Adhyaya 44

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्ववेदार्थतत्त्वज्ञ पुराणार्णवपारग । व्यासपादांबुजद्वंद्वनमस्कारहृताशुभ

ఋషులు పలికిరి— హే సమస్త వేదార్థ తత్త్వజ్ఞా! హే పురాణార్ణవ పారగా! వ్యాసుని యుగళ పద్మపాదాలకు నమస్కరించుటచే అశుభం తొలగినవాడా!

Verse 2

पुराणार्थोपदेशेन सर्वप्राण्युपका रक । त्वया ह्यनुगृहीताः स्म पुराणकथनाद्वयम्

పురాణార్థ ఉపదేశముచే మీరు సమస్త ప్రాణులకు ఉపకారకులు. నిజముగా పురాణకథన ద్వారానే మీరు మాపై అనుగ్రహం చూపితిరి।

Verse 3

अधुना सेतुमाहात्म्यकथनात्सुतरां मुने । वयं कृतार्थाः संजाता व्यासशिष्य महामते

హే మునీ! సేతు మహాత్మ్యాన్ని మీరు అత్యుత్తమంగా వర్ణించినందువల్ల మేము అత్యంత కృతార్థులమయ్యాము. హే మహామతీ వ్యాసశిష్యా! మేము పూర్తిగా తృప్తిచెందాము.

Verse 4

यथा प्रातिष्ठिपल्लिंगं रामो दशरथात्मजः । तच्छ्रोतुं वयमिच्छामस्त्वमिदानीं वदस्व नः

దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు ఏ విధంగా లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు, అది మేము వినదలుచుకున్నాము. మీరు ఇప్పుడు మాకు చెప్పండి.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । यदर्थं स्थापितं लिंगं गन्धमादनपर्वते । रामचन्द्रेण विप्रेंद्र तदिदानीं ब्रवीमि वः

శ్రీసూతుడు పలికెను—హే విప్రశ్రేష్ఠా! గంధమాదన పర్వతంపై రామచంద్రుడు ఏ ప్రయోజనార్థం లింగాన్ని స్థాపించాడో, అది ఇప్పుడు మీకు చెబుతున్నాను.

Verse 6

हृतभार्यो वनाद्रामो रावणेन बलीयसा । कपिसेनायुतो धीरः ससौमि त्रिर्महाबलः

బలవంతుడైన రావణుడు అరణ్యములో నుండి భార్యను అపహరించగా, ధీరవీరుడైన రాముడు వానరసేనతో కూడి, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి మహాబలుడై ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 7

महेंद्रं गिरिमासाद्य व्यलोकयत वारिधिम् । तस्मिन्नपारे जलधौ कृत्वा सेतुं रघूद्वहः

మహేంద్ర పర్వతాన్ని చేరి రఘువంశశ్రేష్ఠుడు సముద్రాన్ని దర్శించాడు; ఆ అపార జలధిపై సేతువును నిర్మించాడు.

Verse 8

तेन गत्वा पुरीं लंकां रावणेनाभिरक्षि ताम् । अस्तंगते सहस्रांशौ पौर्णमास्यां निशामुखे

ఆ వంతెనద్వారా వెళ్లి రావణుడు కాపాడుతున్న లంకాపురికి చేరెను. సహస్రకిరణుడైన సూర్యుడు అస్తమించిన వేళ, పౌర్ణమి రాత్రి అంధకారారంభంలో—

Verse 9

रामः ससैनिको विप्राः सुवेलगिरिमारुहत् । ततः सौधस्थितं रात्रौ दृष्ट्वा लंकेश्वरं बली

ఓ విప్రులారా! రాముడు సైన్యంతో కూడి సువేలగిరిని అధిరోహించాడు. ఆపై రాత్రివేళ మహాప్రాసాదంపై నిలిచిన బలవంతుడైన లంకేశ్వరుణ్ని చూచి—

Verse 10

सूर्यपुत्रोऽस्य मुकुटं पातयास भूतले । राक्षसो भग्नमुकुटः प्रविवेश गृहोदरम्

సూర్యపుత్రుడు (సుగ్రీవుడు) అతని కిరీటాన్ని భూమిపై పడవేశెను. కిరీటం భగ్నమైన ఆ రాక్షసుడు తన గృహాంతఃపురంలో ప్రవేశించెను.

Verse 11

गृहं प्रविष्टे लंकेशे रामः सुग्रीवसंयुतः । सानुजः सेनया सार्द्धमवरुह्य गिरेस्तटात्

లంకేశ్వరుడు గృహంలో ప్రవేశించిన వెంటనే, సుగ్రీవసహితుడైన రాముడు—అనుజుడితోను సైన్యంతోను—గిరి ఒడ్డునుండి దిగివచ్చెను.

Verse 12

सेनां न्यवेशयद्वीरो रामो लंकासमीपतः । ततो निवेशमानांस्तान्वानरान्रावणानुगाः

వీరుడైన రాముడు లంక సమీపంలో సైన్యాన్ని శిబిరంగా నిలిపెను. ఆపై ఆ వానరులు స్థిరపడుతుండగా రావణుని అనుచరులు—

Verse 13

अभिजग्मुर्महाकायाः सायुधाः सहसैनिकाः । पर्वणः पूतनो जृंभः खरः क्रोधवशो हरिः

అప్పుడు ఆయుధధారులు, సైన్యసహిత మహాకాయ యోధులు ముందుకు సాగిరి—పర్వణ, పూతన, జృంభ, ఖర, క్రోధవశుడైన హరి।

Verse 14

प्रारुजश्चारुजश्चैव प्रहस्तश्चेतरे तथा । ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्

ప్రారుజ, చారుజ, ప్రహస్తుడు మొదలైనవారు; ఆపై ఆ దురాత్ములు అదృశ్యులై దాడికి దూకిరి।

Verse 15

अन्तर्धानवधं तत्र चकार स्म विभीषणः । ते दृश्यमाना बलिभिर्हरिभिर्दूरपातिभिः

అక్కడ విభీషణుడు వారి అంతర్ధాన యుక్తిని సంహరించెను; కనబడగానే దూరప్రహారశక్తిగల బలవంతులైన వానరులు వారిని కూల్చిరి।

Verse 16

निहताः सर्वतश्चैते न्यपतन्वै गतासवः । अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ

వారు అన్ని వైపులా హతులై ప్రాణాలు విడిచి కూలిరి; అది సహించలేక రావణుడు సైన్యసహితంగా బయలుదేరెను।

Verse 17

व्यूह्य तान्वानरान्सर्वान्न्यवारयत सायकैः । राघवस्त्वथ निर्याय व्यूढानीको दशाननम्

అతడు వానరసేనలన్నిటిని వ్యూహబద్ధం చేసి బాణాలతో అడ్డగించెను; అప్పుడు రాఘవుడు కూడా వ్యూహబద్ధ సేనతో బయలుదేరి దశాననుని ఎదుర్కొనెను।

Verse 18

प्रत्ययुध्यत वेगेन द्वंद्वयुद्धमभूत्तदा । युयुधे लक्ष्मणेनाथ इंद्रजिद्रावणात्मजः

వేగంగా ప్రతియుద్ధం జరిగింది; అప్పుడు ద్వంద్వయుద్ధం ప్రారంభమైంది. రావణపుత్రుడు ఇంద్రజిత్ లక్ష్మణునితో యుద్ధంలో నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 19

विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेयेणापि खर्वटः । पौंड्रेण च नलस्तत्र पुटेशः पनसेन च

సుగ్రీవుడు విరూపాక్షునితో, ఖర్వటుడు తారేయునితో యుద్ధం చేశాడు. అక్కడ నలుడు పౌండ్రునితో, పుటేశుడు పనసునితో పోరాడాడు.

Verse 20

अन्येपि कपयो वीरा राक्षसैर्द्वंद्वमेत्य तु । चक्रुर्युद्धं सुतुमुलं भीरूणां भयवर्द्धनम्

ఇతర వీర వానరులు కూడా రాక్షసులతో ద్వంద్వంగా ఎదురయ్యారు. వారు అత్యంత ఘోరమైన, కలకలమయమైన యుద్ధం చేశారు; అది భీరువుల భయాన్ని పెంచింది.

Verse 21

अथ रक्षांसि भिन्नानि वानरैर्भीमविक्रमैः । प्रदुद्रुवू रणादाशु लंकां रावणपालिताम्

అప్పుడు భయంకర పరాక్రమం గల వానరుల చేత ఛిన్నభిన్నమైన రాక్షసులు యుద్ధభూమి నుండి త్వరగా పారిపోయి, రావణుడు కాపాడే లంకలోకి చేరారు.

Verse 22

भग्नेषु सर्वसैन्येषु रावणप्रेरितेन वै । पुत्रेणेंद्रजिता युद्धे नागास्त्रैरतिदारुणैः

సర్వ సైన్యాలు చెదిరిపోయినప్పుడు, రావణుని ప్రేరణతో అతని కుమారుడు ఇంద్రజిత్ యుద్ధంలో అత్యంత భయంకరమైన నాగాస్త్రాలను ప్రయోగించాడు.

Verse 23

विद्धौ दाशरथी विप्रा उभौ तौ रामलक्ष्मणौ । मोचितौ वैनतेयेन गरुडेन महात्मना

హే విప్రులారా! దాశరథి రామలక్ష్మణులు ఇద్దరూ విద్ధులైనప్పటికీ, వినతాపుత్రుడైన మహాత్మ గరుడుడు వారిని విముక్తులను చేశాడు।

Verse 24

तत्र प्रहस्तस्तरसा समभ्येत्य विभीषणम् । गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशः

అక్కడ ప్రహస్తుడు బలంగా దూసుకొచ్చి విభీషణుని సమీపించి, యుద్ధంలో కఠినంగా గర్జిస్తూ గదతో కొట్టాడు।

Verse 25

स तयाभिहतो धीमान्गदया भामिवेगया । नाकंपत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थितः

మెరుపువేగంతో వచ్చిన ఆ గదాప్రహారంతో తాకబడినప్పటికీ, ధీమంతుడైన మహాబాహు విభీషణుడు హిమవంతునిలా స్థిరంగా నిలిచి, కదలలేదు।

Verse 26

ततः प्रगृह्य विपुलामष्टघंटां विभीषणः । अभिमंत्र्य महाशक्तिं चिक्षे पास्य शिरः प्रति

అప్పుడు విభీషణుడు విస్తారమైన అష్టఘంటా ఆయుధాన్ని పట్టుకొని, మహాశక్తిని మంత్రంతో అభిమంత్రించి, శత్రువు శిరస్సుపైకి విసిరాడు।

Verse 27

पतंत्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिना यथा । हृतोत्तमांगो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः

వేగంగా పడిన ఆ శక్తి దెబ్బకు ఆ రాక్షసుడు వజ్రాఘాతంలా పడిపోయాడు; అతని శిరస్సు తెగి, గాలికి విరిగిన చెట్టులా కనిపించాడు।

Verse 28

तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् । अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन्

యుద్ధంలో రాత్రిచరుడు ప్రహస్తుడు హతుడై పడినదాన్ని చూసి ధూమ్రాక్షుడు మహావేగంతో వానరులపై దూసుకొచ్చెను।

Verse 29

कपिसैन्यं समालोक्य विद्रुतं पवनात्मजः । धूम्राक्षमाजघानाशु शरेण रणमूर्धनि

వానరసేన చెదరిపోయినదాన్ని చూసి పવનాత్మజుడు హనుమంతుడు యుద్ధ శిఖరంలో ధూమ్రాక్షుని త్వరగా బాణంతో కొట్టెను।

Verse 30

धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः । सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन्

ధూమ్రాక్షుడు హతుడైనదాన్ని చూసి మిగిలిన నిశాచరులు జరిగినదంతా తమ రాజు రావణునికి నివేదించారు।

Verse 31

ततः शयानं लंकेशः कुम्भकर्णमबोधयत् । प्रबुद्धं प्रेषयामास युद्धाय स च रावणः

అనంతరం లంకాధిపతి నిద్రిస్తున్న కుంభకర్ణుని లేపెను; లేచిన వెంటనే రావణుడు అతనిని యుద్ధానికి పంపెను।

Verse 32

आगतं कुम्भकर्णं तं ब्रह्मास्त्रेण तु लक्ष्मणः । जघान समरे क्रुद्धो गतासुर्न्यपतच्च सः

కుంభకర్ణుడు ముందుకు రాగానే, సమరంలో క్రోధించిన లక్ష్మణుడు బ్రహ్మాస్త్రంతో అతనిని జఘాన; ప్రాణం విడిచి అతడు పడిపోయెను।

Verse 33

दूषणस्यानुजौ तत्र वत्रवेगप्रमाथिनौ । हनुमन्नीलनिहतौ रावणप्रतिमौ रणे

అక్కడ దూషణుని ఇద్దరు తమ్ముళ్లు, శత్రువుల వేగప్రవాహాన్ని మర్దించే వారు, యుద్ధంలో రావణసమ పరాక్రములు, హనుమంతుడు మరియు నీలుడు చేత హతులయ్యారు।

Verse 34

वज्रदंष्ट्रं समवधीद्विश्वकर्मसुतो नलः । अकंपनं च न्यहनत्कुमुदो वानरर्षभः

విశ్వకర్మ కుమారుడు నలుడు వజ్రదంష్ట్రుని సంహరించాడు; వానరశ్రేష్ఠుడు కుముదుడు అకంపనుని కూడా హతమార్చాడు।

Verse 35

षष्ठ्यां पराजितो राजा प्राविशच्च पुरीं ततः । अतिकायो लक्ष्मणेन हतश्च त्रिशिरास्तथा

ఆరవ దినమున రాజు పరాజితుడై అనంతరం నగరంలో ప్రవేశించాడు. లక్ష్మణుడు అతికాయుని సంహరించాడు; త్రిశిరసుడూ అలాగే హతుడయ్యాడు।

Verse 36

सुग्रीवेण हतौ युद्धे देवांत कनरांतकौ । हनूमता हतौ युद्धे कुम्भकर्णसुतावुभौ

యుద్ధంలో సుగ్రీవుడు దేవాంతకుడు, కనరాంతకుడిని హతమార్చాడు; యుద్ధంలో హనుమంతుడు కుంభకర్ణుని ఇద్దరు కుమారులను సంహరించాడు।

Verse 37

विभीषणेन निहतो मकराक्षः खरात्मजः । तत इन्द्रजितं पुत्रं चोदयामास रावणः

ఖరుని కుమారుడు మకరాక్షుడు విభీషణుని చేత హతుడయ్యాడు. ఆపై రావణుడు తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తును యుద్ధానికి ప్రేరేపించాడు।

Verse 38

इन्द्रजिन्मोहयित्वा तौ भ्रातरौ रामलक्षमणौ । घोरैः शरैरंगदेन हतवाहो दिवि स्थितः

ఇంద్రజిత్ రామలక్ష్మణుల అనే ఇద్దరు సోదరులను మోహింపజేసి ఆకాశంలో నిలిచెను; అయితే అంగదుడు ఘోర బాణాలతో అతని సారథిని సంహరించెను।

Verse 39

कुमुदांगदसुग्रीवनलजांबवदादिभिः । सहिता वानराः सर्वे न्यपतंस्तेन घातिताः

కుముదుడు, అంగదుడు, సుగ్రీవుడు, నలుడు, జాంబవంతుడు మొదలైనవారితో కూడిన వానరులందరూ అతని దెబ్బలకు పడిపోయిరి।

Verse 40

एवं निहत्य समरे ससैन्यौ रामलक्ष्मणौ । अंतर्दधे तदा व्योम्नि मेघनादो महाबलः

ఇలా సమరంలో సైన్యంతో కూడిన రామలక్ష్మణులను పడగొట్టి మహాబలుడు మేఘనాదుడు (ఇంద్రజిత్) అప్పుడు ఆకాశంలో అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 41

ततो विभीषणो राममिक्ष्वाकुकुलभूषणम् । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं प्रणम्य च पुनःपुनः

అనంతరం విభీషణుడు అంజలి బట్టి, ఇక్ష్వాకుకులభూషణుడైన రామునకు పునఃపునః నమస్కరించి వాక్యమును పలికెను।

Verse 42

अयमंभो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात् । गुह्यकोऽभ्यागतो राम त्वत्सकाशमरिंदम

రాజరాజుని ఆజ్ఞచేత ఈ జలాన్ని తీసుకొని ఈ గుహ్యకుడు (యక్షుడు) వచ్చెను; హే రామా, అరిం దమా, నీ సన్నిధికి చేరెను।

Verse 43

इदमंभः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति । अंतर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परं तप

ఓ మహారాజా! ఈ పవిత్ర జలాన్ని కుబేరుడు నీకు ప్రసాదిస్తున్నాడు. దీని వలన అంతర్హిత భూతప్రాణులు దర్శనమిస్తారు; ఇది తపస్సు జనితమైన పరమ ఉపాయం.

Verse 44

अनेन स्पृष्टनयनो भूतान्यंतर्हितान्यपि । भवान्द्रक्ष्यति यस्मै वा भवानेतत्प्रदास्यति

ఈ జలంతో స్పర్శించిన నేత్రాలతో నీవు అంతర్హిత భూతప్రాణులనూ దర్శిస్తావు. నీవు ఎవరికైతే దీనిని ఇస్తావో, అతడూ అదే దర్శనశక్తిని పొందుతాడు.

Verse 45

सोऽपि द्रक्ष्यति भूतानि वियत्त्यंतर्हितानि वै । तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याथ सत्कृतम्

అతడూ ఆకాశంలో అంతర్హితమైన భూతప్రాణులను నిశ్చయంగా దర్శిస్తాడు. ‘తథాస్తు’ అని రాముడు ఆ సత్కృత పుణ్యజలాన్ని భక్తితో స్వీకరించాడు.

Verse 46

चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महाबलः । सुग्रीवजांबवन्तौ च हनुमानंगदस्तथा

ఆ జలంతో మహాబలుడు లక్ష్మణుడు తన నేత్రాలను శుద్ధి చేసుకున్నాడు. సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, అలాగే హనుమాన్ మరియు అంగదుడు కూడా అలాగే చేసారు.

Verse 47

मैंदद्विविदनीलाश्च ये चान्ये वानरास्तथा । ते सर्वे रामदत्तेन वारिणा शुद्धचक्षुषः

మైంద, ద్వివిద, నీలుడు మరియు ఇతర వానరులు కూడా—రాముడు ఇచ్చిన జలంతో వారందరి దృష్టి శుద్ధమైంది.

Verse 48

आकाशेंतर्हितं वीरमपश्यन्रावणा त्मजम् । ततस्तमभिदुद्राव सौमित्रिर्दृष्टिगोचरम्

ఆకాశంలో దాగి ఉన్న రావణపుత్రుడైన ఆ వీరుణ్ని వారు చూశారు. అప్పుడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) అతన్ని దృష్టిగోచరంగా చేసి అతనిపై దూసుకెళ్లాడు.

Verse 49

ततो जघान संकुद्धो लक्ष्मणः कृतलक्षणः । कुवेरप्रेषितजलैः पवित्रीकृतलोचनः

అప్పుడు క్రోధంతో ఉప్పొంగిన, లక్ష్యనిశ్చయంతో ఉన్న లక్ష్మణుడు అతనిని కొట్టాడు—కుబేరుడు పంపిన జలాలతో పవిత్రమైన నేత్రాలు కలవాడు.

Verse 50

ततः समभवद्युद्धं लक्ष्मणेंद्रजितोर्महत् । अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव

అప్పుడు లక్ష్మణుడు మరియు ఇంద్రజిత్ మధ్య మహాయుద్ధం చెలరేగింది—అత్యంత విచిత్రమూ ఆశ్చర్యకరమూ, శక్ర-ప్రహ్లాదుల యుద్ధంలా.

Verse 51

ततस्तृतीयदिवसे यत्नेन महता द्विजाः । इंद्रजिन्निहतो युद्धे लक्ष्मणेन बलीयसा

ఆపై మూడవ రోజున, ఓ ద్విజులారా, మహా ప్రయత్నంతో యుద్ధంలో బలవంతుడైన లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్‌ను సంహరించాడు.

Verse 52

ततो मूलबलं सर्वं हतं रामेण धीमता । अथ क्रुद्धो दशग्रीवः प्रियपुत्रे निपातिते

అప్పుడు ధీమంతుడైన రాముడు సమస్త ప్రధాన సేనను నాశనం చేశాడు. ఆపై ప్రియపుత్రుడు పడిపోయినందున దశగ్రీవుడు (రావణుడు) క్రోధంతో మండిపోయాడు.

Verse 53

निर्ययौ रथमास्थाय नगराद्बहुसैनिकः । रावणो जानकीं हन्तुमुद्युक्तो विंध्यवारितः

రావణుడు అనేక సైన్యంతో రథమెక్కి నగరంనుండి బయలుదేరి, జానకిని హతమార్చుటకు ఉత్సుకుడయ్యెను; కాని వింధ్యపర్వతంవలె అడ్డుపడి నియంత్రింపబడెను।

Verse 54

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा । उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः

అనంతరం శక్రసారథి మాతలి, హర్యశ్వయుక్తమైన సూర్యప్రభ రథంపై రణభూమిలో రాముని సమీపమునకు వచ్చెను।

Verse 55

ऐन्द्रं रथं समारुह्य रामो धर्मभृतां वरः । शिरांसि राक्षसेन्द्रस्य ब्रह्मास्त्रेणावधीद्रणे

ఇంద్రుని దివ్య రథమును అధిరోహించి, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు యుద్ధమున బ్రహ్మాస్త్రముతో రాక్షసేంద్రుని శిరస్సులను ఛేదించెను।

Verse 56

ततो हतदशग्रीवं रामं दशरथात्मजम् । आशीर्भिर्जययुक्ताभिर्देवाः सर्षिपुरोगमाः

అప్పుడు దశగ్రీవుని సంహరించిన దశరథనందన రాముని, ఋషులు ముందుండగా దేవతలు విజయభరిత ఆశీర్వచనాలతో అభినందించిరి।

Verse 57

तुष्टुवुः परिसंतुष्टाः सिद्धविद्याधरास्तथा । रामं कमलपत्राक्षं पुष्प वर्षेरवाकिरन्

అత్యంత సంతుష్టులైన సిద్ధులు, విద్యాధరులు కమలపత్రాక్షుడైన రాముని స్తుతించిరి; పుష్పవర్షములతో ఆయనను కప్పివేసిరి।

Verse 58

रामस्तैः सुरसंघातैः सहितः सैनिकैर्वृतः । सीतासौमित्रिसहितः समारुह्य च पुष्पकम्

రాముడు దేవసంఘాలతో కలిసి, తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, సీతా‑సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) సహితంగా పుష్పక విమానమును అధిరోహించాడు।

Verse 59

तथाभिषिच्य राजानं लंकायां च विभीषणम् । कपिसेनावृतो रामो गन्धमादनमन्वगात्

ఇలా లంకలో విభీషణుని రాజుగా అభిషేకించి, కపిసేనతో చుట్టుముట్టబడిన రాముడు గంధమాదన పర్వతం వైపు ప్రయాణించాడు।

Verse 60

परिशोध्य च वैदेहीं गंधमादनपर्वते । रामं कमलपत्राक्षं स्थितवानर संवृतम्

గంధమాదన పర్వతంపై వైదేహి (సీత) శుద్ధి నిరూపితమైన తరువాత, కమలపత్రాక్షుడైన రాముడు సమవేత వానరులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడ నిలిచాడు।

Verse 61

हतलंकेश्वरं वीरं सानुजं सविभीषणम् । सभार्यं देववृंदैश्च सेवितं मुनिपुंगवैः

లంకేశ్వరుని సంహరించిన ఆ వీరుడు రాముడు, అనుజుడితో, విభీషణుడితో, భార్యతో కూడి, దేవవృందాల సేవను పొందుతూ మునిపుంగవులచే ఉపాసింపబడెను।

Verse 62

मुनयोऽभ्यागता द्रष्टुं दंडकारण्य वासिनः । अगस्त्यं ते पुरस्कृत्य तुष्टुवुर्मैथिलीपतिम्

దండకారణ్యవాసి మునులు ఆయన దర్శనార్థం వచ్చారు; అగస్త్యుని ముందుంచి వారు మైథిలీపతి (రాముడు)ని స్తుతించారు।

Verse 63

मुनय ऊचुः । नमस्ते रामचंद्राय लोकानुग्रहकारिणे । अरावणं जगत्कर्तुमवतीर्णाय भूतले

మునులు పలికిరి—లోకానుగ్రహకారిణి రామచంద్రా! నీకు నమస్కారం. రావణరహితమైన జగత్తును స్థాపించుటకై భూతలమున అవతరించిన నీకు ప్రణామము.

Verse 64

ताटिकादेहसंहर्त्रे गाधिजाध्वररक्षिणे । नमस्ते जितमारीच सुवाहुप्राणहारिणे

తాటికా దేహాన్ని సంహరించినవాడా, గాధినందనుడు (విశ్వామిత్రుడు) యజ్ఞాన్ని రక్షించినవాడా! మారీచుని జయించి, సుబాహువు ప్రాణాలను హరించినవాడా! నీకు నమస్కారం.

Verse 65

अहल्यामुक्तिसंदायिपादपंकजरेणवे । नमस्ते हरकोदण्डलीलाभञ्जनकारिणे

అహల్యకు ముక్తిని ప్రసాదించిన నీ పాదపద్మరేణువుకు నమస్కారం. హరుడు (శివుడు) యొక్క కోదండాన్ని లీలామాత్రముగా విరిచిన నీకు నమస్కారం.

Verse 66

नमस्ते मैथिलीपाणिग्रहणोत्सवशालिने । नमस्ते रेणुकापुत्रपराजयविधायिने

మైథిలీ పాణిగ్రహణోత్సవమున శోభించినవాడా, నీకు నమస్కారం. రేణుకాపుత్రుడు (పరశురాముడు) పరాజయమును కలిగించినవాడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 67

सहलक्ष्मणसीताभ्यां कैकेय्यास्तु वरद्वयात् । सत्यं पितृवचः कर्तुं नमो वनमुपे युषे

లక్ష్మణుడు, సీతతో కూడి, కైకేయి రెండు వరాల కారణంగా, పితృవాక్యాన్ని సత్యం చేయుటకై వనమునకు వెళ్లిన నీకు నమస్కారం.

Verse 68

भरतप्रार्थनादत्तपादुकायुगुलाय ते । नमस्ते शरभंगस्य स्वर्गप्राप्त्यैकहेतवे

భరతుని ప్రార్థనచే దత్తమైన పాదుకా-యుగళమును ధరించిన నీకు నమస్కారం. శరభంగునకు స్వర్గప్రాప్తికి ఏకైక కారణమైన నీకు ప్రణామం.

Verse 69

नमो विराधसंहर्त्रे गृधराजस खाय ते । मायामृगमहाक्रूरमारीचांगविदारिणे

విరాధుని సంహరించిన నీకు నమస్కారం. గృధ్రరాజు (జటాయువు) సఖుడవైన నీకు ప్రణామం. మాయామృగరూప మహాక్రూర మారీచుని అవయవాలను చీల్చిన నీకు నమో నమః.

Verse 70

सीतापहारिलोकेशयुद्धत्यक्तकलेवरम् । जटायुषं तु संदह्य तत्कैवल्यप्रदायिने

సీతాపహారక లోకేశునితో యుద్ధంలో దేహత్యాగం చేసిన జటాయువును దహనం చేసి అతనికి కైవల్యాన్ని ప్రసాదించిన నీకు నమో నమః.

Verse 71

नमः कबंधसंहर्त्रे शवरीपूजितांघ्रये । प्राप्तसुग्रीवसख्याय कृतवालिवधाय ते

కబంధుని సంహరించిన నీకు నమస్కారం. శబరి పూజించిన పాదములవాడా, నీకు ప్రణామం. సుగ్రీవునితో సఖ్యత పొందీ వాలిని వధించిన నీకు నమో నమః.

Verse 72

नमः कृतवते सेतुं समुद्रे वरुणालये । सर्वराक्षससंहर्त्रे रावणप्राणहारिणे

వరుణాలయమైన సముద్రంపై సేతువును నిర్మించిన నీకు నమస్కారం. సమస్త రాక్షసులను సంహరించి రావణుని ప్రాణం హరించిన నీకు నమో నమః.

Verse 73

संसारांबुधिसंतारपोतपादांबुजाय ते । नमो भक्तार्तिसंहर्त्रे सच्चिदानंदरूपिणे

ప్రభూ! మీ పదపద్మాలు సంసారసముద్రాన్ని దాటించు నౌకవంటివి; భక్తుల ఆర్తిని హరించే సచ్చిదానందస్వరూపా, మీకు నమస్కారం।

Verse 74

नमस्ते राम भद्राय जगतामृद्धिहेतवे । रामादिपुण्यनामानि जपतां पापहारिणे

శుభరామా! జగత్తు సమృద్ధికి కారణమైన మీకు నమస్కారం; ‘రామ’ మొదలైన పుణ్యనామాలను జపించువారి పాపాలను హరించే మీకు నమస్కారం।

Verse 76

ससीताय नमस्तुभ्यं विभीषणसुखप्रद । लंकेश्वरवधाद्राम पालितं हि जगत्त्वया

సీతాసహితంగా మీకు నమస్కారం, విభీషణునికి సుఖప్రదా! హే రామా, లంకేశ్వరుని వధచేసి మీరు నిజంగా జగత్తును రక్షించారు।

Verse 77

रक्षरक्ष जगन्नाथ पाह्य स्माञ्जानकीपते । स्तुत्वैवं मुनयः सर्वे तूष्णीं तस्थुर्द्विजोत्तमाः

“రక్షించు, రక్షించు, హే జగన్నాథా! మమ్మల్ని కాపాడు, హే జానకీపతే!” ఇలా స్తుతించి, సమస్త మునులు—శ్రేష్ఠ ద్విజులు—మౌనంగా నిలిచారు।

Verse 78

श्रीसूत उवाच । य इदं रामचन्द्रस्य स्तोत्रं मुनिभिरीरितम् । त्रिसंध्यं पठते भक्त्या भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

శ్రీ సూతుడు పలికెను—మునులు ప్రకటించిన ఈ రామచంద్ర స్తోత్రాన్ని ఎవడు భక్తితో త్రిసంధ్య వేళల్లో పఠిస్తాడో, వాడు భోగమును మోక్షమును రెండింటినీ పొందును।

Verse 79

प्रयाणकाले पठतो न् भीतिरुपजायते । एतत्स्तोत्रस्य पठनाद्भूतवेतालकादयः

ప్రయాణకాలంలో ఎవడు ఈ స్తోత్రాన్ని పఠిస్తాడో అతనికి భయం కలగదు. ఈ స్తోత్రపఠనంతో భూత-వేతాళాది ఉపద్రవాలు శాంతించి తొలగిపోతాయి.

Verse 80

नश्यंति रोगा नश्यंति नश्यते पापसंचयः । पुत्रकामो लभेत्पुत्रं कन्या विंदति सत्पतिम्

రోగాలు నశిస్తాయి, పాపసంచయం నశిస్తుంది. పుత్రకాముడు పుత్రుని పొందుతాడు; కన్యకు సత్పతి (యోగ్య వరుడు) లభిస్తాడు.

Verse 81

मोक्षकामो लभेन्मोक्षं धनकामो धनं लभेत् । सर्वान्कामानवाप्नोति पठन्भक्त्या त्विमं स्तवम्

మోక్షాన్ని కోరువాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు; ధనాన్ని కోరువాడు ధనాన్ని పొందుతాడు. భక్తితో ఈ స్తవాన్ని పఠించేవాడు అన్ని కోరిన ఫలాలను పొందుతాడు.

Verse 82

ततो रामो मुनीन्प्राह प्रणम्य च कृतांजलिः । अहं विशुद्धये प्राप्यः सकलैरपि मानवैः

అప్పుడు రాముడు మునులకు నమస్కరించి, కృతాంజలిగా ఇలా అన్నాడు— “విశుద్ధి కోసం సమస్త మానవులూ నన్ను ఆశ్రయించాలి/నన్ను సమీపించాలి.”

Verse 83

मद्दृष्टिगोचरो जन्तुर्नित्यमोक्षस्य भाजनम् । तथापि मुनयो नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

నా దృష్టిగోచరంలోకి వచ్చే జీవి నిత్యమూ మోక్షానికి పాత్రుడే. అయినప్పటికీ, ఓ మునులారా, మీరు ఎల్లప్పుడూ భక్తియుక్తమైన మనస్సుతో (స్థిరంగా ఉండండి/ఆచరించండి).

Verse 84

स्वात्मलाभेन संतुष्टान्साधून्भूतसुहृत्तमान् । निरहंकारिणः शांतान्नमस्याम्यूर्ध्वरेतसः

ఆత్మలాభమునందు సంతుష్టులై, సమస్త భూతములకు పరమ సుహృదులై—అహంకారరహితులై, శాంతులై, బ్రహ్మచర్యనిష్ఠులైన సాధువులకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 85

यस्माद्ब्रह्मण्यदेवोऽहमतो विप्रान्भजे सदा । युष्मान्पृच्छाम्यहं किंचित्तद्वदध्वं विचार्य तु

నేను బ్రహ్మనిష్ఠుడనైనందున విప్రులను సదా భజించి గౌరవిస్తాను. ఇప్పుడు మీను కొంత అడుగుచున్నాను—విచారించి దయచేసి చెప్పండి.

Verse 86

रावणस्य वधाद्विप्रा यत्पापं मम वर्तते । तस्य मे निष्कृतिं ब्रूत पौलस्त्यवधजस्य हि । यत्कृत्वा तेन पापे न मुच्येऽहं मुनिपुंगवाः

హే విప్రులారా! పులస్త్యవంశజుడైన రావణుని వధ వల్ల నాకు అంటుకున్న పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చెప్పండి. హే మునిపుంగవులారా! ఏ కర్మచేత నేను ఆ పాపం నుండి విముక్తుడనగుదును?

Verse 87

मुनय ऊचुः । सत्यव्रत जगन्नाथ जगद्रक्षाधुरंधर

మునులు పలికిరి—హే సత్యవ్రతా జగన్నాథా! హే జగద్రక్షాభారధురంధరా మహావీరా!

Verse 88

सर्वलोकोपकारार्थं कुरु राम शिवार्चनम् । गन्धमादनशृंगेऽस्मिन्महापुण्ये विमुक्तिदे

సర్వలోక హితార్థం, హే రామా, ఈ గంధమాదన శిఖరమున—మహాపుణ్యమయమైన, విముక్తిదాయకమైన స్థలమున—శివార్చన చేయుము.

Verse 89

शिवलिंगप्रतिष्ठां त्वं लोकसंग्रहकाम्यया । कुरु राम दशग्रीववधदोषापनुत्तये

హే రామా! లోకహితము, లోకసంగ్రహము కోరుతూ శివలింగ ప్రతిష్ఠను చేయుము; దశగ్రీవవధజనిత దోషము తొలగిపోవునట్లు.

Verse 91

यत्त्वया स्थाप्यते लिगं गन्धमादनपर्वते । अस्य संदर्शनं पुंसां काशीलिंगावलोकनात्

గంధమాదన పర్వతమున నీవు స్థాపించబోయే లింగమును దర్శించుట మాత్రమేగాని, జనులకు కాశీ లింగదర్శనముకన్నా అధిక పుణ్యఫలమును ఇస్తుంది.

Verse 92

अधिकं कोटिगुणितं फलवत्स्यान्न संशयः । तव नाम्ना त्विदं लिंगं लोके ख्यातिं समश्नुताम्

దీనివలన కలుగు ఫలము నిస్సందేహంగా కోటిగుణముగా అధికమగును; మరియు ఈ లింగము నీ నామముతో లోకమున ఖ్యాతిని పొందుగాక.

Verse 93

नाशकं पुण्यपापाख्यकाष्ठानां दहनोपमम् । इदं रामेश्वरं लिंगं ख्यातं लोके भविष्यति

ఈ రామేశ్వర లింగము అగ్నివలె పుణ్యమును పాపమును అనే ఇంధనములను దహించివేయు నాశకమై, లోకమున ప్రసిద్ధమగును.

Verse 94

मा विलंबं कुरुष्वातो लिंगस्थापनकर्मणि । रामचंद्र महाभाग करुणापूर्णविग्रह

కాబట్టి లింగస్థాపన కర్మలో ఆలస్యం చేయకుము, హే రామచంద్రా! మహాభాగ్యుడా, కరుణాపూర్ణ స్వరూపుడా.

Verse 95

श्रीसूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो रामो मुनीनां तं मुनीश्वराः । पुण्यकालं विचार्याथ द्विमुहूर्तं जगत्पतिः

శ్రీసూతుడు పలికెను—మునుల వచనములు విని జగత్పతి శ్రీరాముడు శుభకాలమును విచారించి రెండు ముహూర్తముల పుణ్యావధిని నిర్ణయించెను।

Verse 96

कैलासं प्रेषयामास हनुमन्तं शिवालयम् । शिवलिंगं समानेतुं स्थापनार्थं रघूद्वहः

రఘువంశశ్రేష్ఠుడు శ్రీరాముడు స్థాపనార్థం శివాలయమైన కైలాసానికి హనుమంతుని పంపెను; శివలింగమును తెమ్మని ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 97

राम उवाच । हनूमन्नंजनीसूनो वायुपुत्र महाबल । कैलासं त्वरितो गत्वा लिंगमानय मा चिरम्

రాముడు పలికెను—హే హనుమా! అంజనీసుతా, వాయుపుత్రా, మహాబలవంతుడా! త్వరగా కైలాసానికి వెళ్లి లింగమును తెమ్ము; ఆలస్యం చేయకు।

Verse 98

इत्याज्ञप्तस्स रामेण भुजावास्फाल्य वीर्यवान् । मुहूर्तद्वितयं ज्ञात्वा पुण्यकालं कपीश्वरः

రాముని ఆజ్ఞ పొందిన వీర్యవంతుడైన కపీశ్వరుడు భుజములను ఝళిపించి, రెండు ముహూర్తముల పుణ్యకాలమని తెలిసి వెంటనే కార్యానికి సిద్ధమయ్యెను।

Verse 99

पश्यतां सर्वदेवानामृषीणां च महात्मनाम् । उत्पपात महावेगश्चालयन्गंधमादनम्

సర్వ దేవతలూ మహాత్మ ఋషులూ చూస్తుండగా అతడు మహావేగంతో ఎగిరి దూకి, గంధమాదన పర్వతమును సైతం కంపింపజేసెను।

Verse 100

लंघयन्स वियन्मार्गं कैलासं पर्वतं ययौ । न ददर्श महादेवं लिंगरूपधरं कपिः

ఆకాశమార్గాన్ని దాటి అతడు కైలాస పర్వతానికి చేరెను; కాని లింగరూపధారిగా అక్కడ స్థితుడైన మహాదేవుని ఆ కపివీరుడు దర్శించలేదు।

Verse 110

रामो वै स्थापयामास शिवलिंगमनुत्तमम् । लिंगस्थं पूजयामास राघवः सांबमीश्वरम्

శ్రీరాముడు నిజముగా అనుత్తమమైన శివలింగాన్ని స్థాపించెను; మరియు రాఘవుడు లింగస్థుడైన సామ్బమీశ్వరుని పూజించెను।

Verse 120

स्थापितं शिवलिंगं वै भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । इमां लिंगप्रतिष्ठां यः शृणोति पठतेऽथवा

స్థాపితమైన ఈ శివలింగము నిశ్చయంగా భోగముక్తులను ప్రసాదించును. ఈ లింగప్రతిష్ఠా కథను ఎవడు వింటాడో లేదా చదువుతాడో—

Verse 121

स रामेश्वरलिंगस्य सेवाफलमवाप्नुयात् । सायुज्यं च समाप्नोति रामनाथस्य वैभवात्

అతడు రామేశ్వరలింగ సేవాఫలమును సంపూర్ణంగా పొందును; మరియు రామనాథుని వైభవముచేత సాయుజ్యం—దివ్య ఏకత్వం—కూడా పొందును।

Verse 785

नमस्ते सर्वलोकानां सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । नमस्ते करुणामूर्ते भक्तरक्षणदीक्षित

సర్వలోకాల సృష్టి, స్థితి, లయములను నిర్వహించువారికి నమస్కారం. కరుణామూర్తి, భక్తరక్షణకు దీక్షితుడవైన నీకు నమస్కారం.