Adhyaya 29

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे । सर्वतीर्थं ततो गच्छेन्मनुजो नियमान्वितः

శ్రీ సూతుడు పలికెను—రాజశాప విమోచనకరమైన సాధ్యామృత తీర్థంలో స్నానం చేసి, నియమనిష్ఠుడైన మనిషి తరువాత సర్వతీర్థానికి వెళ్లవలెను.

Verse 2

सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः

సర్వతీర్థము మహాపుణ్యప్రదము, మహాపాతకనాశకము. ఎవడు మహాపాతకంతో కూడినవాడైనా, లేదా అన్ని విధాల పాపాలతో చిక్కుకున్నవాడైనా—

Verse 3

शुद्ध्येत तत्क्षणादेव सवर्तीर्थनिमज्जनात् । तावत्सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठंति सुव्रताः

సర్వతీర్థంలో మునిగిన వెంటనే అతడు ఆ క్షణమే శుద్ధుడగును. అంతవరకు, ఓ సువ్రతులారా, సమస్త పాపములు దేహమందే నిలిచియుంటాయి.

Verse 4

स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन्दृष्ट्वा यांतं द्विजा नरम्

హే ద్విజులారా! ఈ సర్వతీర్థంలో స్నానార్థం వచ్చుచున్న మనుష్యుని చూచి—

Verse 5

वेपंते सर्वपापानि नाशोऽस्माकं भवेदिति । गर्भवासादिदुःखानि तावद्याति नरो भुवि

అన్ని పాపములు వణికిపోతాయి—“ఇప్పుడు మా నాశము జరుగును!” అంతవరకు మనిషి ఈ లోకంలో గర్భవాసముతో మొదలైన దుఃఖములను అనుభవిస్తాడు.

Verse 6

न स्नायात्सर्वतीर्थेऽस्मिन्यावद्ब्राह्मणपुंगवाः । अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः

హే బ్రాహ్మణపుంగవులారా! విధివిధానంగా మహాయాగములు ఆచరించి, ఇతర తీర్థములను యథావిధిగా సేవించి నియమబద్ధుడైన తరువాతనే ఈ సర్వతీర్థంలో స్నానం చేయవలెను; అంతవరకు చేయరాదు.

Verse 7

गायत्र्यादिमहामंत्रजपैर्नियमपूर्वकम् । चतुर्णामपि वेदानामावृत्त्या शतसंख्यया

నియమపూర్వకంగా గాయత్రీ మొదలైన మహామంత్రాలను జపించి, నాలుగు వేదాలను శతసార్లు ఆవృత్తి చేసినంత పుణ్యఫలం ఇక్కడ చెప్పబడుతోంది।

Verse 8

शिवविष्ण्वादिदेवानां पूजया भक्ति पूर्वकम् । एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभेदत्र मज्जनात्

శివ-విష్ణు మొదలైన దేవతలను భక్తితో పూజించడం వల్ల, అలాగే ఏకాదశీ మొదలైన తిథుల్లో ఉపవాసం చేయడం వల్ల మానవుడు పొందే ఫలమేదో, అదే ఫలం ఇక్కడ స్నానం (మజ్జనం) వల్ల లభిస్తుంది।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । सर्वतीर्थमिति ख्यातिः सूतास्य कथमागता । ब्रूह्यस्माकमिदं पुण्यं विस्तराच्छृण्वतां मुने

ఋషులు అన్నారు—హే సూతా! ఈ స్థలం ‘సర్వతీర్థం’ అని ఎలా ఖ్యాతి పొందింది? హే మునీ, మేము శ్రవణం చేస్తున్నాము; ఈ పుణ్యాన్ని విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 10

श्रीसूत उवाच । पुरा सुचरितोनाम मुनिर्नियमसंयुतः

శ్రీ సూతుడు చెప్పాడు—పూర్వకాలంలో ‘సుచరిత’ అనే ముని ఉండేవాడు; అతడు కఠిన నియమాచరణతో యుక్తుడు।

Verse 11

भृगुवंशसमुद्भूतो जात्यंधो जरयातुरः । अशक्तस्तीर्थयात्रायां नेत्राभावेन स द्विजाः

అతడు భృగువంశంలో జన్మించాడు; జన్మాంధుడు, వృద్ధాప్యంతో బాధితుడు. హే ద్విజులారా, నేత్రాభావం వల్ల అతడు తీర్థయాత్రకు అశక్తుడయ్యాడు।

Verse 12

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नातुकामो महामु निः । दक्षिणांबुनिधौ पुण्यं गंधमादनपर्वतम्

సర్వ తీర్థాలలో స్నానము చేయాలని కోరిన ఆ మహాముని దక్షిణ సముద్రతీరంలోని పుణ్యమైన గంధమాదన పర్వతమునకు వెళ్లెను।

Verse 13

गत्वा शंकरमुद्दिश्य तपस्तेपे सुदुष्करम् । त्रिकालमर्चयञ्छंभुमुपवासी जितेंद्रियः

అక్కడికి వెళ్లి హృదయంలో శంకరుని ధ్యానించి అతిదుష్కరమైన తపస్సు చేసెను—త్రికాలములలో శంభువును అర్చించి, ఉపవాసముండి, ఇంద్రియములను జయించెను।

Verse 14

तथा त्रिषवणस्नानात्तथैवातिथिपूजकः । शिशिरे जलमध्यस्थो ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यगः

అతడు త్రిషవణ స్నానము చేసి అతిథి పూజను కూడా చేసెను. శీతకాలంలో నీటిలో నిలిచి, గ్రీష్మంలో పంచాగ్నుల మధ్య నిలిచెను।

Verse 15

वर्षास्वासारसहन अब्भक्षो वायुभोजनः । उद्धूलनं त्रिपुंड्रं च भस्मना धारयन्सदा

వర్షాకాలంలో వానధారలను సహించెను; జలాహారిగా, వాయుభోజనుడివలె ఉండెను. సదా భస్మోద్ధూలన చేసి త్రిపుండ్రమును ధరించెను।

Verse 16

जाबालोपनिषद्रीत्या तथा रुद्राक्षधारकः । एवमुग्रं तपश्चक्रे दशसंवत्सरं द्विजः

జాబాల ఉపనిషత్తు విధి ప్రకారం అతడు రుద్రాక్షమాలలను కూడా ధరించెను. ఈ విధంగా ఆ ద్విజుడు పది సంవత్సరములు ఘోర తపస్సు చేసెను।

Verse 17

तपसा तस्य संतुष्टः शंकरश्चंद्रशेखरः । प्रादुरासीन्मुनेस्तस्य द्विजाः सुचरितस्य वै

అతని తపస్సుకు సంతుష్టుడైన శంకరుడు—చంద్రశేఖరుడు—ఓ ద్విజులారా, సద్గుణసంపన్నుడైన సుచరిత ముని ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 18

समारुह्य महोक्षाणं भूतवृंदनिषेवितः । गिरिजार्ध वपुः शूली सूर्यकोटिसमप्रभः

మహావృషభాన్ని అధిరోహించి, భూతగణాల సేవతో పరివృతుడై, త్రిశూలధారి—గిరిజార్ధవపువు కలవాడు—కోటిసూర్యసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు.

Verse 19

स्वभासा भासयन्सर्वा दिशो वितिमिरास्तदा । भस्मपांडुरसर्वांगो जटामंडलमंडितः

తన స్వప్రకాశంతో అన్ని దిక్కులను వెలిగించి, అప్పుడు అవి అంధకారరహితమయ్యాయి. పవిత్ర భస్మంతో ఆయన సర్వాంగం ధవళంగా, జటామండలంతో అలంకృతమై ఉన్నాడు.

Verse 20

अनंता दिमहानागविभूषणविभूषितः । प्रादुर्भूतस्ततः शंभुः प्रादात्तस्य विलोचने

అనంతాది మహానాగాల ఆభరణాలతో అలంకృతుడైన శంభువు అప్పుడు ప్రత్యక్షమై, అతనికి నేత్రాలను (దర్శనశక్తిని) ప్రసాదించాడు.

Verse 21

आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः । ततः सुचरितो विप्राः शंभुना दत्तदृग्द्वयः । आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः

తన స్వరూపాన్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించేందుకు గిరిజాపతి శంకరుడు, ఓ ద్విజులారా, అప్పుడు సుచరితునికి శంభువు ప్రసాదించిన రెండు నేత్రాలను అనుగ్రహించాడు. పరమేశానుని దర్శించి, ప్రసన్నబుద్ధితో స్తుతించాడు.

Verse 22

सुचरित उवाच । जय देव महेशान जय शंकर धूर्जटे

సుచరిత పలికెను—జయము నీకే, ఓ దేవ మహేశానా; జయము నీకే, ఓ శంకర ధూర్జటే।

Verse 23

जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमांतक । जयोमेश महादेव कामांतक जयामल

బ్రహ్మాది దేవతలచే పూజింపబడువాడా, జయము నీకే; ఓ త్రిపురఘ్నా, ఓ యమాంతకా. జయము, ఓ ఉమేశ మహాదేవా; ఓ కామాంతకా, ఓ అమలా—జయము.

Verse 24

जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्य य । त्रियंबक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित

సంసారబంధ నివారక వైద్యుడా, జయము నీకే; ఓ భూతపాలా, ఓ శివా, ఓ అవ్యయా. ఓ త్ర్యంబకా, నీకు నమస్కారం—భక్తరక్షణకు దీక్షితుడవు.

Verse 25

व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह । नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक

ఓ వ్యోమకేశా, నీకు నమస్కారం; కరుణామూర్తీ, జయము. ఓ నీలకంఠా, నీకు నమస్కారం; సంసారమోచకా, జయము.

Verse 26

महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानंदविग्रह । गंगाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय

ఓ మహేశ్వరా, నీకు నమస్కారం—పరమానంద స్వరూపా. ఓ గంగాధరా, నీకు నమస్కారం; ఓ విశ్వేశ్వరా, ఓ మృడా, ఓ అవ్యయా.

Verse 27

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शंभवे । शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः

హే భగవాన్! వాసుదేవస్వరూపుడా, శంభూ, శర్వా, ఉగ్రా, జగత్కారణమైన గర్భస్వరూపుడా, కైలాసపతీ—నీకు పునఃపునః నమస్కారం।

Verse 28

रक्ष मां करुणासिंधो कृपादष्ट्यवलोकनात् । मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर

హే కరుణాసింధో! నీ కృపాదృష్టితో నన్ను రక్షించు. నా గతాచరణాన్ని విచారించక, హే హరా! కేవలం అనుగ్రహంతో నన్ను రక్షించు।

Verse 29

श्रीसूत उवाच । इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् । मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः

శ్రీసూతుడు పలికెను—ఇలా స్తుతింపబడిన మహాదేవుడు, హే విప్రులారా! కరుణాసముద్రుడూ అపరిమిత ప్రభువైన ఆయన, సుచరిత మునితో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 30

महादेव उवाच । मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय कांक्षितम् । वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे । इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम्

మహాదేవుడు పలికెను—హే ముని సుచరితా! ఈ రోజు నీకు కావలసిన వరాన్ని కోరుకో. ఈ పుణ్యమైన శుభ ఆశ్రమానికి నీకు వరం ఇవ్వడానికి నేను వచ్చాను. ఇలా చెప్పబడగా, ముని దయానిధి మహాదేవునితో పలికెను।

Verse 31

सुचरित उवाच । भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चंद्रशेखर

సుచరితుడు పలికెను—హే భగవాన్ చంద్రశేఖరా! మీరు నాపై ప్రసన్నులై ఉంటే, అయితే…

Verse 32

तर्हि त्वां प्रवृणोम्यद्धा वरं मदभिकांक्षितम् । जरापलितदेहोहं कुत्रचिद्गंतुमक्षमः

అప్పుడు నేను మీ నుండి నిశ్చయంగా నాకు అభికాంక్షితమైన వరమే కోరుతున్నాను. నేను జరాపలిత దేహుడను; ఎక్కడికైనా వెళ్లుటకు అసమర్థుడను.

Verse 33

सर्वतीर्थेषु च स्नातुमाकांक्षा मम विद्यते । तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो हि यत् । फलं प्राप्नोति मे ब्रूहि तत्फला वाप्तिसाधनम्

నాకు అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేయాలనే ఆకాంక్ష ఉంది. కాబట్టి చెప్పండి—సర్వ తీర్థస్నానంతో మనుష్యుడు పొందే ఫలం ఏమిటి? ఆ ఫలప్రాప్తికి సాధనం ఏదో నాకు వివరించండి.

Verse 34

महादेव उवाच । अहमावाहयिष्यामि तीर्थान्यत्रैव कृत्स्नशः

మహాదేవుడు పలికెను—నేను సమస్త తీర్థాలను సంపూర్ణంగా ఇక్కడికే ఆహ్వానిస్తాను.

Verse 35

रामस्य सेतुना पूते नगेऽस्मिन्गंधमादने । इत्युक्त्वा स महादेवः पर्वते गन्धमादने

రాముని సేతువలన పవిత్రమైన ఈ గంధమాదన పర్వతమున ఇలా చెప్పి మహాదేవుడు అదే గంధమాదన శిఖరముపై కార్యానికి ఉపక్రమించాడు.

Verse 36

तीर्थान्यावाहयामास मुनिप्रीत्यर्थमुत्तमः । ततस्सुचरितं प्राह शंकरः करुणानिधिः

ఉత్తముడు ముని ప్రీతికోసం తీర్థాలను ఆహ్వానించాడు. అనంతరం కరుణానిధి శంకరుడు సుచరితునితో పలికెను.

Verse 37

मुने सुचरितेदं तु महापातकनाशनम् । सांनिध्यात्सर्वतीर्थानां सर्वतीर्थाभिधं स्मृतम्

హే ముని సుచరితా! ఈ తీర్థం మహాపాతకాలను నశింపజేస్తుంది. ఇక్కడ సమస్త తీర్థాల సాన్నిధ్యం ఉన్నందున ఇది ‘సర్వతీర్థం’ అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 38

मयात्र सर्वतीर्थानां मनसाकर्षणादिदम् । मानसं तीर्थमित्याख्यां लप्स्यते भुक्तिमुक्तिदम्

నా మనోబలంతో సమస్త తీర్థాలను ఇక్కడికి ఆకర్షించినందున ఈ స్థలం ‘మానస తీర్థం’ అనే పేరును పొందుతుంది; ఇది భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 39

अतः सुचरितात्र त्वं स्नाहि सद्यो विमुक्तये । महापातकसंघानां दावानलसमद्युतौ

కాబట్టి హే సుచరితా! తక్షణ విముక్తి కోసం ఇక్కడ వెంటనే స్నానం చేయి. ఈ తీర్థం మహాపాతక సమూహాలపై దావానలంలా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 40

काममोहभयक्रोधलोभरोगादिनाशने । विना वेदांतविज्ञानं सद्योनिर्वाणकारणे

ఇది కామం, మోహం, భయం, క్రోధం, లోభం, రోగాలు మొదలైనవాటిని నశింపజేస్తుంది; వేదాంత జ్ఞానం లేకున్నా తక్షణ నిర్వాణానికి కారణమవుతుంది.

Verse 41

जन्ममृत्य्वादिनक्रौघसंसारार्णवतारणे । कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्निविनाशने

ఇది జన్మ-మరణాది మొసళ్లతో నిండిన సంసార సముద్రాన్ని దాటిస్తుంది; కుంభీపాకాది సమస్త నరకాగ్నులను నశింపజేస్తుంది.

Verse 42

इतीरितः सुचरितः शम्भुना मदनारिणा । सस्नौ विप्राः सर्वतीर्थे महादेवस्य संनिधौ

ఇట్లు మదనారియైన శంభువు ఉపదేశించగా, సుచరితుడు బ్రాహ్మణులతో కలిసి మహాదేవుని సన్నిధిలో సర్వతీర్థంలో స్నానం చేశాడు।

Verse 43

स्नात्वोत्थितः सुचरितो ददृशेऽखिलमानवैः । जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दरः

స్నానం చేసి పైకి లేచిన సుచరితుణ్ని సమస్త ప్రజలు చూశారు—వృద్ధాప్యము, నెరిసిన జుట్టు తొలగి, అతడు యౌవనవంతుడై అత్యంత సుందరుడయ్యాడు।

Verse 44

दृष्ट्वा स्वदेहसौंदर्यं ततः सुचरितो मुनिः । श्लाघयामास तत्तीर्थं बहुधाऽन्ये च तापसाः

తన దేహసౌందర్యాన్ని చూసి ముని సుచరితుడు ఆ తీర్థాన్ని అనేక విధాలుగా స్తుతించాడు; ఇతర తపస్వులు కూడా అలాగే స్తుతించారు।

Verse 45

महादेवः सुचरितं बभाषे तदनंतरम् । अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्सुचरित द्विज

అనంతరం మహాదేవుడు సుచరితునితో పలికెను—“ఓ ద్విజ సుచరితా, ఈ తీర్థ తీరమున నివసిస్తూ…”

Verse 46

स्नानं कुरुष्व सततं स्मरन्मां मुक्तिदायकम् । देशांतरीयतीर्थेषु मा व्रज ब्राह्मणोत्तम

నిత్యం స్నానం చేయుము; ముక్తిదాతనైన నన్ను స్మరించుము। ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా, ఇతర దేశాల తీర్థాలకు వెళ్లకుము।

Verse 47

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मामंते प्राप्स्यसि ध्रुवम् । अन्येऽपि येऽत्र स्नास्यंति तेऽपि मां प्राप्नुयुर्द्विज

ఈ తీర్థ మహిమవలన నీవు దేహాంతంలో నిశ్చయంగా నన్ను పొందుదువు. ఇంకా ఇక్కడ స్నానం చేసే ఇతరులూ, ఓ ద్విజా, నన్నే పొందుదురు.

Verse 48

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्नंतर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः

ఇట్లు పలికి భగవాన్ ఈశుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. రుద్రుడు అంతర్హితుడైన తరువాత ముని సుచరితుడు తగిన విధంగా ముందుకు సాగెను.

Verse 49

अनेककालं निवसन्सर्वतीर्थस्य तीरतः । स्नानं समाचरंस्तीर्थे मानसे नियमान्वितः

దీర్ఘకాలం అతడు సర్వతీర్థ తీరంలో నివసించాడు. మనస్సులో నియమ-సంయమాలతో యుక్తుడై ఆ తీర్థంలో నిత్యం స్నానం ఆచరించాడు.

Verse 50

देहांते शंकरं प्राप सर्वबन्धविमोचितः । सायुज्यं चापि संप्राप सर्वतीर्थस्य वैभवात्

దేహాంతంలో అతడు సమస్త బంధనాల నుండి విముక్తుడై శంకరుని పొందెను. సర్వతీర్థ వైభవమువలన సాయుజ్యం—ప్రభువుతో సంపూర్ణ ఏకత్వం—కూడా పొందెను.

Verse 51

एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम् । एतत्पठन्वा शृण्वन्वा मुच्यते सर्व पातकैः

హే విప్రులారా, ఈ విధంగా మీకు సర్వతీర్థ వైభవం చెప్పబడింది. దీనిని చదివినా లేదా విన్నా మనుష్యుడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును.