలా అన్నాడు. శ్రీసూతుడు పలికెను: "పూర్వం సనకుడు ఈ విషయమై చతుర్ముఖుడైన బ్రహ్మను అడిగాడు."

Verse 4

शृणुतावहिता यूयं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम् । यदाकर्णयतां भक्त्या नराणां पापनाशनम्

మీరందరూ ఏకాగ్రతతో వినండి, నేను ఇప్పుడు మీకు దానిని వివరిస్తాను. దీనిని భక్తితో వింటే మానవుల పాపాలు నశిస్తాయి.

Verse 5

सत्यलोके स्थितं पूर्वं ब्रह्माणं कमलासनम् । सनकः परिपप्रच्छ प्रणतः प्रांजलिः स्थितः

పూర్వం సత్యలోకంలో ఉన్న కమలాసనుడైన బ్రహ్మను, సనకుడు చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ ప్రశ్నించాడు.

Verse 6

सनक उवाच । भुवनाधार देवेश वेदवेद्य चतुर्मुख । आसीदशेषविज्ञानं प्रसादाद्भवतो मम

సనకుడు పలికెను: "ఓ భువనాధారా! ఓ దేవేశా! ఓ వేదవేద్య! ఓ చతుర్ముఖా! నీ అనుగ్రహం వల్ల నాకు సంపూర్ణ జ్ఞానం కలిగింది."

Verse 7

भवद्भक्तिविभूत्या मे शोधिते चित्तदर्पणे । बिंबते सकलं ज्ञानं सकृदेवोपदेशतः

"నీ యందలి భక్తి వైభవం చేత నా చిత్తమనే అద్దం శుద్ధి కాగా, ఒక్కసారి ఉపదేశించగానే సకల జ్ఞానం అందులో ప్రతిబింబిస్తోంది."

Verse 8

सारार्थं वेदवेदानां शिवज्ञानमनाकुलम् । लब्धवानहमत्यंतं कटाक्षैस्ते जगद्गुरोः

ఓ జగద్గురూ! నీ కటాక్ష వీక్షణము వలన వేదముల సారమైన, నిర్మలమైన శివజ్ఞానమును నేను సంపూర్ణముగా పొందితిని.

Verse 9

लिंगानि भुवि शैवानि दिव्यानि च कृपानिधे । मानुषाणि च सैद्धानि भौतानि सुरनायक

ఓ కృపానిధీ! ఓ సురనాయకా! భూమిపై దివ్యలింగములు, మానుషలింగములు, సిద్ధలింగములు మరియు భౌతికలింగములు అను శివలింగములు కలవు.

Verse 11

नामस्मरणमात्रेण यत्पातकविनाशनम् । शिवसारूप्यदं नित्यं मह्यं वद दयानिधे

ఓ దయానిధీ! దేని నామస్మరణ మాత్రముచే పాపములు నశించునో, ఏది శాశ్వతమైన శివసారూప్యమును ప్రసాదించునో, దానిని గూర్చి నాకు చెప్పుము.

Verse 12

अनादिजगदाधारं यत्तेजः शैवमव्ययम् । यच्च दृष्ट्वा कृतार्थः स्यात्तन्मह्यमुपदिश्यताम्

అనాదియైన జగత్తుకు ఆధారమైనది, నాశనము లేనిది, దేనిని చూచినంతనే మానవుడు కృతార్థుడగునో, అట్టి శైవతేజస్సును గూర్చి నాకు ఉపదేశించుము.

Verse 13

इति भक्तिमतस्तस्य कौतूहलसमन्वितम् । वाक्यमाकर्ण्य भगवान्प्रससाद तपोनिधिः

భక్తితో కూడిన ఆతని కుతూహలపూరితమైన వాక్యములను విని, తపోనిధియైన ఆ భగవంతుడు మిక్కిలి ప్రసన్నుడయ్యెను.

Verse 14

दध्यौ च सुचिरं शंभुं पंकजासनसंस्थितः । अंतरंगसुखांभोधिमग्नचेताश्चतुर्मुखः

పద్మాసనంపై ఆసీనుడైన చతుర్ముఖ బ్రహ్ముడు చాలాకాలం శంభువును ధ్యానించాడు; అతని చిత్తం అంతరానందసముద్రంలో లీనమైంది।

Verse 15

दृष्ट्वा यदा पुरा दृष्टं तेजःस्तंभमयं शिवम् । उत्तीर्णसकलाधारं न किंचित्प्रत्यबुध्यत

అతడు ఒకప్పుడు చూసిన దర్శనాన్ని తలచుకున్నప్పుడు—దివ్య తేజస్తంభరూప శివుని, సమస్త ఆధారాలను అతిక్రమించినవాడిని—అతనికి దాని గురించి ఏమీ గ్రహించలేకపోయాడు।

Verse 16

पुनराज्ञां शिवाल्लब्धामनुपालयितुं प्रभुः । निर्वर्त्त्य हृदयं योगात्सस्मार सुतमानतम्

ఆపై శివుని నుండి పొందిన ఆజ్ఞను నిర్వర్తించుటకు ప్రభువు యోగముచే హృదయాన్ని స్థిరపరచి, వినయంతో వంగి నిలిచిన తన కుమారుని స్మరించాడు।

Verse 17

शिवदर्शनसंजातपुलकांकितविग्रहः । आनंदवाष्पवन्नेत्रः सगद्गदमभाषत

శివదర్శనంతో అతని దేహమంతా రోమాంచితమైంది; ఆనందబాష్పంతో కన్నులు నిండాయి—అతడు గద్గద స్వరంతో పలికాడు।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । अतः संस्मारितः पुत्र भवताऽहं पुरातनम् । शिवयोगमनुध्यायन्नस्मार्षं तव चादरात्

బ్రహ్ముడు పలికెను—కాబట్టి ఓ కుమారా, నీవు నాకు ఆ ప్రాచీన తత్త్వాన్ని స్మరింపజేశావు. శివయోగాన్ని ధ్యానిస్తూ స్నేహవశాత్తు నిన్ను కూడా నేను స్మరించాను।

Verse 19

शिवभक्तिः परा जाता तपोभिर्बहुभिस्तव । तया मदीयं हृदयं व्यावर्त्तितमिव क्षणात्

నీ అనేక తపస్సుల వల్ల నీలో శివుని పరమభక్తి జన్మించింది; ఆ భక్తిచేత నా హృదయం కూడా క్షణంలోనే మారిపోయినట్లుంది।

Verse 20

पावयंति जगत्सर्वं चरितैस्ते निराकुले । येषां सदाशिवे भक्तिर्वर्द्धते सार्वकालिकी

హే నిర్దోషుడా, ఎవరిలో సదాశివునిపై భక్తి సర్వకాలమూ వృద్ధి చెందుతుందో, వారు తమ ఆచరణతో సమస్త జగత్తును పవిత్రం చేస్తారు।

Verse 21

संभाषणं सहावासः क्रीडा चैव विमिश्रणम् । दर्शनं शिवभक्तानां स्मरणं चाघनाशनम्

శివభక్తులతో సంభాషణ, వారి సహవాసం, వారి ఆనందంలో భాగస్వామ్యం, వారితో కలిసిమెలసి ఉండటం—అంతేకాదు వారి దర్శనం, స్మరణం కూడా పాపనాశకమే।

Verse 22

श्रूयतामद्भुतं शैवमाविर्भूतं यथा पुरा । अव्याजकरुणापूर्णमरुणाद्र्यभिधं महः

వినుడి, పురాతనకాలంలో ఎలా అద్భుతమైన శైవ అవిర్భావం జరిగింది—నిష్కపట కరుణతో నిండిన ‘అరుణాద్రి’ (అరుణాచల) అనే మహాతేజస్సు।

Verse 23

अहं नारायणश्चोभौ जातौ विश्वाधिकोदयात् । बहु स्यामिति संकल्पं वितन्वानात्सदाशिवात्

నేను మరియు నారాయణుడు—మేమిద్దరం—విశ్వాతీతమైన ఆ పరమోదయంవల్ల ఉద్భవించాము; ‘నేను అనేకుడనగుదును’ అనే సంకల్పాన్ని విస్తరించిన సదాశివుని నుండి।

Verse 24

स्वभावेन समुद्भूतौ विवदंतौ परस्परम् । न च श्रांतौ नियुध्यंतौ साहंकारौ कदाचन

స్వభావమున నుండే ఉద్భవించిన ఆ ఇద్దరు పరస్పరం వాదించుచు; ఎప్పుడూ అలసిపోక, అహంకారవశులై నిరంతరం యుద్ధం చేసిరి।

Verse 25

परस्परं रणोत्साहमावयोरतिभीषणम् । आलोक्य करुणामूर्तिरचिंतयदथेश्वरः

మా ఇద్దరి పరస్పర యుద్ధోత్సాహము అత్యంత భయంకరమని చూచి, కరుణామూర్తియైన ఈశ్వరుడు ఆలోచించెను।

Verse 26

किमर्थमनयोर्युद्धं जायते लोकनाशनम् । मया सृष्टमहं पातेति विवादमधितस्थुषोः

ఈ ఇద్దరి మధ్య లోకనాశకమైన యుద్ధం ఎందుకు పుట్టాలి?—‘నేనే సృష్టించాను, నేనే రక్షిస్తాను’ అని వాదంలో నిలిచిరి।

Verse 27

समयेऽस्मिन्स्वयं लक्ष्यो मुग्धयोरनयोर्भृशम् । यदि युद्धं न रोत्स्यामि तदा स्याद्भुवनक्षयः

ఈ సమయంలో ఈ ఇద్దరు మోహితులకూ నేను స్వయంగా ప్రత్యక్షమగవలెను; యుద్ధాన్ని ఆపకపోతే భువనక్షయం జరుగును।

Verse 28

वेदेषु मम माहात्म्यं विश्वाधिकतया श्रुतम् । न जानाते इमौ मुग्धौ क्रोधतो गलितस्मृती

వేదములలో నా మహాత్మ్యం విశ్వాతీతమని శ్రుతమైయున్నది; కాని క్రోధముచే స్మృతి జారిన ఈ ఇద్దరు మోహితులు దానిని ఎరుగరు।

Verse 29

सर्वोपि जंतुरात्मानमधिकं मन्यते भृशम् । अमतान्यसमाधिक्यस्त्वधः पतति दुर्मतिः

ప్రతి జీవి తనను తాను ఎంతో శ్రేష్ఠుడిగా భావిస్తాడు; కానీ ఇతరులకన్నా తానే గొప్పనని అనుకునే మూర్ఖుడు అధోగతికి పడిపోతాడు।

Verse 30

यद्यहं क्वापि भुवने दास्यामि मितिमात्मनः । तदा तद्रूपविज्ञानात्स आत्मा सोपि मामियात्

నేను లోకంలో ఎక్కడైనా నాకు కొలిచే పరిమితిని ఇచ్చినట్లయితే, ఆ రూపజ్ఞానంతో ఆ ఆత్మ—అతడూ—నన్నే చేరుకొనును।

Verse 31

इति निश्चित्य मनसा स्वयमेव सदाशिवः । आवयोर्युध्यतोर्मध्ये वह्निस्तंभः समुद्यतः

ఇలా మనసులో నిశ్చయించుకొని స్వయంగా సదాశివుడు, మేము యుద్ధంలో ఉన్న మధ్యలో అగ్నిస్తంభంగా ఉద్భవించాడు।

Verse 32

अतीत्य सकलांल्लोकान्सर्वतोऽग्निरिव ज्वलन्

అది సమస్త లోకాలను అతిక్రమించి, అన్ని వైపులా అగ్నిలా జ్వలించింది।

Verse 33

अनाद्यंततया चाथ दृगार्तौ संव्यतिष्ठताम् । तेजःस्तंभं ज्वलंतं तमालोक्य शिथिलाशयौ

అనాది-అనంత స్వరూపాన్ని చూచి వారి దృష్టి విస్మయంతో స్థంభించింది; ఆ జ్వలించే తేజస్తంభాన్ని దర్శించి వారి గర్వం సడలిపోయింది।

Verse 34

आवयोः पुरतो जाता वाणी चाप्यशरीरिणी । किमर्थं बालकौ युद्धं कल्प्यते मूढमानसौ

మీ ఇద్దరి ముందర ఒక అశరీరవాణి ఉద్భవించింది— “మూఢమనస్సు గల బాలకులవలె మీరు ఈ యుద్ధాన్ని ఎందుకు కల్పిస్తున్నారు?”

Verse 35

युवयोर्बलवैषम्यं शिव एव विवेक्ष्यते । तेजःस्तभमयं रूपमिदं शंभोर्व्यवस्थितम्

మీ ఇద్దరి బలవైషమ్యాన్ని శివుడే విచారిస్తాడు. ఇక్కడ నిలిచిన ఈ తేజస్తంభమయ రూపం శంభువின் ప్రత్యక్ష స్వరూపమే.

Verse 36

आद्यंतयोर्यदि युवामीक्षिषाथां बलाधिकौ । इति तां गिरमाकर्ण्य नियुद्धाद्विरतौ तदा

“మీరు ఇద్దరూ మీరే బలవంతులమని భావిస్తే, దీని ఆది అంతాలను దర్శించండి”— ఈ మాట విని వారు యుద్ధాన్ని విరమించారు.

Verse 37

अहं विष्णुश्च गतिमान्विचेतुं तद्व्यवस्थितौ । अग्निस्तंभमयं रूपं शंभोराद्यंतवर्जितम्

“నేను మరియు విష్ణువు దీన్ని తెలుసుకొనుటకు బయలుదేరాము. శంభువు యొక్క ఈ అగ్నిస్తంభమయ రూపం ఆది అంతరహితం.”

Verse 38

आलोकितुं व्यवसितावावामाद्यंतभागतः । बिंबितं व्योमगं चंद्रं यथा बालौ जिघृक्षतः

మేము దాని ఆది మరియు అంత భాగాల వైపు నుండి దర్శించుటకు నిశ్చయించాము— ఆకాశంలో ప్రతిబింబించిన చంద్రుణ్ని పట్టుకోవాలని రెండు బాలులు ప్రయత్నించినట్లుగా.

Verse 39

तथैवावां समुद्युक्तौ परिच्छेत्तुं च तन्महः । अथ विष्णुर्महोत्साहात्क्रोडोऽभूत्सुमहावपुः

అలాగే మేమిద్దరం ఆ మహాతేజస్సు పరిమితిని తెలుసుకొనుటకు ప్రయత్నించాము. అప్పుడు విష్ణువు మహోత్సాహంతో అతి విస్తారమైన దేహముగల వరాహరూపమైయెను.

Verse 40

तन्मूलविचयाऽयाच्च भूमिगर्भं व्यदारयत् । अहं च हंसतां प्राप्तो महावेगं समुत्पतन्

దాని మూలాన్ని పరిశీలించుటకై అతడు భూమిగర్భాన్ని చీల్చివేశాడు. నేను హంసరూపం ధరించి మహావేగంతో పైకి ఎగిరిపోయాను.

Verse 41

दिदृक्षुस्तच्छिरोभागं वियदूर्ध्वमगाहिषम् । अधोधोदारयन्क्षोणिमशेषामपि माधवः

దాని శిరోభాగాన్ని దర్శించాలనే కోరికతో నేను ఆకాశంలో ప్రవేశించి పైకి పైకి సాగాను. కాని మాధవుడు భూమిని మరింత మరింత క్రిందికి చీల్చుతూ దాని సమస్త ఘనాన్ని కూడా భేదించాడు.

Verse 42

आविर्भूतमिवाधस्तादग्निस्तंभमवैक्षत । अनेककोटिवर्षाणि विचिन्वन्नपि तेजसः

అతడు క్రింద నుండి నూతనంగా ప్రత్యక్షమైనట్లుగా అగ్నిస్తంభాన్ని చూచెను. ఆ తేజస్సును అన్వేషిస్తూ అనేక కోటి సంవత్సరాలు గడిపినా దాని అంతం దొరకలేదు.

Verse 43

अपश्यन्नादिमक्षय्यमार्तरूपः स विह्वलः । विशीर्णदंष्ट्रबलयो विगलत्संधिबंधनः

అక్షయమైన, అగమ్యమైన ఆదిని చూడలేక అతడు ఆర్తుడై విహ్వలుడయ్యెను. అతని దంష్ట్రలు, కంకణాలు విరిగిపోయి, దేహసంధిబంధనాలు సడలిపోయాయి.

Verse 44

श्रमातुरस्तृषाक्रांतो नो यातुमशकद्धरिः । वाराहं रूपमतुलं संधारयितुमक्षमः

శ్రమంతో బాధపడుతూ, దాహంతో కుంగిపోయిన హరి ఇక ముందుకు సాగలేకపోయెను; ఆ అతుల వరాహరూపాన్ని నిలుపుకొనుటకును ఆయన అశక్తుడయ్యెను।

Verse 45

विहंतुमपि विश्रांतो विषसाद रमापतिः । अचिंतयदमेयात्मा परिश्रांतशरीरवान्

మళ్లీ సంహరించుటకై విశ్రాంతి తీసికొన్నప్పటికీ రమాపతి విషాదమున కుంగిపోయెను; శరీరముతో పరమశ్రాంతుడైన ఆ అమేయాత్ముడు ఆలోచించసాగెను।

Verse 47

येनाहमात्मनो नाथमात्मानं नावबुद्धवान् । अयं हि सर्ववेदानां देवानां जगतामपि

యేనివలన నేను నా స్వనాథుడైన నా నిజ స్వరూపమును గుర్తించలేకపోయితిని; ఆయనే సమస్త వేదములకు, దేవతలకు, లోకములకును అధిపతి.

Verse 48

गलितश्रीः क्रियाश्रांतः शरण्यं शिवमाश्रयन् । धिङ्ममेदं महन्मौग्ध्यमहंकारसमुद्भवम्

శ్రీ క్షీణించి, క్రియలతో శ్రాంతుడై శరణ్యుడైన శివుని ఆశ్రయించి ఇలా అన్నాడు—“ధిక్, అహంకారమునుండి పుట్టిన నా ఈ మహామూఢత్వము!”

Verse 49

यन्मयान्वेष्टुमारब्धं शिवं पशुवपुर्धृता । अव्याजकरुणाबन्धोः पितुः शंभोः प्रसादतः

పశు దేహమును ధరించినవాడనై కూడా నేను శివుని అన్వేషించుటకు ఆరంభించినది—ఇది నిస్సంకోచ కరుణాబంధువైన నా తండ్రి శంభువు ప్రసాదమువలననే సాధ్యమైంది।

Verse 50

पुनरेवेदृशी लब्धा मतिर्मे स्वात्मबोधिना । स्वयमेव महादेवः शंभुर्यं पातुमिच्छति

స్వాత్మబోధమువలన నాకు మళ్లీ అటువంటి బుద్ధి లభించింది; స్వయంగా మహాదేవుడు శంభువు ఎవణ్ని రక్షించదలచునో, అతనినే కాపాడును।

Verse 51

तस्य सद्यो भवेज्ज्ञानमनहंकारमात्मजम् । न शक्नोमि पुनः कर्तुं पूजामस्य जगद्गुरोः

అతనికి ఆత్మజమైన, అహంకారరహిత జ్ఞానం తక్షణమే ఉద్భవిస్తుంది; కాని నేను ఈ జగద్గురువు పూజను మళ్లీ చేయలేను।

Verse 52

निवेदयामि चात्मानं शरणं यामि शंकरम् । इति दध्यौ शिवं विष्णुः स्तुत्यामर्पितचेतनः

“నేను నన్ను సమర్పించుచున్నాను; శంకరుని శరణు పొందుచున్నాను”—అని విష్ణువు శివుని ధ్యానించాడు, స్తుతితో చిత్తం అర్పించి।

Verse 53

सत्प्रसादाद्भूतपतेः पुनरेवोद्धुतः क्षितौ । अहं च गगनेऽभ्राम्यमनेकानपि वत्सरान्

భూతపతి యొక్క సత్ప్రసాదముచేత నేను మళ్లీ భూమి నుండి పైకి ఎత్తబడితిని; మరియు అనేక సంవత్సరాలు ఆకాశంలో సంచరించితిని।

Verse 54

आघूर्णमाननयनः श्लथपक्षः श्रमं गतः । उपर्युपरि चापश्यं ज्वलनं पुरतः स्थितम्

కళ్లకు తలతిరుగుతూ, రెక్కలు సడలిపోయి, శ్రమతో అలసిపోయి నేను మరింత పైకి చూచితిని; నా ముందర నిలిచిన జ్వలించే అగ్నిని దర్శించితిని।

Verse 55

तेजःस्तम्भं स्थूललिंगाभं शैवं तेजः सुरार्चितम् । आहुः स्म केचिदालोक्य सिद्धास्तेजोंशसंभवाः

దానిని దర్శించిన కొందరు సిద్ధులు—ఆ తేజస్సు యొక్క అంసమున జన్మించినవారు—ఇట్లు అన్నారు: ‘ఇది తేజఃస్తంభము, స్థూల లింగసదృశము; ఇది శైవ జ్యోతి, దేవతలచే ఆరాధింపబడినది.’

Verse 56

नित्यां शंभोः परां कोटिं दिदृक्षुं मां कृतोद्यमम् । अहोऽयं सत्यमुग्धत्वमद्यापि च चिकीर्षति

శంభువు యొక్క నిత్యమైన పరమ శిఖరాన్ని దర్శించాలనే కోరికతో నేను శ్రమపడుతున్నదాన్ని చూసి వారు అన్నారు: ‘అయ్యో! ఇది నిజమైన మోహమే; ఇప్పటికీ ప్రయత్నిస్తూనే ఉంది.’

Verse 57

आसन्नदेहपातोऽपि नाहंकारोऽस्य वै गतः । विशीर्यमाणपक्षोऽयं श्रांत्वा विभ्रांतलोचनः

దేహపాతం సమీపించినా అతని అహంకారం తొలగలేదు. అతని రెక్కలు చీలిపోతున్నవి; శ్రమించి అతని కళ్ళు అయోమయంగా ఇటూ అటూ తిరిగాయి.

Verse 58

अपारतेजसि व्यर्थो विमोहोऽयं भविष्यति । एवं व्याकुलचित्तोऽयं क्रोडरूपी जनार्दनः

ఈ అపార తేజస్సు ఎదుట ఇతని మోహపూరిత ప్రయత్నం వ్యర్థమగును. ఈ విధంగా వ్యాకులచిత్తుడై వరాహరూప జనార్దనుడు కూడా అయోమయమయ్యాడు.

Verse 59

व्यावर्त्तितः शिवेनैव निर्व्याजकरुणाजुषा । ईदृशां ब्रह्ममुख्यानां सुराणां कोटिसंभवः

అతడు నిర్వ్యాజ కరుణలో నిలిచిన శివుడే స్వయంగా తిరిగి మళ్లించాడు. బ్రహ్మముఖ్యులైన దేవతల కోట్లు కూడా ఇలాగే ఉద్భవించి ఇలాగే పరిమితిని పొందుతాయి.

Verse 60

यत्तेजःपरमाणुभ्यस्तस्य पारं दिदृक्षते । स्वात्मनो यो गतो ध्यात्वा समये भगवाञ्छिवः

అణువుకంటే సూక్ష్మమైన ఆ తేజస్సు యొక్క అవధిని చూడగోరి, భగవంతుడైన శివుడు సమయమునందు ధ్యానము ద్వారా తన ఆత్మయందే లీనమయ్యెను.

Verse 61

यदि बुद्धिं ददात्यस्मै तस्य नश्येदहंक्रिया । इत्येवं वदतां तेषां सिद्धानां सदयं वचः

'ఒకవేళ భగవంతుడు ఇతనికి సద్బుద్ధిని ప్రసాదిస్తే, ఇతని అహంకారం నశిస్తుంది.' అని ఆ సిద్ధుల దయతో కూడిన మాటలు పలికారు.

Verse 62

आकर्ण्य शीर्णाहंकारो ह्यहमात्मन्यचिंतयम् । न वेदराशिविज्ञानात्तपस्तीर्थनिषेवणात्

అది విని నా అహంకారం పటాపంచలైంది, నేను నాలో ఇలా చింతించాను: 'వేదరాశి విజ్ఞానం వల్ల కాదు, తపస్సు వల్ల కాదు, తీర్థయాత్రల వల్ల కూడా కాదు...'

Verse 63

संजायते शिवज्ञानमस्यैवानुग्रहादृते । शीर्णेऽपि पक्षयुगले सीदत्यंगे ह्यचंचले

శివజ్ఞానము ఆ పరమేశ్వరుని అనుగ్రహం వల్లనే కలుగుతుంది; అది లేకపోతే, రెక్కలు తెగిన పక్షిలా జీవుడు కదలలేని శరీరంలో కృశించిపోతాడు.

Verse 64

पुनरुत्सहते चेतः स्वाहंकारस्य संग्रहे । धिङ्मामहं क्रियाक्रांतमनात्मबलवेदिनम्

అయినప్పటికీ మనస్సు తన అహంకారాన్ని కూడగట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. కర్మలలో చిక్కుకుని, ఆత్మ కాని దానిని బలమని భావించే నాకు ధిక్కారం.

Verse 65

शिवार्पितमनस्केभ्यः सिद्धेभ्यः सततं नमः । येषां संसर्गलब्धेन तपसा शोधिताशयः

శివార్పితమనస్సు గల సిద్ధులకు నిత్య నమస్కారం. వారి పవిత్ర సత్సంగం వల్ల లభించిన తపస్సుతో అంతఃకరణాశయం శుద్ధి పొందుతుంది.

Verse 66

शिवमेनं विजानामि स्वात्महेतुं पुरःस्थितम् । यत्प्रसादोपलब्धेन विभवेन समन्विताः

నా ముందున్న ఈ సత్త్వాన్ని నేను స్వయంగా శివుడేనని తెలుసుకొంటున్నాను—ఆత్మకు కారణభూతుడు. ఆయన ప్రసాదంతో లభించిన వైభవంతో వారు సంపూర్ణులవుతారు.

Verse 67

देवाः सर्वे भविष्यंति सततं शमितारयः । यस्य वेदा न जानंति परमार्थं महागमैः

సర్వ దేవతలు నిత్యం శత్రుశాంతులవుతారు; కాని మహాగమాలతో కూడిన వేదములు కూడా ఆయన పరమార్థాన్ని తెలియవు.

Verse 68

तमेव शरणं यामि शंभुं विश्वविलक्षणम् । अवादिषमथाभाष्यं विष्णुं कमललोचनम्

నేను ఆయనకే శరణు వెళ్తాను—విశ్వమంతటికి విలక్షణుడైన శంభువుకు. ఆపై కమలలోచనుడైన విష్ణువును ఉద్దేశించి నేను పలికాను.

Verse 69

लब्धदेहः शिवं भक्त्या संश्रितश्चन्द्रशेखरम् । अहो किमिदमाश्चर्यमागतं शौर्यशालिनाम्

దేహాన్ని మళ్లీ పొందినవాడై, భక్తితో చంద్రశేఖర శివుని శరణు పొంది అతడు అన్నాడు—‘అహో! శౌర్యశాలులపై ఇది ఏ ఆశ్చర్యం వచ్చిందీ?’

Verse 70

शंभुना यत्समुद्भूतमहंकारमुपाश्रितौ । आवां परस्परं युद्धमाकर्ण्य विपुलं महत्

శంభుని వలన జనించిన అహంకారమును ఆశ్రయించి, మేమిద్దరము పరస్పరము చేసిన గొప్ప యుద్ధమును విని...

Verse 71

स एव शंकरः सर्वमहंकारमथावयोः । अपाहरदमेयात्मा स्वमाहात्म्यप्रकाशनात्

అమేయ ఆత్మ స్వరూపుడైన ఆ శంకరుడే తన మాహాత్మ్యమును ప్రకాశింపజేసి మా ఇద్దరి సమస్త అహంకారమును హరించెను.

Verse 72

इममीश्वरमानतं सुरैरनलस्तम्भमयं सदाशिवम् । अभिपूजयितुं प्रवर्तते स भवेद्वै भवसागरस्य नौः

దేవతలచే నమస్కరింపబడిన ఈ అగ్నిలింగ స్వరూపుడైన సదాశివుని పూజించుటకు ఎవరు పూనుకొనెదరో, వారు సంసార సాగరమును దాటుటకు నావగా మారుదురు.