Adhyaya 34

Verse 1

श्रीसूत उवाच । इतिहासं पुनर्वक्ष्ये धनुष्कोटिप्रशंसनम् । सृगालस्य च संवादं वानरस्य च सत्तमाः

శ్రీసూతుడు పలికెను—హే సత్తములారా, నేను మళ్లీ ధనుష్కోటీ మహిమను ప్రశంసించే ఇతిహాసాన్ని, అలాగే శృగాలము మరియు వానరము మధ్య సంభాషణను చెప్పెదను.

Verse 2

सृगालवानरौ पूर्वमास्तां जातिस्मरावुभौ । पुरापि मानुषे भावे सखायौ तौ बभूवतुः

పూర్వకాలంలో శృగాలము మరియు వానరము నివసించిరి—ఇద్దరూ జాతిస్మరులు. ఇంకా ముందుగా, మానవభావంలో వారు ఇద్దరూ స్నేహితులై ఉండిరి.

Verse 3

अन्यां योनिं समापन्नौ सार्गालीं वानरीं तथा । सख्यं समीयतुरुभौ सृगालो वानरो द्विजाः

ఇతర యోనులలో ప్రవేశించి—శృగాలీ, వానరీ రూపములలో—హే ద్విజులారా, శృగాలము వానరమూ ఇద్దరూ మళ్లీ తమ సఖ్యతను పొందిరి.

Verse 4

कदाचिद्रुद्रभूमिष्ठं सृगालं वानरोऽब्रवीत् । श्मशानमध्ये संप्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन्

ఒకసారి రుద్రభూమిలో నివసిస్తున్న శృగాలాన్ని వానరుడు పలికాడు. శ్మశానమధ్యంలో అతనిని చూచి, పూర్వజన్మాన్ని స్మరించుకుంటూ వానరుడు అతనిని సంభోదించాడు।

Verse 5

वानर उवाच । सृगाल पातकं पूर्वं किमकार्षीः सुदारुणम् । यस्त्वं श्मशाने मृतकान्पूतिगंधांश्च कुत्सितान् । अत्सीत्युक्तोऽथ कपिना सृगालस्तमभाषत

వానరుడు అన్నాడు— ఓ శృగాలా! నీవు పూర్వంలో ఏ అత్యంత ఘోరమైన పాపం చేసావు, అందువల్ల శ్మశానంలో ఈ దుర్గంధభరితమైన, నింద్యమైన శవాలను భక్షిస్తున్నావు? వానరుడు అడగగా శృగాలుడు సమాధానమిచ్చాడు।

Verse 6

सृगाल उवाच । अहं पूर्वभवे ह्यासं ब्राह्मणो वेदपारगः

శృగాలుడు అన్నాడు— నేను పూర్వజన్మలో నిజంగా వేదపారంగతుడైన బ్రాహ్మణుడను।

Verse 7

वेदशर्माभिधो विद्वान्सर्वकर्मकलापवित् । ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य न मया तत्र जन्मनि

నేను వేదశర్మ అనే పండితుడను, సమస్త కర్మకాండలలో నిపుణుడను. ఒక బ్రాహ్మణునికి దానం ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసి కూడా, ఆ జన్మలో నేను అది ఇవ్వలేదు।

Verse 8

कपे धनं तदा दत्तं सृगालोऽहं ततोऽभवम् । तस्मादेवंविधं भक्ष्यं भक्षयाम्यतिकुत्सितम्

హే కపే! ఆ సమయంలో ధనం ఇవ్వకపోవడం వల్ల నేను శృగాలుడనయ్యాను. అందుకే నేను ఇలాంటి అత్యంత నింద్యమైన ఆహారాన్ని భక్షిస్తున్నాను।

Verse 9

प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छंति ये नराः । कपे सृगालयोनिं ते प्राप्नुवंत्यतिकुत्सिताम्

హే కపి! వాగ్దానం చేసి కూడా ఇవ్వని దురాత్ములు అత్యంత నింద్యమైన నక్క-యోనిని పొందుతారు।

Verse 10

यो न दद्यात्प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु । सर्वाशास्तस्य नष्टाः स्युः षंढस्येव प्रजोद्भवः

వాగ్దానం చేసి కొద్దైనా ఎక్కువైనా ఇవ్వని వాడి అన్ని ఆశలు నశిస్తాయి—షండునికి సంతానోత్పత్తి లాగ.

Verse 11

प्रतिश्रुत्याप्रदाने तु ब्राह्मणाय प्लवंगम । दशजन्मार्जितं पुण्यं तत्क्षणादेव नश्यति

హే ప్లవంగమా! బ్రాహ్మణునికి వాగ్దానం చేసి ఇవ్వకపోతే, పది జన్మల పుణ్యం ఆ క్షణమే నశిస్తుంది।

Verse 12

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन यत्पापमुपजायते । नाश्वमेधशतेनापितत्पापं परिशुध्यति

వాగ్దానం చేసి ఇవ్వకపోవడం వల్ల పుట్టే పాపం, వంద అశ్వమేధ యాగాలతో కూడా శుద్ధి కాదు।

Verse 13

न जानेहमिदं पापं कदा नष्टं भवेदिति । तस्मात्प्रतिश्रुतं द्रव्यं दातव्यं विदुषा सदा

ఈ పాపం ఎప్పుడు నశిస్తుందో నాకు తెలియదు; అందుకే జ్ఞానులు ఎల్లప్పుడూ వాగ్దానించిన ధనాన్ని దానం చేయాలి।

Verse 14

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन सृगालो भवति ध्रुवम् । तस्मात्प्राज्ञेन विदुषा दातव्यं हि प्रतिश्रुतम्

ప్రతిజ్ఞ చేసి దానం ఇవ్వకపోతే నిశ్చయంగా శృగాలమవుతాడు. అందుచేత ప్రాజ్ఞుడైన వివేకి తాను వాగ్దానం చేసినదాన్ని తప్పక దానంగా ఇవ్వాలి.

Verse 15

इत्युक्त्वा स सृगालस्तं वानरं पुनरब्रवीत् । भवता किं कृतं पापं येन वानरतामगात्

ఇలా చెప్పి ఆ శృగాలుడు ఆ వానరునితో మళ్లీ అన్నాడు—“నీవు ఏ పాపం చేసావు, దాని వల్ల వానరత్వాన్ని పొందావు?”

Verse 16

अनागसो वनचरान्पक्षिणो हिंसि वानर । तत्पातकं वदस्वाद्य वानरत्वप्रदं मम । इत्युक्तः स सृगालेन सृगालं वानरोऽब्रवीत्

“ఓ వానరా! నీవు నిరపరాధమైన అరణ్యచరులను, పక్షులను హింసిస్తున్నావు. ఈ రోజు చెప్పు—నాకు వానరత్వాన్ని ప్రసాదించిన ఆ పాతకం ఏది?” అని శృగాలుడు అన్నప్పుడు వానరుడు శృగాలునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 17

वानर उवाच । पुरा जन्मन्यहं विप्रो वेदनाथ इति स्मृतः

వానరుడు అన్నాడు—“పూర్వజన్మలో నేను ‘వేదనాథ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన బ్రాహ్మణుడిని.”

Verse 19

विश्वनाथो मम पिता ममांबा कमलालया । सृगाल सख्यमभवदावयोः प्राग्भवेऽपि हि

“నా తండ్రి విశ్వనాథుడు, నా తల్లి కమలాలయ. ఓ శృగాలా! పూర్వజన్మలో కూడా మన ఇద్దరి మధ్య స్నేహం ఉండేది.”

Verse 20

अतीतभाविविज्ञानमस्ति जन्मांतरेऽपि च । गोमायो तद्भवे शाकं ब्राह्मणस्य हृतं मया

జన్మాంతరంలోనూ గతము–భవిష్యత్తుల జ్ఞానం ఉంటుంది. ఓ గోమాయూ, ఆ పూర్వజన్మలో నేను ఒక బ్రాహ్మణుని శాకమును (కూరగాయలను) దొంగిలించితిని.

Verse 21

तत्पापाद्वानरो जातो नरकानुभवादनु । नाहर्तव्यं विप्रधनं हरणान्नरकं भवेत्

ఆ పాపఫలంగా నరకానుభవం అనంతరం నేను వానరుడిగా జన్మించితిని. బ్రాహ్మణుని ధనాన్ని హరించరాదు; హరించితే నరకం కలుగును.

Verse 22

अनंतरं वानरत्वं भविष्यति न संशयः । तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्तव्यं विदुषा सदा

దాని తరువాత నిస్సందేహంగా వానరత్వమే కలుగును. అందుచేత జ్ఞాని ఎప్పుడూ బ్రాహ్మణుని స్వత్తును హరించకూడదు.

Verse 23

ब्रह्मस्वहरणात्पापमधिकं नैव विद्यते । पीतवंतं विषं हंति ब्रह्मस्वं सकुलं दहेत्

బ్రహ్మస్వాన్ని హరించుటకన్నా అధిక పాపం లేదు. విషం తాగినవానినే చంపుతుంది; కాని బ్రహ్మస్వం సమస్త కులాన్నే దహించును.

Verse 24

ब्रह्मस्वहरणात्पापी कुंभीपाकेषु पच्यते । पश्चान्नरकशेषेण वानरीं योनिमश्नुते

బ్రహ్మస్వ హరణం చేసిన పాపి కుంభీపాక నరకాలలో ఉడికింపబడును. తరువాత నరకశేష కర్మఫలంతో వానరీ యోనిని పొందును.

Verse 25

विप्रद्रव्यं न हर्तव्यं क्षंतव्यं तेष्वतः सदा । बाला दरिद्राः कृपणा वेदशास्त्रादिवर्जिताः

బ్రాహ్మణుని ధనాన్ని ఎప్పుడూ అపహరించకూడదు; బ్రాహ్మణుల పట్ల సదా క్షమాశీలిగా ఉండాలి. వారు బాలులవలె—చాలాసార్లు దరిద్రులు, దయనీయులు, మరియు (కొన్నిసార్లు) వేదశాస్త్రాధారములేని వారు.

Verse 26

ब्राह्मणा नावमंतव्याः क्रुद्धाश्चेदनलोपमाः । अतीतानागतं ज्ञानं सृगालाखिलमस्ति मे

బ్రాహ్మణులను ఎప్పుడూ అవమానించకూడదు; వారు కోపిస్తే అగ్నివలె ఉంటారు. భూత-భవిష్య జ్ఞానం విషయమైతే—ఓ శృగాలమా—అది నాకు సంపూర్ణంగా ఉంది.

Verse 27

ज्ञानमस्ति न मे त्वेकमेतत्पापविशोधनम् । जातिस्मरोऽपि हि भवान्भाविकार्यं न बुध्यते

నాకు జ్ఞానం ఉంది; కానీ ఈ పాపాన్ని శుద్ధి చేసే ప్రాయశ్చిత్తం నాకు తెలియదు. నీవు జన్మస్మరణ కలవాడివైనా, ఇకపై చేయవలసిన కార్యాన్ని గ్రహించలేవు.

Verse 28

अतीतेष्वपि किंचिज्ज्ञः प्रतिबंधवशाद्भवान् । अतो भवान्न जानीते भाव्यतीतं तथाखिलम्

గత విషయాల గురించీ నీవు అడ్డంకుల వల్ల కొద్దిగానే తెలుసుకుంటావు. అందువల్ల రాబోయేదీ, గతమైనదీ—రెండింటినీ సంపూర్ణంగా తెలుసుకోలేవు.

Verse 29

कियत्कालं सृगालातो भुक्ता व्यसनमीदृशम् । आवयोरस्य पापस्य को वा मोचयिता भवेत्

ఓ శృగాలమా, మన ఇద్దరం ఇలాంటి దుఃఖాన్ని ఎంతకాలం అనుభవించాలి? ఈ పాపం నుండి మనలను ఎవరు విమోచిస్తారు?

Verse 30

एवं प्रब्रुवतोस्तत्र प्लवंगमसृगालयोः । यदृच्छया दैवयोगात्पूर्वपुण्यवशाद्द्विजाः

అక్కడ వానరుడు మరియు శృగాలుడు ఇలా మాట్లాడుచుండగా, యాదృచ్ఛికంగా—దైవయోగముచే, పూర్వపుణ్యవశముచే—ఒక ద్విజముని అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 31

आययौ स महातेजाः सिंधुद्वीपाह्वयो मुनिः । भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुंड्रांकितमस्तकः

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల ‘సింధుద్వీప’ నామముని వచ్చెను; అతని సర్వాంగము విభూతితో ధూళిధూసరమై, శిరస్సుపై త్రిపుండ్రం అంకితమై యుండెను।

Verse 32

रुद्राक्षमालाभरणः शिवनामानि कीर्तयन् । सृगालवानरौ दृष्ट्वा सिंधुद्वीपाभिधं मुनिम् । प्रणम्य मुदि तौ भूत्वा पप्रच्छतुरिदं तदा

రుద్రాక్షమాల ధరించి శివనామకీర్తన చేస్తూ ‘సింధుద్వీప’ ముని శృగాలుడిని, వానరుడిని చూచెను. వారు ఇద్దరూ నమస్కరించి ఆనందితులై, అప్పుడు ఈ విధంగా ప్రశ్నించిరి।

Verse 33

सृगालवानरावूचतुः । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सिंधुद्वीप महामुने

శృగాలుడు, వానరుడు పలికిరి—“భగవన్! సర్వధర్మజ్ఞా, హే సింధుద్వీప మహామునీ!”

Verse 34

आवां रक्ष कृपादृष्ट्या विलोकय मुहुर्मुदा । कपित्वं च सृगालत्वमावयोर्येन नश्यति

కరుణాదృష్టితో మమ్మల్ని రక్షించుము; మళ్లీ మళ్లీ ఆనందంతో మమ్మల్ని దర్శించుము—దానివల్ల మా వానరత్వమూ శృగాలత్వమూ నశించునట్లు।

Verse 35

तमुपायं वदस्वाद्य त्वं हि पुण्यवतां वरः । अनाथान्कृपणानज्ञान्बालान्रोगातुराञ्जनान्

ఈ రోజు ఆ ఉపాయాన్ని చెప్పండి; మీరు పుణ్యవంతులలో శ్రేష్ఠులు. సాధువులు అనాథులు, దరిద్రులు, అజ్ఞులు, బాలులు, రోగపీడితులను కాపాడుతారు.

Verse 36

रक्षंति साधवो नित्यं कृपया निरपेक्षकाः । ताभ्यामितीरितः प्राज्ञः सिंधुद्वीपो महामुनिः । प्राह तौ कपिगोमायू ध्यात्वा तु मनसा चिरम्

సాధువులు కరుణతో నిత్యం, స్వార్థరహితంగా రక్షిస్తారు. అలా పలుకబడిన జ్ఞానవంతుడైన మహాముని సింధుద్వీపుడు మనసులో దీర్ఘంగా ధ్యానించి ఆ ఇద్దరితో—కోతి, నక్కతో—మాట్లాడాడు.

Verse 37

सिंधुद्वीप उवाच । जानाम्यहं युवां सम्यग्घे सृगालप्लवंगमौ

సింధుద్వీపుడు అన్నాడు—ఓ నక్కా, ఓ కోతీ! మీ ఇద్దరినీ నేను బాగా తెలుసు.

Verse 38

सृगाल प्राग्भवे त्वं वै वेदशर्माभिधो द्विजः । ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य धान्यानामाढकं त्वया

ఓ నక్కా! పూర్వజన్మలో నీవు వేదశర్మ అనే ద్విజ బ్రాహ్మణుడివి. ఒక బ్రాహ్మణునికి ధాన్యము ఒక ఆఢకము ఇస్తానని మాట ఇచ్చి, నీవది ఇవ్వలేదు.

Verse 39

न दत्तं तेन पापेन सार्गालीं योनिमाप्तवान् । त्वं च वानर पूर्वस्मिन्वेदनाथाभिधो द्विजः

ఆ పాపమైన వాగ్దానం నెరవేర్చకపోవడం వల్ల నీవు నక్క యోనిని పొందావు. మరియు ఓ కోతీ! పూర్వజన్మలో నీవు వేదనాథ అనే ద్విజ బ్రాహ్మణుడివి.

Verse 40

ब्राह्मणस्य गृहाच्छाकं हृतं चौर्यात्त्वया तत । प्राप्तोसि वानरीं योनिं सर्वपक्षिभयंकरीम्

బ్రాహ్మణుని ఇంటి నుండి నీవు దొంగతనంగా కూరగాయలను అపహరించావు; ఆ చౌర్యఫలంగా నీవు వానరయోనిని పొందితివి, అది సమస్త పక్షులకు భయంకరమైనది.

Verse 41

युवयोः पापशांत्यर्थमुपायं प्रवदाम्यहम् । दक्षिणांबुनिधौ रामधनुष्कोटौ युवामरम्

మీ ఇద్దరి పాపశాంతి కొరకు నేను ఒక ఉపాయాన్ని చెబుతున్నాను. దక్షిణ సముద్రతీరంలోని రామధనుష్కోటికి త్వరగా వెళ్లండి.

Verse 42

गत्वात्र कुरुतं स्नानं तेन पापाद्विमोक्ष्यथः । पुरा किरातीसंसर्गात्सुमतिर्ब्राह्मणः सुराम् । पीतवान्त्स धनुष्कोटौ स्नात्वा पापाद्विमोचितः

అక్కడికి వెళ్లి స్నానం చేయండి; దానివల్ల మీరు పాపమునుండి విముక్తులవుతారు. పూర్వం కిరాతీ స్త్రీ సంగమం వల్ల బ్రాహ్మణుడు సుమతి సురాపానం చేశాడు; ధనుష్కోటిలో స్నానంచేసి ఆ పాపం నుండి విడుదలయ్యాడు.

Verse 43

सृगाल वानरावूचतुः । सुमतिः कस्य पुत्रोऽसौ कथं च स सुरां पपौ

నక్క మరియు వానరుడు పలికారు— ‘ఆ సుమతి ఎవరి కుమారుడు? అతడు సురాను ఎలా పానంచేశాడు?’

Verse 44

कथं किरात्यां सक्तोऽभूत्सिंधुद्वीप महामते । आवयोर्विस्तरादेतद्वद त्वं कृपायाधुना

ఓ సింధుద్వీప మహామతీ! అతడు కిరాతీ స్త్రీపై ఎలా ఆసక్తుడయ్యాడు? కరుణచేసి ఇప్పుడు మాకు దీనిని విస్తారంగా చెప్పండి.

Verse 45

सिंधुद्वीप उवाच । महाराष्ट्राभिधे देशे ब्राह्मणः कश्चिदास्तिकः । यज्ञदेव इति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

సింధుద్వీపుడు పలికెను—మహారాష్ట్ర అనే దేశంలో ఒక ఆస్తిక బ్రాహ్మణుడు నివసించెను. అతడు ‘యజ్ఞదేవ’ అని ప్రసిద్ధుడు, వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడు.

Verse 46

दयालुरातिथेयश्च शिवनारायणार्चकः । सुमतिर्नाम पुत्रोऽभूद्यज्ञदेवस्य तस्य वै

అతడు దయాళువు, అతిథి సత్కారంలో నిష్ఠగలవాడు, శివ-నారాయణులను ఆరాధించేవాడు. ఆ యజ్ఞదేవునికి ‘సుమతి’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 47

पितरौ स परित्यज्य भार्यामपि पतिव्रताम् । प्रययावुत्कले देशे विटगोष्ठीपरायणः

అతడు తల్లిదండ్రులను విడిచిపెట్టి, పతివ్రత భార్యను కూడా పరిత్యజించి, దుష్టుల గుంపుల సహవాసంలో మునిగిపోయి ఉత్కల దేశానికి వెళ్లెను.

Verse 48

काचित्किराती तद्देशे वसन्ती युवमोहिनी । यूनां समस्तद्रव्याणि प्रलोभ्य जगृहे चिरम्

ఆ దేశంలో ఒక కిరాతీ స్త్రీ నివసించెను; ఆమె యువకులను మోహింపజేసేది. ఆమె వారిని ప్రలోభపెట్టి వారి సమస్త ధనాన్ని దీర్ఘకాలం దోచుకొనేది.

Verse 49

तस्या गृहं स प्रययौ सुमतिर्ब्राह्मणाधमः । सुमतिं सा न जग्राह किराती निर्धनं द्विजम्

బ్రాహ్మణాధముడైన సుమతి ఆమె ఇంటికి వెళ్లెను; కాని ఆ కిరాతీ స్త్రీ దరిద్ర ద్విజుడైన సుమతిని స్వీకరించలేదు.

Verse 50

तया त्यक्तोऽथ सुमतिस्तत्संयोगैकतत्परः । इतस्ततश्चोरयित्वा बहुद्रव्याणि संततम्

ఆమె చేత తిరస్కరింపబడిన సుమతి ఆమెతో సంగమమే పరమలక్ష్యంగా మోహితుడయ్యాడు. ఇక్కడ అక్కడ దొంగతనాలు చేసి నిరంతరం అనేక ధనాలను కూడబెట్టెను.

Verse 51

दत्त्वा तया चिरं रेमे तद्ग्रहे बुभुजे च सः । एकेन चषकेणासौ तया सह सुरां पपौ

ఆమెకు ధనం ఇచ్చి అతడు చాలాకాలం ఆమె ఇంటిలోనే విహరించి అక్కడే భోజనభోగాలు అనుభవించాడు. ఆమెతో కలిసి ఒకే పాత్రలో సురాపానమూ చేసెను.

Verse 52

एवं स बहुकालं वै रममाणस्तया सह । पितरौ निजपत्नीं च नास्मरद्विषयातुरः

ఇలా అతడు ఆమెతో చాలాకాలం విహరిస్తూ, ఇంద్రియభోగాల మోహంలో పడి తల్లిదండ్రులనూ తన భార్యనూ స్మరించలేదు.

Verse 53

स कदाचित्किरातैस्तु चौर्यं कर्तुं ययौ सह । द्रव्यं हर्तुं किरातास्ते लाटानां विषयं ययुः

ఒకసారి అతడు కిరాతులతో కలిసి దొంగతనం చేయుటకు బయలుదేరెను. ధనాన్ని అపహరించుటకై ఆ కిరాతులు లాటదేశానికి వెళ్లిరి.

Verse 54

विप्रस्य कस्यचिद्गेहे सोऽपि कैरातवेषधृक् । ययौ चोरयितुं द्रव्यं साहसी खङ्गहस्तवान्

అతడూ కిరాత వేషం ధరించి ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంటికి ధనం దొంగిలించుటకు వెళ్లెను. ధైర్యవంతుడై చేతిలో ఖడ్గం పట్టుకొని సంపత్తి అపహరించుటకు పూనుకొనెను.

Verse 55

तद्गृहस्वामिनं विप्रं हत्वा खड्गेन साहसी । समादाय बहु द्रव्यं किरातीभवनं ययौ

ఆ దుస్సాహసి ఖడ్గంతో ఆ గృహస్వామి బ్రాహ్మణుణ్ని హతమార్చి, ఎంతో ధనాన్ని తీసుకొని కిరాతీ (అరణ్యస్త్రీ) గృహానికి వెళ్లెను.

Verse 56

तं यांतमनुयाति स्म ब्रह्महत्या भयंकरी । नीलवस्त्रधरा भीमा भृशं रक्तशिरोरुहा

అతడు సాగిపోతుండగా భయంకరమైన బ్రహ్మహత్య అతనిని అనుసరించింది—నీలవస్త్రధారిణి, భీమరూపిణి, అత్యంత ఎర్రని కేశములతో కూడినది.

Verse 57

गर्जंती साट्टहासं सा कंपयन्ती च रोदसी । अनुद्रुतस्तया सोऽयं बभ्राम जगतीतले

ఆమె అట్టహాసంతో గర్జిస్తూ రెండు లోకాలను కంపింపజేసింది; ఆమె తరుముతుండగా అతడు భూమితలమంతా తిరుగుతూ భ్రమించాడు.

Verse 58

एवं भ्रमन्भुवं सर्वां कदाचित्सुमतिः स्वयम् । स्वं ग्रामं प्रययौ भीत्या हे सृगालप्लवंगमौ

ఇలా సమస్త భూమిని తిరుగుతూ, ఒక సమయంలో సుమతి స్వయంగా భయంతో తన గ్రామానికి తిరిగి వచ్చెను—ఓ నక్కా, ఓ వానరా!

Verse 59

अनुद्रुतस्तया भीतः प्रययौ स्वगृहं प्रति । ब्रह्महत्याप्यनुद्रुत्य तेन साकं गृहं ययौ

ఆమె తరుముతుండగా భయపడిన అతడు తన ఇంటివైపు వెళ్లెను; బ్రహ్మహత్య కూడా అతనిని అనుసరించి అతనితో పాటు ఇంటికి వెళ్లింది.

Verse 60

पितरं रक्ष रक्षेति सुमतिः शरणं ययौ । मा भैषीरिति तं प्रोच्य पिता रक्षितुमुद्यतः । तदानीं ब्रह्महत्येयं तत्तातं प्रत्यभाषत

“తండ్రీ, రక్షించు—రక్షించు” అని విలపిస్తూ సుమతి శరణు కోరాడు. తండ్రి “భయపడకు” అని చెప్పి రక్షించుటకు సిద్ధమయ్యాడు. ఆ క్షణమే ఆ బ్రహ్మహత్య తండ్రిని ఉద్దేశించి పలికింది.

Verse 61

।ब्रह्महत्योवाच । मैनं त्वं प्रतिगृह्णीष्व यज्ञदेव द्विजोत्तम

బ్రహ్మహత్య పలికింది— “హే యజ్ఞదేవా, హే ద్విజోత్తమా! ఇతనిని నీవు స్వీకరించవద్దు.”

Verse 62

असौ सुरापी स्तेयी च ब्रह्महा चातिपातकी । मातृद्रोही पितृद्रोही भार्यात्यागी च पापकृत्

“ఇతడు సురాపాని, దొంగ, బ్రాహ్మణహంతకుడు—అతిపాతకుడు; మాతృద్రోహి, పితృద్రోహి, భార్యత్యాగి, పాపకర్త.”

Verse 63

किरातीसंगदुष्टश्च नैनं मुञ्चाम्यहं द्विज । गृह्णासि चेदिमं विप्र महापातकिनं सुतम्

“కిరాతీ సంగమువలన కూడా ఇతడు దుష్టుడయ్యాడు; హే ద్విజా, నేను ఇతనిని విడువను. హే విప్రా, నీవు ఈ మహాపాతకుడైన కుమారుని స్వీకరిస్తే—”

Verse 64

त्वद्भार्यामस्य भार्यां च त्वां च पुत्रमिमं द्विज । भक्षयिष्यामि वंशं च तस्मान्मुञ्च सुतं त्विमम्

“హే ద్విజా! నీ భార్యను, అతని భార్యను, నిన్ను మరియు ఈ కుమారుని నేను భక్షిస్తాను; నీ వంశాన్నీ కూడ. కనుక నీ ఈ కుమారుని విడిచిపెట్టు.”

Verse 65

इमं त्यजसि चेत्पुत्रं युष्मान्मोक्ष्यामि सांप्रतम् । नैकस्यार्थे कुलं हन्तुमर्हसि त्वं महामते । इत्युक्तः स तया तत्र यज्ञदेवोऽब्रवीच्च ताम्

నీవు ఈ కుమారుని విడిచిపెడితే, నేను మీ అందరినీ ఇప్పుడే విముక్తులను చేస్తాను. ఓ మహామతీ, ఒక్కరి కోసం మొత్తం కులాన్ని నాశనం చేయడం నీకు తగదు. ఆమె ఇలా చెప్పగా అక్కడ యజ్ఞదేవుడు ఆమెకు ప్రత్యుత్తరం పలికాడు.

Verse 66

यज्ञदेव उवाच । बाधते मां सुतस्नेहः कथमेनं परित्यजे । ब्रह्महत्या तदाकर्ण्य द्विजोक्तं तमभाषत

యజ్ఞదేవుడు అన్నాడు—కుమారునిపై స్నేహం నన్ను బాధిస్తోంది; నేను అతనిని ఎలా విడిచిపెట్టగలను? బ్రాహ్మణుని మాటలు విని బ్రహ్మహత్య అతనితో పలికింది.

Verse 67

ब्रह्महत्योवाच । अयं हि पतितोऽभूत्ते वर्णाश्रमबहिष्कृतः

బ్రహ్మహత్య చెప్పింది—ఇతడు నిజంగా పతితుడయ్యాడు; వర్ణాశ్రమ ధర్మం నుండి బహిష్కృతుడయ్యాడు.

Verse 68

पुत्रेस्मिन्मा कुरु स्नेहं निंदितं तस्य दर्शनम् । इत्युक्त्वा ब्रह्महत्या सा यज्ञदेवस्य पश्यतः

ఈ కుమారునిపై స్నేహం చేయకు; అతని దర్శనమే నిందనీయం. ఇలా చెప్పి బ్రహ్మహత్య యజ్ఞదేవుడు చూస్తుండగానే (ముందుకు సాగింది).

Verse 69

तलेन प्रजहारास्य पुत्रं सुमतिनामकम् । रुरोद तात तातेति पितरं प्रब्रुवन्मुहुः

ఆమె తన అరచేతితో సుమతి అనే అతని కుమారుని కొట్టింది. అతడు మళ్లీ మళ్లీ ‘తండ్రీ! తండ్రీ!’ అని తండ్రిని పిలుస్తూ ఏడ్చాడు.

Verse 70

रुरुदुर्जनको माता भार्यापि सुमतेस्तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्र दुर्वासाः शंकरांशजः

అప్పుడు తండ్రి, తల్లి విలపించారు; సుమతి భార్య కూడా ఏడ్చింది. అదే క్షణంలో శంకరాంశజుడైన దుర్వాస ముని అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 71

दिष्टवा समाययौ योगी हे सृगालप्लवंगमौ । यज्ञदेवोऽथ तं दृष्ट्वा मुनिं रुद्रावतारकम् । श्रुत्वा प्रणम्य शरणं ययाचे पुत्रकारणात्

ఆ పరిస్థితిని చూసి యోగి అక్కడికి వచ్చి—“ఓ నక్కలారా, వానరులారా!” అని పలికాడు. యజ్ఞదేవుడు రుద్రావతారమైన ఆ మునిని చూసి, ఆయన మాటలు విని, నమస్కరించి శరణు పొంది, కుమారుని నిమిత్తం ప్రార్థించాడు.

Verse 72

पितोवाच । दुर्वासस्त्वं महायोगी साक्षाद्वै शंकरांशजः

తండ్రి అన్నాడు—“మీరు దుర్వాస మహాయోగి; నిజంగా మీరు శంకరాంశజుడే.”

Verse 73

त्वद्दर्शनमपुण्यानां भविता न कदाचन । ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी चाभूत्सुतो मम

“పుణ్యహీనులకు మీ దర్శనం ఎప్పుడూ లభించదు. కానీ నా కుమారుడు బ్రాహ్మణహంతకుడు, మద్యపానీ, దొంగగా మారాడు.”

Verse 74

एनं प्रहर्तुमायाता ब्रह्महत्या विवर्तते । भूयाद्यथा मे पुत्रोऽयं महापातकमोचितः

“ఇతనిని సంహరించేందుకు బ్రహ్మహత్య వచ్చి దగ్గరగా చుట్టుముడుతోంది. నా కుమారుడు మహాపాతకాల నుండి విముక్తుడగునట్లు దయచేయండి.”

Verse 76

अयमेव हि पुत्रो मे नान्योऽस्ति तनयो मुने । अस्मिन्मृते तु वंशो मे समुच्छिद्येत्समूलतः

ఓ మునీ! ఇతడే నా ఏకైక కుమారుడు; నాకు మరొక సంతానం లేదు. ఇతడు మరణిస్తే నా వంశం మూలంతో సహా పూర్తిగా నశించిపోతుంది.

Verse 77

ततः पितृभ्यः पिंडानां दातापि न भवेद्ध्रुवम् । अतः कृपां कुरुष्व त्वमस्मासु भगवन्मुने

అప్పుడు పితృదేవతలకు పిండప్రదానం చేసే వాడెవ్వరూ ఉండడు, ఇది నిశ్చయం. కనుక, ఓ భగవన్ మునీ, మాపై కరుణ చూపండి.

Verse 78

इत्युक्तः स तदोवाच दुर्वासाः शंकरांशजः । ध्यात्वा तु सुचिरं कालं यज्ञदेवं द्विजोत्तमम्

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, శంకరాంశజుడైన దుర్వాసుడు అప్పుడు పలికాడు—శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడైన యజ్ఞదేవుని దీర్ఘకాలం ధ్యానించి.

Verse 79

घोरा च ब्रह्महत्येयं यथा शीघ्रं लयं व्रजेत् । तमुपायं वदस्वाद्य मम पुत्रे दयां कुरु

ఈ బ్రహ్మహత్యాపాపం భయంకరమైనది. ఇది త్వరగా లయమగుటకు ఈ రోజే ఉపాయాన్ని చెప్పండి; నా కుమారునిపై దయ చూపండి.

Verse 80

अथापि ते सुतस्याहमस्य पापस्य शांतये । प्रायश्चित्तं वदिष्यामि शृणु नान्यमना द्विज

అయినప్పటికీ, నీ కుమారుని ఈ పాపం శాంతించుటకు నేను ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చెబుతాను. ఓ ద్విజా, ఏకాగ్రచిత్తంతో విను.

Verse 81

श्रीरामधनुषः कोटौ दक्षिणे सलिलार्णवे । स्नाति चेत्तव पुत्रोऽयं पातकान्मोक्ष्यते क्षणात्

శ్రీరామ ధనుస్సు కోటిలో, దక్షిణ సముద్ర జలంలో, నీ కుమారుడు స్నానం చేస్తే క్షణమాత్రంలో పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 82

दुर्विनीताभिधो विप्रो यत्र स्नानाद्द्विजोत्तम । गुरुस्त्रीगम पापेभ्यस्तत्क्षणादेव मोचितः

హే ద్విజోత్తమా! అక్కడ దుర్వినీత అనే బ్రాహ్మణుడు స్నానం చేసి గురుపత్నీగమన పాపాల నుండి ఆ క్షణమే విముక్తుడయ్యాడు.

Verse 83

सैषा श्रीधनुषः कोटी राघवस्य स्वयं हरेः । स्नानमात्रेण पापौघं नाशयेत्त्वत्सुतस्य सा

ఇదే ఆ శ్రీధనుస్సు కోటి—రాఘవుడు, స్వయంగా హరి. స్నానం మాత్రంతోనే ఇది నీ కుమారుని పాపప్రవాహాన్ని నశింపజేస్తుంది.