Adhyaya 28

Verse 1

श्रीसूत उवाच । कोटितीर्थं महापुण्यं सेवित्वा केवलं नरः । स्नातुं जितेंद्रियस्तीर्थं ततः साध्यामृतं व्रजेत्

శ్రీ సూతుడు పలికెను—మహాపుణ్యమైన కోటితీర్థమును కేవలం సేవించిన మనిషి, ఇంద్రియనిగ్రహంతో, ఆ తీర్థములో స్నానమాచరించి తరువాత సాధ్యామృతమునకు వెళ్లవలెను.

Verse 2

साध्यामृतं महातीर्थ महापुण्यफलप्रदम् । महादुःखप्रशमनं गन्धमादनपर्वते

సాధ్యామృతము మహాతీర్థము; అది మహాపుణ్యఫలప్రదము. అది మహాదుఃఖములను శమింపజేయును; గంధమాదన పర్వతమున నిలిచియున్నది.

Verse 3

अस्ति पापहरं पुंसां सर्वाभीष्टप्रदायकम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या सर्वान्कामानवाप्नुयात्

మనుష్యుల పాపాలను హరించి, సమస్త అభీష్టాలను ప్రసాదించే ఒక పవిత్ర తీర్థం ఉంది. అక్కడ భక్తితో స్నానం చేసినవాడు తన కోరిన అన్ని ఫలాలను పొందుతాడు.

Verse 4

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैर्दानेन वा पुनः । गतिं तां न लभेन्मर्त्यो यां साध्यामृतमज्जनात्

తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, యజ్ఞాలు లేదా దానంతో కూడ మానవుడు పొందలేని గతి, సాధ్యామృత జలంలో మునగడం వల్ల లభిస్తుంది.

Verse 5

स्पृष्टानि येषामंगानि साध्यामृतजलैः शुभैः । तेषां देहगतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ఎవరి అవయవాలు శుభమైన సాధ్యామృత జలంతో తాకబడతాయో, వారి దేహంలో ఉన్న పాపం ఆ క్షణమే నశిస్తుంది.

Verse 6

साध्यामृतजले यस्तु साघमर्षणकृन्नरः । स विधूयेह पापानि विष्णुलोके महीयते

సాధ్యామృత జలంలో అఘమర్షణ (పాపనాశక) కర్మను ఆచరించే మనిషి, ఇక్కడే పాపాలను విడిచిపెట్టి విష్ణులోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 7

पूर्वे वयसि पापानि कृत्वा कर्माणि यो नरः । पश्चात्साध्यामृतं सेवेत्पश्चात्तापसमन्वितः

యవ్వనారంభంలో పాపకర్మలు చేసిన మనిషి, తరువాత సాధ్యామృతాన్ని ఆశ్రయించి, ఆపై తపస్సుతో కూడి జీవిస్తే—

Verse 8

अन्ते वयसि मुक्तः स्यात्स नरो नात्र संशयः । साध्यामृते नरः स्नात्वा देहबंधाद्विमुच्यते

జీవితాంత్య దశలో ఆ నరుడు ముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. సాధ్యామృత తీర్థజలంలో స్నానం చేసి దేహబంధనంనుండి విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 9

साध्यामृतजले स्नाता मनुष्याः पापक र्मिणः । अनेकक्लेशघोराणि नरकाणि न यांति हि

సాధ్యామృత జలంలో స్నానం చేసిన పాపకర్ములు అయిన మనుష్యులు కూడా అనేక కష్టాలతో నిండిన భయంకర నరకాలకు వెళ్లరు.

Verse 10

साध्यामृतजले स्नानात्पुंसां या स्याद्गतिर्द्विजाः । न सा गतिर्भवेद्यज्ञैर्न वेदैः पुण्यकर्मभिः

హే ద్విజులారా! సాధ్యామృత జలంలో స్నానం వల్ల మనుష్యులు పొందే పరమగతి యజ్ఞాలతోనూ, వేదాలతోనూ (కేవలం పఠన-అధ్యయనంతో), ఇతర పుణ్యకర్మలతోనూ సమానంగా లభించదు.

Verse 11

यावदस्थि मनुष्याणां साध्यामृतजले स्थितम् । तावद्वर्षाणि तिष्ठंति शिवलोके सुपूजिताः

మనుష్యుల అస్తులు ఎంతకాలం సాధ్యామృత జలంలో నిలిచి ఉంటాయో, అంత సంవత్సరాలు వారు శివలోకంలో మహాపూజితులై నివసిస్తారు.

Verse 12

अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः । तथा साध्यामृतस्नायी भित्त्वा पापानि राजते

ఉదయ వేళ సూర్యుడు ఘనాంధకారాన్ని తొలగించి ప్రకాశించునట్లే, సాధ్యామృతంలో స్నానం చేసినవాడు పాపాలను ఛేదించి తేజోవంతుడై ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 13

वांछितांल्लभते कामानत्र स्नातो नरः सदा । यत्र स्नात्वा महापुण्ये पुरा राजा पुरूरवाः । विप्रयोगं सहोर्वश्या जहौ तुंबुरुशापजम्

ఇక్కడ స్నానం చేసిన మనుడు ఎల్లప్పుడూ తాను కోరిన కోరికలను పొందుతాడు. ఈ మహాపుణ్యస్థలంలో పూర్వం రాజు పురూరవుడు స్నానమాచరించి, తుంబురు శాపం వల్ల కలిగిన ఊర్వశీ వియోగాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 14

ऋषय ऊचुः । कथं सूत महाभाग सहोर्वश्यामरस्त्रिया

ఋషులు అన్నారు—హే మహాభాగ సూతా! ఆ రాజు పురూరవుడు ఆ దివ్యస్త్రీ ఊర్వశితో ఎలా కలిసాడు?

Verse 15

प्रथमं लब्धवान्योगं मर्त्यो राजा पुरूरवाः । विप्रयोगं सहोर्वश्या जहौ तुंबुरुशापजम्

మర్త్యుడైనప్పటికీ రాజు పురూరవుడు మొదట ఊర్వశితో యోగం/సంయోగాన్ని పొందాడు; తుంబురు శాపం వల్ల కలిగిన ఊర్వశీ వియోగాన్ని తొలగించాడు.

Verse 16

हेतुना केन राजानं शशाप तुंबुरुर्मुनिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मुनिपुंगव

ఏ కారణంతో ముని తుంబురు రాజును శపించాడు? హే మునిశ్రేష్ఠా, ఈ సంగతులన్నీ మాకు విస్తారంగా వివరించండి.

Verse 17

सूत उवाच । आसीत्पुरूरवानाम शक्रतुल्यपराक्रमः । राजराजसमो राजा पुरा ह्यमरपूजितः

సూతుడు చెప్పాడు—పూర్వకాలంలో పురూరవుడు అనే రాజు ఉండేవాడు; అతని పరాక్రమం ఇంద్రునితో సమానం. అతడు రాజులలో రాజువలె ఉండి, దేవతలచేత కూడా పూజింపబడేవాడు.

Verse 18

धर्मतः पालयामास मेदिनीं स नृपोत्तमः । ईजे च बहुभिर्यज्ञैर्ददौ दानानि सर्वदा

ఆ నృపోత్తముడు ధర్మానుసారంగా భూమిని పాలించాడు. అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించి, ఎల్లప్పుడూ దానాలు ఇచ్చేవాడు.

Verse 19

प्रशासति महीं सर्वां राज्ञि तस्मिन्महामतौ । मित्रावरुणशापेन भुवं प्रापोर्वशी द्विजाः

ఆ మహామతి రాజు సమస్త భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు, ఓ ద్విజులారా, మిత్ర-వరుణుల శాపం వల్ల ఉర్వశీ భూలోకానికి దిగివచ్చింది.

Verse 20

सा चचारोर्वशी तत्र राज्ञस्तस्य पुरांतिके । कोकिलालापमधुरवीणयोपवने जगौ

అక్కడ ఉర్వశీ ఆ రాజునగర సమీపంలో సంచరించింది. ఉపవనంలో కోకిలాలాపంలా మధురమైన వీణాసహాయంతో ఆమె పాడింది.

Verse 21

स राजोपवने रंतुं कदाचिद्धृतकौतुकः । आरूढतुरगः प्रायाल्ललनाशतसंवृतः

ఒకసారి వినోదాసక్తితో రాజు రాజోపవనంలో క్రీడించేందుకు బయలుదేరాడు—గుర్రంపై ఎక్కి, వందల స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి.

Verse 22

तादृशीमुर्वशीं तत्र करसम्मितमध्यमाम् । उवाच चैनां राजासौ भार्या मम भवेति वै

అక్కడ చేతితో కొలిచినట్లుగా సన్నని నడుము గల ఉర్వశీని చూసి రాజు ఆమెతో అన్నాడు—“నిజంగా నీవు నా భార్యవై ఉండు.”

Verse 23

सापि कामातुरा तत्र राजानं प्रत्यभाषत । भवत्वेवं नरश्रेष्ठ समयं यदि मे भवान्

ఆమె కూడా కామాతురురాలై అక్కడ రాజుతో పలికింది— “అలానే కావుగాక, ఓ నరశ్రేష్ఠా! నీవు నా నియమం, నా షరతును అంగీకరిస్తే.”

Verse 24

करिष्यति तवाभ्याशे वत्स्यामि धृतकौतुका । करिष्ये समयं सुभ्रु तवाहमिति सोऽब्रवीत्

“ఉత్సాహంతో నీ సమీపంలోనే నివసిస్తాను, నీ నియమాన్ని పాటిస్తాను,” అని ఆమె చెప్పింది. రాజు పలికాడు— “ఓ సుభ్రూ! నీ షరతును నేను తప్పక నిలుపుతాను—ఇది నా ప్రతిజ్ఞ.”

Verse 25

अथोर्वशी बभाषे तं पुरूरवसमुत्सुका । पुत्रभूतं मम यदि रक्षस्युरणकद्वयम्

అప్పుడు ఉత్సుకురాలైన ఊర్వశి పురూరవునితో పలికింది— “నాకు కుమారులవలె ప్రియమైన ఆ రెండు గొర్రెలను నీవు రక్షిస్తే…”

Verse 26

न नग्नो दृश्यसे राजन्कदापि यदि वै तथा । नोच्छिष्टं मम दद्याश्चेत्तदा वत्स्ये तवांतिके

“ఓ రాజా! నీవు ఎప్పుడూ నగ్నంగా కనిపించకూడదు; నాకు ఉచ్ఛిష్టం (జూఠం) ఇవ్వకూడదు—అప్పుడు నేను నీ పక్కనే నివసిస్తాను.”

Verse 27

घृतमात्राशना चाहं भविष्यामि नृपोत्तम । एवमस्त्विति राजोक्तां तां निनाय निजं गृहम्

“మరియు ఓ నృపోత్తమా! నేను కేవలం నెయ్యినే భుజిస్తాను.” రాజు “ఏవమస్తు” అని చెప్పి ఆమెను తన గృహానికి తీసుకెళ్లాడు.

Verse 28

अलकायां स भूपालस्तथा चैत्ररथे वने । रेमे सरस्वतीतीरे पद्मखण्डमनोरमे

ఆ భూపాలుడు అలకాలోను, అలాగే చైత్రరథ వనంలోను విహరించాడు. సరస్వతీ నది తీరంలోని మనోహర పద్మఖండ వనంలో ఆనందంగా రమించాడు।

Verse 29

एकषष्टिं स वर्षाणि रममाणस्तयानयत् । तेनोर्वशी प्रतिदिनं वर्धमानानुरागिणी

ఆ రాజు ఆమెతో కలిసి ఆనందంగా రమిస్తూ అరవై ఒక సంవత్సరాలు గడిపాడు. దాని వల్ల ఉర్వశీ యొక్క అనురాగం ప్రతిదినం పెరుగుతూ వచ్చింది।

Verse 30

स्पृहां न देवलोकेऽपि चकार तनुमध्यमा । नाभवद्रमणीयोऽसौ देवलोकस्तया विना

ఆ సన్నని నడుముగల ఆమె దేవలోకానికైనా ఆశపడలేదు. అతడు లేకుండా ఆమెకు దేవలోకమూ రమణీయంగా అనిపించలేదు।

Verse 31

अतस्तामानयिष्यामि देवलोकमिति द्विजाः । विश्वावसुर्विचार्यैवं भूर्लोकमगमत्क्षणात्

“కాబట్టి ఆమెను దేవలోకానికి తీసుకువస్తాను” అని, ఓ ద్విజులారా, విశ్వావసు ఇలా ఆలోచించి క్షణంలో భూలోకానికి వెళ్లాడు।

Verse 32

उर्वश्याः समयं राज्ञा विश्वावसुरयं सह । विदित्वा सह गन्धर्वैः समवेतो निशांतरे

ఉర్వశీకి రాజుతో ఉన్న ఒప్పందాన్ని తెలుసుకొని, ఈ విశ్వావసు గంధర్వులతో కలిసి రాత్రి చివరి వేళ సమవేతుడయ్యాడు।

Verse 33

उर्वश्याः शयनाभ्याशाज्जग्राहोरणकं जवात् । आकाशे नीयमानस्य तस्य श्रुत्वोर्वशी पतिम्

ఉర్వశీ శయనసమీపం నుండి ఒక గంధర్వుడు వేగంగా గొర్రెను అపహరించాడు. అది ఆకాశమార్గంలో తీసుకుపోతుండగా దాని అరుపు విని ఉర్వశీ తన భర్త పురూరవుని స్వరాన్ని విన్నది.

Verse 34

अब्रवीन्मत्सुतः केन गृह्यते त्यज्यतामयम् । अनाथा शरणं यामि कं नरं गतचेतना

ఆమె పలికింది—“నా కుమారుణ్ని ఎవరు పట్టుకుంటున్నారు? ఇతనిని విడిచిపెట్టండి! నేను అనాథను, చిత్తం కోల్పోయాను; శరణం కోసం ఏ పురుషుని వద్దకు వెళ్లాలి?”

Verse 35

पुरूरवाः समाकर्ण्य वाक्यं तस्या निशांतरे । मां न नग्नं निरीक्षेत देवीति न ययौ तदा

రాత్రి మధ్యలో ఆమె మాటలు విని పురూరవుడు వెంటనే వెళ్లలేదు; “దేవి నన్ను నగ్నంగా చూడకూడదు” అని భావించాడు.

Verse 36

अथान्यमप्युरणकं गन्धर्वाः प्रतिगृह्य ते । ययुस्तस्योरणस्यापि शब्दं शुश्राव चोर्वशी

అప్పుడు ఆ గంధర్వులు మరో గొర్రెను కూడా పట్టుకొని వెళ్లిపోయారు; ఆ గొర్రె అరుపును కూడా ఉర్వశీ విన్నది.

Verse 37

अनाथाया मम सुतो गृह्यते तस्करैरिति । चुक्रोश देवी परुषं कं यामि शरणं नरम्

“నేను అనాథను—దొంగలు నా కుమారుణ్ని తీసుకుపోతున్నారు!” అని దేవి కఠినంగా కేక వేసింది—“శరణం కోసం ఏ పురుషుని వద్దకు వెళ్లాలి?”

Verse 38

अमर्षवशमापन्नः श्रुत्वा तद्वचनं नृपः । तिमिरेणावृतं सर्वमिति मत्त्वा स खङ्गधृक्

ఆమె మాటలు విని రాజు కోపావేశానికి లోనయ్యాడు. “అంతా చీకటితో కప్పబడింది” అని భావించి, ఖడ్గం పట్టుకొని (ముందుకు దూకేందుకు) సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 39

दुष्टदुष्ट कुतो यासीत्यभ्यधावद्वचो वदन् । तावत्सौदामिनी दीप्ता गन्ध र्वैर्जनिता भृशम्

“దుష్టా, దుష్టా—ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?” అని అరుస్తూ అతడు పరుగెత్తాడు. అంతలోనే గంధర్వులచే అత్యంతంగా సృష్టించబడిన ప్రకాశవంతమైన మెరుపు ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 40

तत्प्रभामंडलैर्देवी राजानं विगतांबरम् । दृष्ट्वा निवृत्तसमया तत्क्षणादेव निर्ययौ

ఆ ప్రకాశవలయాల ద్వారా దేవి రాజును వస్త్రరహితుడిగా చూచింది. నియత సమయం (నియమం) భంగమైందని గ్రహించి, ఆమె ఆ క్షణమే వెళ్లిపోయింది।

Verse 41

त्यक्त्वा ह्युरणकौ तत्र गंधर्वा अपि निर्ययुः । राजा मेषौ समादाय हृष्टः स्वशयनांतिकम्

అక్కడ ఆ రెండు పొట్టేళ్లను వదిలి గంధర్వులూ వెళ్లిపోయారు. రాజు ఆ రెండు పొట్టేళ్లను తీసుకొని హర్షంతో తన శయనస్థాన సమీపానికి తిరిగి వచ్చాడు।

Verse 42

आगतो नोर्वशीं तत्र ददर्शायतलोचनाम् । तां चापश्यन्विवस्त्रश्च बभ्रामोन्मत्तवद्भुवि

తిరిగి వచ్చి అక్కడ దీర్ఘనేత్రాల ఉర్వశిని అతడు చూడలేదు. ఆమె కనబడక, తానూ వస్త్రరహితుడై, భూమిపై ఉన్మత్తుడిలా తిరుగసాగాడు।

Verse 43

कुरुक्षेत्रं गतो राजा तटाके पद्मसंकुले । चतुर्भिरप्सरस्त्रीभिः क्रीडमाना ददर्श ताम्

కురుక్షేత్రానికి వెళ్లిన రాజు, పద్మాలతో నిండిన సరస్సులో నాలుగు అప్సరా-స్త్రీలతో కలిసి క్రీడిస్తున్న ఆమెను చూచెను।

Verse 44

हे जाये तिष्ठ मनसा घोरेति व्याहरन्मुहुः । एवं बहुप्रकारं वै स सूक्तं प्रालपन्नृपः

రాజు మళ్లీ మళ్లీ—“హే జాయా, మనసులో స్థిరంగా నిలువు; అయ్యో, ఎంత ఘోరం!” అని పలుకుతూ, అనేక విధాలుగా అలా ప్రలాపించాడు।

Verse 45

अब्रवीदुर्वशी तं च क्रीडती साप्सरोगणैः । महाराजालमेतेन चेष्टितेन तवानघ

అప్సరాగణాలతో క్రీడిస్తున్న ఊర్వశి అతనితో ఇలా చెప్పెను—“మహారాజా, హే నిర్దోషా, నీ ఈ ప్రవర్తన చాలు.”

Verse 46

त्वत्तो गर्भिण्यहं पूर्वमब्दांते भवतात्र वै । आगंतव्यं कुमारस्ते भविष्यत्यतिधार्मिकः

“నీ వల్లనే నేను ముందే గర్భవతిని అయ్యాను. సంవత్సరాంతంలో నీవు తప్పక ఇక్కడికి రావాలి; నీ కుమారుడు అత్యంత ధార్మికుడుగా జన్మిస్తాడు.”

Verse 47

एकां विभावरीं राजंस्त्वया वत्स्यामि वै तदा । इत्युक्तो नृपतिर्हृष्टः स्वपुरीं प्राविशद्द्विजाः

“హే రాజా, అప్పుడు నేను నీతో ఒక రాత్రి నివసిస్తాను.” అని చెప్పగా, రాజు హర్షించి, హే ద్విజులారా, తన నగరంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 48

तासामप्सरसां सा तु कथयामास तं नृपम् । अयं स पुरुषश्रेष्ठो येनाहं कामरूपिणा

అప్పుడు ఆమె ఆ అప్సరసలకు ఆ నృపుని గురించి చెప్పింది—“ఇతడే ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు; ఇతని కోసం నేను కామరూపిణిగా మారి ప్రవృత్తి చెందాను.”

Verse 49

एतावंतं महाकालमनुरागवशातुरा । उषितास्मि सहानेन सख्यो नृपतिना चिरम्

“సఖులారా! అనురాగవశంతో వ్యాకులమై, ఇంత దీర్ఘ మహాకాలం నేను ఈ మిత్ర నృపతితో కలిసి చాలాకాలం నివసించాను.”

Verse 50

एवमुक्तास्ततः सख्यस्तामूचुः साधुसाध्विति । अनेन साकमास्यामः सर्वकालं वयं सखि

ఇలా విన్న సఖులు ఆమెతో అన్నారు—“సాధు, సాధు!” మరల—“సఖీ, మేమూ ఇతనితోనే సర్వకాలం ఉంటాము.”

Verse 51

इत्यूचुरुर्वशीं तत्र सखीमप्सरसस्तदा । अब्देऽथ पूर्णे राजापि तटाकांति कमाययौ

ఇలా అక్కడ అప్సరసలు తమ సఖి ఉర్వశీతో పలికారు. ఆపై సంవత్సరం పూర్తికాగానే, సరస్సు తీరాన్ని చేరాలనే కోరికతో రాజు కూడా అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 52

आगतं नृपतिं दृष्ट्वा पुरूरवसमुर्वशी । कुमारमायुषं तस्मै ददौ संप्रीतमानसा

పురూరవస రాజు వచ్చినట్లు చూసి ఉర్వశీ హృదయం ఆనందంతో నిండింది; ఆమె అతనికి తన కుమారుడు—కుమార ఆయుష్‌ను—అర్పించింది.

Verse 53

तेन साकं निशामेकामुषिता सानु रागिणी । पंचपुत्रप्रदं गर्भं तस्मादापाशु सोर्वशी

అతనితో ఒక రాత్రి గడిపి, ప్రేమతో నిండిన ఉర్వశీ అతనివలన త్వరగా ఐదు కుమారులను ప్రసాదించే గర్భాన్ని ధరించింది।

Verse 54

उवाच चैनं राजानमुर्वशी परमांगना । वरं दास्यंति गन्धर्वा मत्प्रीत्या तव भूपते

అప్పుడు పరమసుందరి ఉర్వశీ ఆ రాజుతో ఇలా చెప్పింది— “ఓ భూపతే, నా ప్రీతివల్ల గంధర్వులు నీకు వరం ప్రసాదిస్తారు।”

Verse 55

भवतां प्रार्थ्यतां तेभ्यो वरो राजर्षिसत्तम । इत्युक्तः स तया राजा प्राह गन्धर्वसत्तमान्

ఆమె— “ఓ రాజర్షిశ్రేష్ఠా, వారిని వరం కోరుము” అని చెప్పగా, ఆ రాజు గంధర్వశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి వరం కోరుతూ పలికాడు।

Verse 56

अहं संपूर्णकोशश्च विजिताराति मंडलः । सलोकतां विनोर्वश्याः प्राप्तव्यं नान्यदस्ति मे

“నా ఖజానా సంపూర్ణం, శత్రుమండలాలను నేను జయించాను. నాకు ఇంకేమీ కావదు— ఉర్వశీతో సమాన లోకాన్ని పొందడమే నా కోరిక.”

Verse 57

अतस्तया सहोर्वश्या कालं नेतुमहं वृणे । एवमुक्ते नृपेणाथ गन्धर्वास्तुष्ट मानसाः । अग्निस्थालीं प्रदायास्मै प्रोचुश्चैनं नृपं तदा

“కాబట్టి ఉర్వశీతో కలిసి కాలాన్ని గడపాలని నేను కోరుతున్నాను।” రాజు ఇలా చెప్పగానే గంధర్వులు హృదయపూర్వకంగా సంతోషించి, అతనికి అగ్నిస్థాళీని ఇచ్చి తరువాత రాజుకు ఉపదేశించారు।

Verse 58

गन्धर्वा ऊचुः । अग्निं वेदानुसारी त्वं त्रिधा कृत्वा नृपोत्तम

గంధర్వులు పలికిరి—హే నృపోత్తమా! వేదానుసారిగా ఈ పవిత్ర అగ్నిని మూడు భాగాలుగా విభజించుము.

Verse 59

इष्ट्वा यज्ञेन चोर्वश्याः सालोक्यं याहि भूपते । इतीरितस्तैरादाय स्थालीमग्नेर्ययौ नृपः

హే భూపతే! యజ్ఞముచే ఉర్వశీని పూజించి ఆమె సాలోక్యాన్ని పొందుము. అని వారు ఉపదేశించగా, రాజు అగ్నిస్థాళిని తీసుకొని బయలుదేరెను.

Verse 60

अहो बतातिमूढोहमिति मध्ये वनं नृपः । उर्वशी न मया लब्धा वह्निस्थाल्या तु किं फलम्

అడవిమధ్య రాజు విలపించెను—“అయ్యో! నేను ఎంత మహామూఢుడను! ఉర్వశీ నాకు లభించలేదు; అయితే ఈ అగ్నిస్థాళి వల్ల ఏమి ఫలం?”

Verse 61

निधायैव वने स्थालीं स्वपुरं प्रययौ नृपः । अर्धरात्रे व्यतीतेऽसौ विनिद्रोऽचिंतयत्स्वयम्

అడవిలో స్థాళిని ఉంచి రాజు తన నగరానికి తిరిగివెళ్లెను. అర్ధరాత్రి గడిచిన తరువాత అతడు నిద్రలేక స్వయంగా మనసులో ఆలోచించెను.

Verse 62

उर्वशीलोकसिद्ध्यर्थं मम गन्धर्वपुंगवैः । अग्निस्थाली संप्रदत्ता सा च त्यक्ता मया वने

ఉర్వశీ లోకసిద్ధి కోసం గంధర్వశ్రేష్ఠులు నాకు అగ్నిస్థాళిని ప్రసాదించారు; కానీ నేను దానిని అడవిలో వదిలివేశాను.

Verse 63

आहरिष्ये पुनः स्थालीमित्युत्थाय ययौ वनम् । नाग्निस्थालीं ददर्शासौ वने तत्र पुरूरवाः

“మళ్లీ అగ్ని-స్థాళీని తెచ్చెదను” అని భావించి పురూరవుడు లేచి అరణ్యానికి వెళ్లాడు. కాని ఆ వనంలో పవిత్రాగ్ని స్థాళీ అతనికి కనబడలేదు.

Verse 64

शमीगर्भमथाश्वत्थमग्निस्थाने विलोक्य सः । व्यचिंतयन्मया स्थाली निक्षिप्तात्र वने पुरा

తర్వాత అగ్ని ఉంచిన స్థలంలో శమీ గర్భం నుంచి పుట్టిన అశ్వత్థాన్ని చూసి అతడు ఆలోచించాడు—“మునుపు నేనే ఈ వనంలో ఇక్కడ స్థాళీని ఉంచాను.”

Verse 65

सा चाश्वत्थः शमीगर्भः समभूदधुना त्विह । तस्मादेनं समादाय वह्निरूपमहं पुरम्

“ఇప్పుడు అదే (అగ్ని) ఇక్కడ శమీ గర్భంలో అశ్వత్థంగా మారింది. కాబట్టి ఈ కట్టెను తీసుకొని అగ్నిరూపాన్ని ప్రదర్శించి నేను నగరానికి తిరిగి వెళ్తాను.”

Verse 66

गत्वा कृत्वारणीं सम्यक्तदुत्पन्नाग्निमादरात् । उपास्यामीति निश्चित्य स्वपुरं गतवान्नृपः

అక్కడికి వెళ్లి అతడు విధివిధానంగా అరణులను సిద్ధం చేసి, వాటి నుంచి పుట్టిన అగ్నిని భక్తితో ప్రజ్వలింపజేశాడు. “దీనితో ఉపాసన చేస్తాను” అని నిశ్చయించి రాజు తన నగరానికి తిరిగివచ్చాడు.

Verse 67

रमणीयारणीं चक्रे स्वांगुलैः प्रमिता मसौ । निर्माणसमये राजा गायत्रीमजपद्द्विजाः

అతడు తన వేళ్లతో కొలిచి సుందరమైన అరణిని తయారు చేశాడు. నిర్మాణ సమయంలో, ఓ ద్విజులారా, రాజు గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపించాడు.

Verse 68

गायत्र्याः पठ्यमानाया यानि संत्यक्षराणि हि । तावदंगुलिमर्यादामकरोदरणीं नृपः

గాయత్రీ జపం జరుగుతున్నప్పుడు అందులో ఉన్న అక్షరాలెన్ని ఉంటాయో, అంతే అంగుళ ప్రమాణంతో రాజు అరణి పరిమాణాన్ని నిర్ణయించాడు।

Verse 69

तत्र निर्मथनादग्नित्रयमुत्पाद्य भूपतिः । उर्वशीलोकसंप्राप्तिफलमुद्दिश्य कांक्षितम्

అక్కడ అరణులను మథించి భూపతి మూడు పవిత్ర అగ్నులను ఉత్పత్తి చేసి, ఉర్వశీ-లోకప్రాప్తి అనే కోరుకున్న ఫలాన్ని ఆశించాడు।

Verse 70

वेदानुसारी नृपतिर्जुहावाग्नित्रयं मुदा । तेनैव चाग्निविधिना बहून्यज्ञानथातनोत्

వేదానుసారంగా రాజు ఆనందంతో మూడు అగ్నుల్లో ఆహుతులు సమర్పించాడు; అదే అగ్నివిధానంతో తరువాత అనేక యజ్ఞాలను నిర్వహించాడు।

Verse 71

तेन गन्धर्वलोकांश्च संप्राप्य जगतीपतिः । सहोर्वश्या चिरं रेमे देवलोके द्विजोत्तमाः

ఆ పుణ్యఫలంతో జగతీపతి గంధర్వలోకాలను పొందాడు; ఉర్వశితో కలిసి దేవలోకంలో దీర్ఘకాలం ఆనందించాడు, ఓ ద్విజోత్తమా।

Verse 72

अथ सर्वामरोपेतः कदाचिद्बलवृत्रहा । नृत्यं सुरांगनानां वै व्यलोकयत संसदि

తరువాత ఒక సందర్భంలో, సమస్త దేవతలతో పరివృతుడైన బలవంతుడు వృత్రహా ఇంద్రుడు సభలో అప్సరసల నృత్యాన్ని వీక్షించాడు।

Verse 73

पुरूरवा नृपोप्यायात्तदा देवेंद्रसंसदम् । द्रष्टुं सुरांगनानृत्यं मनोहारि दिवौकसाम्

అప్పుడు రాజు పురూరవుడు కూడా దేవేంద్రుని సభామండపానికి వచ్చెను; స్వర్గవాసులను మోహింపజేసే అప్సరసల మనోహర నృత్యాన్ని దర్శించదలచెను।

Verse 74

एकैकशस्ताः शक्रस्य ननृतुः पुरतोंऽगनाः । अथोर्वशी समागत्य ननर्त पुरतो हरेः

శక్రుని (ఇంద్రుని) ఎదుట ఆ అప్సరసలు ఒక్కొక్కరిగా నర్తించిరి. అనంతరం ఉర్వశి వచ్చి హరి సమక్షంలో నర్తించెను.

Verse 75

नृत्ताभिनयसामर्थ्यगर्वयुक्ता तदोर्वशी । तं पुरूरवसं दृष्ट्वा जहासातिमनोहरा

అప్పుడు నృత్యాభినయ సామర్థ్య గర్వంతో ఉన్న అత్యంత మనోహరమైన ఉర్వశి, పురూరవుణ్ణి చూసి నవ్వెను.

Verse 76

जहास तत्र राजापि तां विलोक्य तदोर्वशीम् । हाससंकुपितस्तत्र नाट्याचार्योऽथ तुंबुरुः । शशाप तावुभौ कोपादुर्वशीं च नृपोत्तमम्

అక్కడ రాజు కూడా ఉర్వశిని చూసి నవ్వెను. ఆ నవ్వుతో కోపించిన నాట్యాచార్యుడు తుంబురు, క్రోధంతో ఉర్వశినీ మరియు శ్రేష్ఠ రాజునీ—ఇద్దరినీ శపించెను.

Verse 77

तुंबुरुरुवाच । अनेकदेवसंपूर्णसभायामत्र यत्कृतम्

తుంబురు పలికెను—“అనేక దేవతలతో నిండిన ఈ సభలో ఇక్కడ చేయబడినది…”

Verse 78

युवाभ्यां हसितं नृत्तमध्ये निष्कारणं वृथा । तस्माज्झटिति राजेंद्र वियोगो युवयोः क्षणात्

నాట్యమధ్యంలో మీరు ఇద్దరూ కారణం లేకుండా వ్యర్థంగా నవ్వారు. అందుచేత, ఓ రాజేంద్రా, క్షణంలోనే మీ ఇద్దరికీ అకస్మాత్తుగా వియోగం కలుగును.

Verse 79

भूयादिति शशापैनं सर्वदैवतसंनिधौ । अथ शप्तो नृपस्तत्र नाट्याचार्येण दुःखितः

“అలాగే కావుగాక” అని చెప్పి, సమస్త దేవతల సన్నిధిలో అతనిని శపించాడు. ఆపై నాట్యాచార్యుని శాపంతో ఆ రాజు అక్కడ దుఃఖితుడయ్యాడు.

Verse 80

जगाम शरणं तत्र पाहिपाहीति वज्रिणम् । उवाच दीनया वाचा पुरुहूतं पुरूरवाः

అక్కడ అతడు వజ్రధారిని శరణు కోరుతూ “రక్షించు, రక్షించు” అని విలపించాడు. అప్పుడు పురూరవుడు దీన స్వరంతో పురుహూతుడు (ఇంద్రుడు)తో పలికాడు.

Verse 81

उर्वश्या सह सालोक्यसिद्ध्यर्थमहमिष्टवान् । अतस्तस्मा वियोगो मेऽसह्यः स्यात्पाकशासन

ఉర్వశితో కలిసి సాలోక్యసిద్ధి కోసం నేను ఆరాధన చేశాను. కనుక, ఓ పాకశాసనా, ఆమె వియోగం నాకు అసహ్యమవుతుంది.

Verse 82

इत्युक्तवंतं तं प्राह सहस्राक्षः शचीपतिः । शापमोक्षं प्रवक्ष्यामि मा भैषीस्त्वं नृपोत्तम

అతడు ఇలా చెప్పగానే శచీపతి సహస్రాక్షుడు అతనితో అన్నాడు—“శాపమోక్షాన్ని నేను వివరిస్తాను; ఓ నృపోత్తమా, భయపడకు.”

Verse 83

दक्षिणांभोनिधौ पुण्ये गंधमादनपर्वते । साध्यामृतमिति ख्यातं तीर्थमस्ति महत्तरम्

పుణ్యమైన దక్షిణ సముద్రంలో గంధమాదన పర్వతంపై ‘సాధ్యామృత’మని ప్రసిద్ధమైన మహత్తర తీర్థం ఉంది.

Verse 84

सेवितं सर्वदेवैश्च सिद्धचारणकिन्नरैः । सनकादि महायोगिमुनिवृंदनिषेवितम्

ఆ తీర్థం సర్వదేవతలచే, సిద్ధ-చారణ-కిన్నరులచే సేవింపబడుతుంది; సనకాది మహాయోగి మునివృందముచే కూడా నిరంతరం ఉపాసింపబడుతుంది.

Verse 85

भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वशापविमोक्षदम् । अस्ति तीर्थं भवांस्तत्र गच्छस्व त्वरया नृप

హే నృపా! అక్కడ మనుష్యులకు భుక్తి-ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించి, సమస్త శాపాలనుండి విమోచనమిచ్చే తీర్థం ఉంది; నీవు త్వరగా అక్కడికి వెళ్ళుము.

Verse 86

सर्वेषाममृतं स्नानादत्र साध्यं यतस्ततः । साध्यामृतमिति ख्यातं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

ఇక్కడ స్నానం చేయుటవలన అందరికీ అమృతసమమైన ఫలం సిద్ధించునందున, ఇది ‘సాధ్యామృత’మని ప్రసిద్ధమై సర్వలోకాలలో విశ్రుతమైంది.

Verse 87

तत्र स्नानात्तवोर्वश्याः पुनर्योगो भविष्यति । मम लोके निवासश्च भविष्यति न संशयः

అక్కడ స్నానం చేయుటవలన ఉర్వశితో నీకు మళ్లీ సంయోగం కలుగును; అలాగే నా లోకంలో నీ నివాసమూ కలుగును—సందేహం లేదు.

Verse 88

इति प्रतिसमादिष्टो नृपः संप्रीतमानसः । साध्यामृतं महातीर्थं समुद्दिश्य ययौ क्षणात्

ఇలా ప్రత్యుత్తరంగా ఉపదేశం పొందిన ఆనందచిత్తుడైన రాజు, సాధ్యామృత మహాతీర్థాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని క్షణంలోనే బయలుదేరెను।

Verse 89

सस्नौ साध्यामृते तत्र महापातकनाशने । तत्र स्नानान्नृपो विप्राः सद्यः शापेन मोचितः

అక్కడ మహాపాతకనాశకమైన సాధ్యామృతంలో అతడు స్నానము చేసెను। ఓ విప్రులారా, ఆ స్నానంతో రాజు తక్షణమే శాపమునుండి విముక్తుడయ్యెను।

Verse 90

स्नानानंतरमेवासावुर्वश्या सह संगतः । तया सह विमानस्थः प्रययावमरावतीम्

స్నానానంతరమే అతడు ఉర్వశితో మళ్లీ కలిసెను; ఆమెతో కలిసి విమానంలో ఆసీనుడై అమరావతికి ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 91

रेमे पुनस्तया सार्धं देववद्देवमंदिरे । एवंप्रभावं तत्तीर्थं साध्यामृतमनुत्तमम्

మళ్లీ అతడు దేవమందిరంలో దేవసమానంగా ఆమెతో ఆనందించెను। ఇంతటి ప్రభావముగలది ఆ అనుత్తమ సాధ్యామృత తీర్థము।

Verse 92

पुरूरवा सहोर्वश्या यत्र स्नानेन संगतः । अतोऽत्र तीर्थे यः स्नायान्महापातकनाशने

పురూరవుడు స్నానముచేత ఉర్వశితో సంగమించిన స్థలం ఇదే; కనుక ఈ మహాపాతకనాశక తీర్థంలో ఎవడు స్నానము చేయునో…

Verse 93

वांछितांल्लभते कामान्यास्यति स्वर्गमुत्तमम् । निष्कामः स्नाति चेद्वि प्रा मोक्षमाप्नोति मानवः

ఇక్కడ స్నానం చేసినవాడు కోరిన కోరికలను పొందుతాడు, ఉత్తమ స్వర్గాన్ని చేరుతాడు. కాని హే బ్రాహ్మణులారా, నిష్కామంగా స్నానం చేస్తే ఆ మనిషి మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 94

इमं पवित्रं पापघ्नमध्यायं पठते तु यः । शृणुयाद्वा मनुष्योऽसौ वैकुंठे लभते स्थितिम्

ఈ పవిత్రమైన, పాపనాశక అధ్యాయాన్ని ఎవడు పఠిస్తాడో—లేదా వినినంత మాత్రానైనా—ఆ మనిషి వైకుంఠంలో స్థితిని పొందుతాడు.

Verse 95

एवं वः कथितं विप्रा वैभवं पापनाशनम् । साध्यामृतस्य तीर्थस्य विस्तराच्छ्रद्धया मया

ఇలా, హే బ్రాహ్మణులారా, సాధ్యామృత తీర్థపు పాపనాశక మహిమను నేను శ్రద్ధతో విస్తారంగా మీకు వివరించాను.

Verse 96

यत्पुरा सनकादिभ्यः प्रोक्तवांश्चतुराननः

ఇది పూర్వకాలంలో చతుర్ముఖుడు బ్రహ్మదేవుడు సనకాది ఋషులకు ఉపదేశించినదే.